ارتقای سلامت اجتماعی با همبستگی نوروزی
سمیرا عظیمینژاد
تا میگوییم سلامت جامعه، خیلیها فقط به یاد سلامت جسمی میافتند. معدود افرادی هم احتمال دارد به یاد سلامت روانی بیفتند، اما بسیار نادرند افرادی که مطلع باشند سلامت جامعه فقط در گروی سلامت جسمی یا روانی نیست.
بر اساس تعریف سازمان بهداشت جهانی، سلامت در چهار وجه مختلف قابلتعریف است که هر چهار وجه نیز به نوعی مکمل یکدیگرند. سلامت جسم و سلامت روان فقط دو تکه از این پازل را تشکیل میدهد. دو تکه دیگر را باید سلامت اجتماعی و سلامت معنوی به حساب آورد.
سلامت اجتماعی به این معناست که باید زیرساختهای فرهنگی، اجتماعی و رفاهی جامعه به گونهای باشد که فرد در جامعه خود احساس سلامت و امنیت کند، اما در جامعهای که مثلا فقر، اعتیاد، بزهکاری و انواع و اقسام آسیبهای اجتماعی رواج دارد، بیگمان سلامت اجتماعی شهروندان نیز در معرض خطر مستقیم است.
وجه آخر سلامت سلامت معنوی است. بر اساس تعریف سازمان جهانی بهداشت، این نوع سلامت کاملا بر سلامت جسمی، روانی و اجتماعی تأثیر مستقیم میگذارد. دعا و نیایش یکی از موثرترین راههای ارتقای سلامت معنوی است که به شکل مشخص و علمی موجب ارتقای سلامت جسم و روان میشود.
براساس تعریفی که سازمان جهانی بهداشت مطرح کرده، نمیتوان فقط یک بعد از سلامت را قبول داشت و یا اعتبارات را فقط به یک بعد از سلامت اختصاص داد، بلکه باید بر هر چهار جنبه سلامت تمرکز جدی داشت و به هر چهار بخش سلامت، اعتبارات قابلتوجه اختصاص داد.
در کشور ما عمده تمرکز، اعتبارات و توجه به سمت سلامت جسمی معطوف شده است، بهگونهای که حتی خیلیها با واژه «سلامت اجتماعی» آشنا نیستند، چه برسد به اینکه بخواهند گامی در راستای ارتقای سلامت اجتماعی بردارند.
در جامعهای سالم که در آن به شاخصهای سلامت اجتماعی بها داده میشود، تن و روان سالم با جامعه سالم گره میخورد. نمیتوان توقع داشت در جامعهای که از هر گوشه آن آسیب اجتماعی میبارد، سلامت اجتماعی، سلامت جسمی و سلامت روانی در وضعیت مطلوبی باشد.
نوروز، تجلی توسعه سلامت اجتماعی
به تعبیر کارشناسان، سلامت شهروندان در گرو سلامت ساختارهای جامعه است و این همان تعریف ساده «سلامت اجتماعی» است. ایام نوروز را میتوان یکی از فرصتهای ناب ارتقای سلامت اجتماعی دانست و تاکید بر این ایام میتواند به رشد سلامت اجتماعی کمک کند.
دکتر محمدحسین ساریخانی، جامعهشناس، در گفتوگو با آتیهنو تاکید دارد: «نوروز پدیدهای ملی و اجتماعی است که میتواند همچون یک حلقه اتصال بین شهروندان شهرهای مختلف، ایفای نقش کند.» به گفته ساریخانی، این حلقه اتصال و نقطه مشترک بین ایرانیان میتواند موجب شادی گروهی و نشاط ملی شود. در هر جامعهای که نشاط ملی به وجود آید، ناخودآگاه سلامت اجتماعی در آن جامعه نیز توسعه مییابد.
اگرچه نوروز شاید نتواند با مسائل تهدیدکننده سلامت اجتماعی همچون فقر، تکدیگری و یا پدیده کار خیابانی مقابله کند، اما به گفته این جامعهشناس، نوروز فرصت مناسبی برای تحکیم حس همدلی، یگانگی و دوست داشتن است. مجموعه این احساسها به قول او، سلامت اجتماعی را افزایش میدهد و امنیت جامعه را بالاتر میبرد.
ساریخانی معتقد است که وقتی حادثهای ملی میتواند همبستگی ملی را افزایش دهد و همچنین بازار مهر و مودت، دیدوبازدید و آشتیها را رونق دهد، این موضوع بهوضوح بیانگر این است که این پدیده توانسته به شکلی کارآمد بر سلامت اجتماعی شهروندان تاثیر مستقیم بگذارد: «سلامت اجتماعی در یک جامعه شادتر، متحدتر و مهربانتر بسیار بالاتر از جامعهای است که در آن مردم افسرده هستند، اتحاد ملی ندارند و برای درمان دردهای یکدیگر احترام ویژهای قائل نیستند.»
