در ایران برای کسانی که می‌خواهند پایه کار باشند و کسب پررونقی راه بیندازند، «تولید» مفهوم بیگانه‌ای است. اما دبیر جوان آموزش‌وپرورش دل به این مفهوم داد و قدم در راه پرفرازونشیب تولید گذاشت. راهی که برایش موفقیت‌هایی پیاپی به بار آورد. امسال ششمین‌باری است که شرکت «جواد ظهیری» عنوان تولیدکننده ممتاز کشور را از آن خود می‌کند. او کارآفرینی است که سال‌ها در این عرصه فعالیت کرده و روشنایی راه تاریک خود را «برنامه‌ریزی» می‌خواند.

 

 از دبیری زیست‌شناسی تا تولید فراورده‌های نفتی

«من دبیر آموزش‌وپرورش در رشته زیست‌شناسی بودم، اما چون انرژی مازاد بر کار روزانه داشتم، خودم را با مسئله تولید درگیر کردم. سال 69 بود، تمام فعالیت‌های تجاری که انجام داده بودم، شکست خورده بود تا اینکه با چند نفر از همکارانم در رشته‌های شیمی و مکانیک مشورت کردم؛ با همفکری و همکاری آن‌ها بهتر دیدم که از عالی‌ترین نعمت کشورمان یعنی نفت استفاده کنم.»

این‌گونه جرقه‌های آغازین کار جواد ظهیری می‌خورد و او مراحل اخذ مجوز از وزارت صنایع و معادن را طی می‌کند و شرکت تولید فراورده‌های نفتی او جان می‌گیرد. شرکتی که با وجود همه موانع و مشکلات اقتصادی توانسته تا به امروز دوام بیاورد. روزهای نخست در ذهن ظهیری هنوز زنده است: «جوان بودیم و پرتلاش. با اینکه در چندین کار تجاری ناموفق بودم اما وقتی در این حوزه وارد شدیم به‌جرئت می‌گویم که در کمتر از هفت ماه توانستیم به تولید آزمایشگاهی برسیم که در زمینه تولید  در کشور اتفاق بسیار مهم و نادری است. کمتر کسی می‌تواند در این حوزه این اندازه موفق ظاهر شود.»

 

 تولید وازلین برای نخستین‌بار در ایران

سرانجام کار روی ریل رونق می‌افتد و شرکت ظهیری تولید فراورده‌های پالایشگاهی را آغاز می‌کند: «محصولاتی که در این دوره تولید کردیم، همه برای نخستین‌بار در ایران بود. وازلین از مهم‌ترین آن‌ها بود. محصولی که اساس تهیه انواع کرم و پماد است و پیش‌ازاین تنها از آلمان تهیه می‌شد، اما از سال 74 تا به امروز تنها تامین‌کننده وازلین ایران شرکت ماست. هرچند شرکت‌های دیگری دانش ما را ربودند اما نتوانستند وازلین را با کیفیت بالا تولید کنند.» به‌جز وازلین، گرانول واکس که برای محصولات لاستیک‌سازی استفاده می‌شود و ژل کابل و پارافین که کلیه شربت‌های مایع و خوراکی را نیز می‌توان از آن استخراج کرد، در این شرکت تولید و به بازار عرضه می‌شود.

ظهیری درباره تولید پارافین جامد به روش صنعتی برای نخستین‌بار در شرکتش می‌گوید: «پیش از این پارافین به روش سنتی در ایران تولید می‌شد اما در حال حاضر توانستیم خط تولید صنعتی این محصول را راه‌اندازی کنیم و علاوه بر تامین نیاز داخلی، 65 درصد از مازاد این محصول را به سایر کشورها به‌ویژه آفریقا صادر کنیم. به همین دلیل است که ما امسال برای ششمین‌بار به‌عنوان تولیدکننده ممتاز کشور انتخاب شدیم.»

 

 جویندگان طلا

نفت را طلای سیاه می‌خوانند و جویندگان طلا راهی جز راه انداختن جنگ در خاورمیانه ندارند، اما مردم خاورمیانه با رویای خودکفایی و نفروختن خام این طلا روزگار سپری می‌کنند. ظهیری هم این رویا را دارد، ولی برای برآورده کردن آن قدمی برداشته، هرچند این قدم در برابر وسعت این رویا کوچک باشد: «امیدوارم روزی کشور ما به جای نفت خام، فراورده‌های آن را به سراسر دنیا صادر کند، هرچند در چند سال اخیر تحریم‌ها هرگز این فرصت را به تولیدکنندگان نداده است.»

