نشست «مادری، اشتغال و سیاست‌های اجتماعی ایران» در 18 اردیبهشت ماه در مرکز تحقیقات زن و خانواده برگزار شد. در این نشست «راحله کاردوانی»، عضو گروه علوم‌اجتماعی مرکز تحقیقات زن و خانواده، «فریبا علاسوند»، عضو هیئت ‌علمی مرکز تحقیقات زن و خانواده و «عباس نرگسیان» استادیار دانشکده مدیریت دانشگاه تهران به واکاوی سیاست‌های اجتماعی که بر اشتغال زنان به‌خصوص مادران تاثیر می‌گذارد، پرداختند.

کاردوانی با مدنظر قراردادن مسئله مادری و اشتغال از جنبه سیاست‌گذاری و حاکمیت، اظهارکرد: «با گروهی تحت‌عنوان مادران شاغل طرف هستیم که صرفا مشغول انجام یک وظیفه شخصی نیستند، بلکه گروهی تأثیرگذار بر سیاست‌های اجتماعی محسوب می‌شوند، هم از این نظر که زن، نسلی برای ورود به جامعه تولید و تربیت می‌کند و هم از این نظر که در دهه‌های اخیر، مادری در ایران تبدیل به عرصه‌ای چالشی شده است و مادران، امروز مدام با این موضوع درگیر هستند که آیا مادر بشوم یا نه، یک فرزند داشته باشم یا چند فرزند؟

وی با اشاره به اینکه مادری و اشتغال بین دو بخش‌خصوصی و اجتماعی پیوند برقرار می‌کند، ادامه داد: «منظور از سیاست‌های اجتماعی، کنش حاکمیت است، یعنی آنچه حاکمیت در سطح کلان و خرد برای تصحیح و رفع نیاز گروه‌های خاص، همچون معلولان، نیازمندان و مانند آن‌ها اجرا می‌کند.» 

این عضو گروه علوم‌اجتماعی مرکز تحقیقات زن و خانواده با در نظرگرفتن سیاست‌های اجتماعی در دو بخش، گفت: «اول سیاست‌های کلی همچون الحاقیه مقام معظم رهبری، مصوبه شورای‌عالی انقلاب فرهنگی و قانون‌اساسی، دوم سیاست‌های اجرایی مثل آیین‌نامه‌ها، تصویب‌نامه‌ها و مباحثی که هیئت‌وزیران با آن در ارتباط هستند.» کاردوانی تصریح کرد: «در سیاست‌های کلی با سه گزاره مبنایی مواجه می‌شویم؛ اول، جامعه مطلوب، جامعه خانواده‌محور است. دوم، برای تشکیل خانواده مطلوب، زن نقش مادری و خانه‌داری دارد و مرد نقش پدری و اقتصادی (هرچند حق اشتغال را برای زن قائل می‌شود، اما اصل بر همان است) و سوم، اولویت با هماهنگ‌کردن اشتغال با مادری باشد نه مادری با اشتغال. در این سیاست‌ها، رویکردی آرمانی و غیرواقع‌بینانه مشاهده می‌کنیم که در سیاست‌های اجرایی تحقق‌نیافته است. ما با انباشت سیاست‌های کلی مواجه هستیم که قابل اجراشدن نیستند.» وی افزود: «از سوی دیگر در سیاست اجرایی دو سیاست تسهیلی و حمایتی پیاده می‌شود که نواقص زیادی دارند. در ایران وضعیت مادری و اشتغال به سیاست‌های جمعیتی گره خورده است و سیاست‌های جمعیتی ماهیت تأخیری دارد، یعنی پس از رخداد وقایع، این سیاست‌ها تعیین و اجرا می‌شوند.» کاردوانی با اشاره به اینکه مادران در مشاغل خصوصی با وضعیت دشوارتری مواجه هستند، گفت: «اغلب بخش‌های خصوصی هیچ حقی برای مادرشدن قائل نیستند. در سیاست‌های حمایتی ما یک شکاف جدی در جامعه هدف وجود دارد. گروه پیشرو در حمایت‌ها، یک گروه (اغلب مشاغل بالا با درآمد و تحصیلات بالا) هستند و گروه پیشرو در تولید جمعیت، گروه دیگری (اغلب کارگران و زنانی با تحصیلات و درآمد کم و شاغل در بخش‌خصوصی). در این سیاست‌ها گروه اول حمایت می‌شوند در حالی که گروه دوم در تولید نسل، نقش اصلی را ایفا می‌کنند. ما امروز در وضعیتی قرار داریم که بارداری و مادرشدن با اشتغال در رقابت با هم قرارگرفته‌اند و زنان مجبورند بین مادربودن و شاغل‌بودن دست به انتخاب بزنند و واقعیت اجتماعی نشان می‌دهد که زنان اشتغال را انتخاب می‌کنند.» علاسوند نیز در این نشست پارادوکس اشتغال و مادری را یک مشکل جهانی عنوان کرد و گفت: «بخش عمده این پارادوکس خارج از نقش مادری بوده و به شرایط بیرونی مربوط است، نگرانی‌های مادری به‌خاطر ارزش‌های ذاتی و بیولوژیکی همواره وجود دارد و شرایط محیطی مثل نبود مهدهای امن، ارزان و در دسترس باعث افزایش فشار روانی بر مادر می‌شود، بنابراین بهتر است برنامه‌ریزی‌ها و سیاست‌گذاری‌ها معطوف به کم‌کردن این فشار روانی باشد. وی ادامه داد: «ما در ایران ساختارزده و فرم‌زده هستیم؛ در گزارش‌هایمان از افزایش قابل‌توجه تعداد مهدکودک‌ها می‌گوییم، اما مشکلی رفع نمی‌شود، زیرا معطوف به کاهش نگرانی مادرانه نیست و به ابعاد روان‌شناختی مسئله مادری کمتر توجه شده است، مادری بیشتر از اینکه یک کار فیزیکی باشد، کاری روانی است.»

این عضو هیئت ‌علمی مرکز تحقیقات زن و خانواده، خاطرنشان کرد: «طرف دیگر این پارادوکس دولت و حاکمیت است، در این‌سو باید به بار مالی این مسئله توجه کرد، اگر در کشور مادری و افزایش جمعیت مهم است، باید هزینه اقتصادی این کار نیز پرداخته شود، اگر یک‌جا حاکمیت این تاوان مالی را به شکل مرخصی زایمان با حقوق و بیمه و افزایش دستمزد و سیاست‌های این‌چنینی بدهد در جای دیگری می‌تواند داده‌های بهتری دریافت کند.» عباس نرگسیان نیز با تاکید بر اینکه تمام بحث مادری به جنس زن محدود نمی‌شود، گفت: «امروز مردان هم با چالش فرزندآوری درگیر هستند و انتخاب بسیاری از مردان پدر شدن نیست.»

وی ادامه داد: «در بحث سیاست‌گذاری اجتماعی نباید مسئله را فقط در زنان ببینیم، بلکه مردان نیز باید در نظر گرفته شوند.»