سفر، کاتالیزور سلامت اجتماعی
سفر، بخش جداییناپذیری از ایام نوروز است، به طوری که برای بسیاری از خانوادهها نوروز بدون سفر اصلا نوروز به حساب نمیآید. مریم ملاحسینی و حمید آزموده، زن و شوهر جوانی هستند که قصد دارند در تعطیلات نوروز، دورتادور ایران را سفر کنند. مریم و حمید در گفتوگو با آتیهنو تاکید دارند که این سفرها باعث میشود آنها با فرهنگ، آداب و رسوم، غذاهای محلی، تاریخ و اماکن دیدنی مردم شهرهای مختلف آشنا شوند و از این طریق، ایران را بهتر بشناسند.
افزایش سفرها و آشنایی با فرهنگهای مختلف در ایام نوروز از ویژگیهای دیگر تعطیلات عید است که بر سلامت اجتماعی تاثیر مستقیم میگذارد. تازه شدن روحیه شهروندان، دوستی و مودت بیشتر بین فرهنگها و گویشهای مختلف و نشاط جمعی که حتی پس از پایان سفر هم با مسافران باقی میماند، اثر کمنظیری بر ارتقای سلامت اجتماعی برجای خواهد گذاشت؛ اثری که حتی گاهی تا مدتها پس از پایان ایام نوروز از بین نمیرود.
مریم معتقد است که آدم نباید خودش را در یک شهر محصور کند و احساس کند که دنیا فقط در همان شهر کوچک خلاصه میشود، بلکه افراد برای سلامت جسم و روح خودشان هم که شده، باید به دل سفر بزنند و از ایام نوروز بیشترین بهره را ببرند.
حمید هم از حال خوب کار کردن و تلاش پس از ایام نوروز حرف میزند. وقتی از او درباره تأثیر نوروز بر سلامت جسمی، روانی و اجتماعی میپرسم، تاکید میکند: «نیاز نیست که آدم در حوزه سلامت متخصص باشد تا تأثیر مستقیم نوروز بر افزایش سلامت جامعه را ببیند. همین که بیشتر آدمها در نوروز خوشحالترند، حس بیشتری برای کمک به همدیگر دارند، از غصهها و قسط و وام کمی فاصله میگیرند و سعی میکنند در طول این چند هفته خود واقعیشان باشند، همه اینها یعنی اینکه نوروز به سلامت شهروندان در همه زمینهها کمک میکند، البته به شرطی که قدر آن را بدانیم و با دلخوریهای کوچک نوروز را به کام همدیگر تلخ نکنیم.»
نوروز، ترمز اختلالات روانی را میکشد
براساس آمارهای رسمی وزارت بهداشت، از هر چهار نفر، حداقل یک نفر به گونهای از اختلالات روانی مبتلاست. اختلالاتی مثل اضطراب، افسردگی و پرخاشگری از رایجترین اختلالات روانی در بین ایرانیان مبتلاست.
فریبا اسفندیاری، کارشناس ارشد روانشناسی و مشاوره، در گفتگو با آتیهنو تاکید دارد که نوروز و حس خوب آن میتواند از گسترش بسیاری از اختلالات روانی جلوگیری کند: «در شرایطی که موج هشداردهنده گسترش اختلالات روانی، سلامت روانی و سلامت اجتماعی را تهدید میکند، برگزاری مراسم نوروزی و نفس حضور چنین ایامی باعث میشود که حجم تنشهای روانی و اختلالات پیامد آن در جامعه کاهش پیدا کند.»
به گفته اسفندیاری، حتی افرادی که در ایام نوروز ترجیح میدهد در خانه استراحت کنند و به سفر نروند و یا افرادی که تصمیم گرفتهاند در تمام طول تعطیلات فقط فیلم ببینند و موسیقی گوش دهند، نوروز برای اینگونه افراد هم تاثیرات بسیار مثبت و ماندگاری خواهد داشت، زیرا جسم و روان اینگونه افراد طی این روزها در مرحله استراحت قرار دارد و مثل یک دوره سمزدایی، تنشها و ناهنجاریهای محیط کار و زندگی از آنها دور خواهد شد.
البته مبتلایان به اختلالات روانی و آنهایی که نیاز به درمان جدی دارند، به گفته اسفندیاری، نباید فقط به نوروز تکیه کنند و یا گمان کنند که ایام نوروز میتواند بهتنهایی برای آنها حکم شفادهنده داشته باشد، بلکه اینگونه بیماران باید در نظر داشته باشند که وجود ایام تعطیلات و شیرینی نوروز میتواند فرآیند درمان را برای آنها تسریع ببخشد و زمینه درمانهای روانی را تسهیل کند.
همچنین حلاوت ایام نوروز با ویژگیهای منحصربهفردش قادر خواهد بود که از بروز اختلالات روانی تازه در بسیاری از افراد مستعد مقابله کند و شرایطی فراهم آورد که برخی ناهنجاریهای ساده روانی تحت تأثیر نوروز به طور خودبهخود از ضمیر خودآگاه فرد پاک شود.
ارسال دیدگاه
ضمیمه
تیتر خبرها