شرکت او در اصفهان و تهران دفتر دارد و اگر بخواهیم تعداد نیروهایی که او برایشان اشتغال ایجاد کرده است را بشماریم، فراتر از 300 نفر می‌شوند. کارمندان و کارگرانی که افزون بر تولید محصولات نفتی، محصولات و ملزومات دیگر همچون بشکه‌های موردنیازشان را تولید می‌کنند. 

تولید پلی‌پرولین و الیاف نساجی یکی دیگر از دستاوردهای این شرکت در حوزه محصولات نفتی است.

با این حال او در شرایط کنونی اقتصادی برای تشویق دیگران به پا گذاشتن در وادی تولید کمی مردد است، چون اعتقاد دارد این حوزه با مشکلات و معضلات بسیاری روبه‌روست: «شرایط امروز با زمانی که ما کارمان را شروع کردیم خیلی متفاوت است. بنابراین اگر کسی پول داشته باشد و بداند که می‌تواند در این بازار دست به رقابت بزند، می‌تواند در این حوزه ورود پیدا کند. در غیر این صورت نمی‌توان به سودهای بانکی دل ‌خوش ساخت، چراکه این سودها جوابگو نیستند.»

 

 وقت کم می‌آورم

«با توجه به میزان کار در کارخانه‌ها، اغلب وقت کم می‌آورم. در تمام سال‌های گذشته شب و روز در حال تلاش و کار بودم. در شرایط کنونی خیلی از واحدهای نفتی دچار مشکل شده‌اند اما لطف خدا شامل حال ما بود و توانستیم این مجموعه را به بهترین شکل نگه داریم. طی سال‌های 69 تا 85 هیچ سالی نبوده که نیرو اضافه نکنیم، اما حقیقت این است که در چند سال اخیر متاسفانه مجبور به تعدیل نیرو شده‌ایم.»

ظهیری با لحنی پرامید چشم به آینده‌ای روشن دارد: «امید ما به برداشتن تحریم‌ها بود و هنوز هم این امید را داریم. تحریم‌ها که برداشته شود، گسترش اعتبار صورت می‌گیرد. بزرگ‌ترین معضل صادرات این است که نمی‌توانیم پول را جابه‌جا کنیم. باید از کشورهای همجوار برای این جا‌به‌جایی اقدام کنیم که مستلزم هزینه و ریسک بالایی است. 

به همین دلیل با مشکلات جدی روبه‌رو هستیم. صادرکننده‌هایی که هنوز در این شرایط می‌توانند روی پای خود بایستند، درست مانند این است که دست و پایشان را ببندند و بیندازندشان به دریا. اینقدر شرایط ناگوار است. با این حال ما دوام آوردیم.»  او پیش از انگیزه، تلاش و علاقه‌مندی رمز موفقیت را در برنامه‌ریزی صحیح می‌بیند: «زمانی که ما کارمان را شروع کردیم، نگاهمان به این مسئله بود که کشور نفت‌خیزی داریم و می‌توانیم در این زمینه گام برداریم. از سوی دیگر این را می‌دانستیم که دنیا نیاز به فراورده‌های نفتی دارد.» سال‌ها کار در این عرصه درس بزرگ دیگری به او که سال‌ها دبیری کرده داده و آن این است که همیشه در هر شرایطی باید محصولات را با بهترین و بالاترین کیفیت به مشتری داد، حتی اگر شرکت مجبور باشد در این زمینه سرمایه‌گذاری بیشتری کند.

 

 تاریخ می‌خوانم

«من چون فرهنگی بودم و همیشه سروکارم با فرهنگ بوده، کتاب رکن اصلی زندگی‌ام را تشکیل می‌دهد. تا آنجایی که چشمم یاری کند، پیش از خواب کتاب می‌خوانم، آن هم کتاب‌های تاریخی. معتقدم که اطلاع از گذشته کشورمان می‌تواند به روند تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی‌های ما کمک کند.» این نگاه مردی است که به‌زعم کسانی که او را می‌شناسند، دیدگاهی انسانی به همه چیز دارد. «زمانی که در آموزش‌وپرورش کار می‌کردم، اگر دانش‌آموزی بی‌بضاعت بود، وظیفه خودم می‌دانستم که در خفا به او کمک کنم مثلا رایگان درس بدهم. این مسئله هنوز هم در زندگی من ادامه دارد.» ظهیری دبیرستانی در ایمان‌شهر راه‌اندازی کرده و شرایط مناسبی برای تحصیل بسیاری از کودکان کم‌بضاعت فراهم کرده است و همین چند هفته پیش از سوی وزیر کار به‌عنوان خیر بازنشسته از او تقدیر شد.