سیاه‌وسفید پرونده الکترونیک سلامت

دیدگاه

سیاه‌وسفید پرونده الکترونیک سلامت

سیمین کاظمی؛ پزشک و دانشجوی دکترای جامعه‌شناسی

در عصری که شاهد تغییر الگوی بیماری‌ها و علل مرگ‌ومیر از بیماری‌های حاد و عفونی به بیماری‌های مزمن و ماندگار هستیم و از آنجا که بیماری‌های مزمن و مادام‌العمر درمان قطعی ندارند، بخش قابل‌توجهی از مساعی پزشکی و نظام‌های مراقبت سلامت به کنترل آن‌ها معطوف شده است. بیماران برای درمان یا کنترل بیماری خود یا چند چهره‌بودن بیماری، مجبور به مراجعات مکرر و بعضا منظم به پزشک هستند و به این ترتیب میزان مراجعات آن‌ها به یک پزشک واحد یا پزشکان مختلف بیشتر می‌شود.
همچنین در پزشکی نوین به این دلایل مبرهن که بیماری موجب آسیب به سلامت بیمار و کاهش کیفیت زندگی او می‌شود و از طرفی درمان برخی از بیماری‌ها دشوار و گاهی بی‌فایده است، پیشگیری مقدم بر درمان شمرده می‌شود و به افراد توصیه می‌شود برای مراقبت و پیشگیری از بیماری به پزشک مراجعه کنند. به این ترتیب حتی افراد سالم هم در صف مراجعان به پزشکان قرار می‌گیرند که پیش از آنکه دیر شود، کاری کرده باشند.
از طرفی در فرهنگ بیماران به دلیل کم‌اعتمادی به پزشک معالج یا به‌دلیل ماهیت پیچیده بیماری و خطرات احتمالی، مراجعه به اطبای دیگر برای کسب یک نظر و رأی صائب، امری رایج است. این مراجعه و بهره‌مندی از نظر پزشکان دیگر که در فرهنگ سلامت غرب از آن به «second opinion» یاد می‌شود و از حقوق بیماران به حساب می‌آید، در ایران به تشخیص خود بیمار و بدون نظارت سیستم بهداشتی و درمانی (چنانکه در برخی کشورها مرسوم است) انجام می‌شود و بیماران بسته به نوع شکایت بالینی و توان مالی و میزان دسترسی به پزشک، مراجعات متعددی به پزشکان دارند.
در کثرت مراجعه به پزشکان، معمولا سوابق تشخیصی و درمانی بیمار به علل مختلف همچون ناآگاهی و فقدان دقت بیمار در انتقال اطلاعات، بی‌توجهی پزشک و برخی ملاحظات مالی، پذیرش بیمار  نادیده گرفته می‌شود و بیمار در مواجهه با هر پزشک، طوری مدیریت می‌شود که گویا اولین بار است که برای آن بیماری به پزشک مراجعه کرده است. از این رو هم تأخیر در تشخیص بیماری محتمل است و هم هزینه‌های غیرضروری برای تشخیص و درمان به بیمار تحمیل می‌شود.
اینجاست که ضرورت ثبت سوابق پزشکی و مستندکردن و استفاده از آن‌ها روشن می‌شود.  البته در زمانه‌ای که تکنولوژی آن‌قدر پیشرفت کرده که می‌توان بدون نیاز به کاغذ و تشکیل پرونده‌های قطور از اینترنت و سامانه‌های اینترنتی استفاده کرد، ثبت سوابق بیمار بیش از هر زمان دیگری آسان می‌‌شود. ضرورت ثبت سوابق پزشکی و وضعیت سلامت افراد در پرونده‌های الکترونیک، چندی است که بر مسئولان وزارت بهداشت آشکار شده و قریب به دو سال است که در مراکز بهداشت دولتی، موسوم به مراکز خدمات جامع سلامت، پزشکان و مراقبان سلامت موظف به ثبت اطلاعات بیماران و وضعیت پزشکی آن‌ها در پرونده‌های الکترونیک شده‌اند. چنین اقدامی امیدوارکننده است و نوید عقلانیت و پیشرفت می‌دهد، اما فعلا به‌صورت آزمایشی و نسبتا محدود اجرا شده و مراحل اولیه خود را از سر می‌گذارند. در واقع این طرح به مراکز بهداشتی اختصاص دارد و مبنای آن، مراقبت از سلامت مراجعان و کنترل بیماری‌های مزمن است و هنوز در مراکز درمانی و بیمارستان‌ها اجرا نشده و بخش‌های مختلف درمان مانند آزمایشگاه، رادیولوژی و داروخانه به آن متصل نیستند. ضعف این سیستم جدید به اجرای ناقص آن منحصر نمی‌شود، بلکه اشکالات دیگری چه به لحاظ محتوایی و چه اجرایی دارد که نمی‌توان آن‌ها را نادیده گرفت. از نظر محتوایی سامانه به‌گونه‌ای طراحی شده که مشحون از اطلاعات غیرضروری است و پزشک مجبور است صرف‌نظر از علت مراجعه بیمار همه آن‌ها را وارد سامانه کند که پرداختن به مثال‌ها و مصداق‌ها خارج از حوصله این یادداشت است. از سویی، بار مراجعات برخی مراکز بهداشتی به‌خصوص در حاشیه‌شهرها  و مناطق فقیرنشین بالاست و برای ویزیت هر مریض مدت زمان کمی وجود دارد. پزشک اگر مقید به ثبت جریان مشاوره پزشکی و اقدامات تشخیصی و درمانی شود، مجبور است برای هر بیمار زمان بیشتری بگذارد و به ناچار بیماران کمتری ویزیت کند که موجب محرومیت و نارضایتی بیماران در صف انتظار می‌شود و بعضا واکنش‌های خشم‌آلود بیماران متوجه پزشک می‌شود. از سوی دیگر، وقتی پزشک با عجله مجبور به ثبت کامپیوتری  وضعیت بیمار شود، رابطه پزشک-بیمار مختل شده و پزشک نمی‌تواند ارتباط مؤثر و مطلوبی با بیمار برقرار کند. او تبدیل به یک اپراتور می‌شود که کارش انتقال اطلاعات از مریض به کامپیوتر است. در چنین وضعیتی غفلت از شرح حال و معاینه بیمار به‌عنوان ارکان طبابت محتمل است که خود ممکن است به اشتباهات تشخیصی و درمانی منجر شود. اگر پزشک روال طبیعی ویزیت بیماران را بدون اعتنا به کامپیوتر ادامه دهد، از آنجا که اساس سنجش عملکرد پزشک میزان ثبت داده‌ها در سامانه است، عملکرد او از طرف بالادستی‌ها ضعیف تشخیص داده می‌شود و این سهل‌انگاری در ثبت داده‌ها، در برخی دانشگاه‌ها بر میزان دستمزد دریافتی پزشک تأثیر می‌گذارد و دچار نوعی محرومیت نسبت به پزشکانی می‌شود که در ثبت داده‌ها جدیت به خرج می‌دهند. با محدودیت‌هایی که در ثبت الکترونیک سوابق پزشکی در مراکز بهداشتی وجود دارد، مشخص نیست که چنین اقدامی در بیمارستان‌های شلوغ چگونه امکان‌پذیر خواهد بود.  کوتاه سخن آنکه، اگرچه ثبت سوابق پزشکی افراد با استفاده از ظرفیت‌های اینترنت و در قالب پرونده‌های الکترونیک فواید و مزایایی برای بیماران و مراجعان، جامعه و سیستم بهداشتی و درمانی به ارمغان می‌آورد، اما اگر زمینه‌های مادی و فرهنگی آن فراهم نشده باشد، حداکثر کارکردی تزئینی و صوری پیدا خواهد کرد و احتمالا ضررش بیش از فوایدش خواهد بود. 
 
ارسال دیدگاه
ضمیمه
ضمیمه