در سال‌های اخیر، سیاست‌گذاری اجتماعی در ایران به‌گونه‌ای جهت‌گیری شده که گروه‌های کمتر برخوردار، به‌ویژه ساکنان مناطق روستایی و عشایری، در کانون توجه قرار گیرند. در همین چارچوب، صندوق بیمه اجتماعی کشاورزان، روستاییان و عشایر با اتکا به ظرفیت‌های قانونی و با هدف گسترش چتر حمایت‌های اجتماعی، طرحی را به اجرا گذاشته که بر اساس آن، زنان روستایی غیرشاغل دارای سه فرزند و بیشتر، به‌صورت رایگان تحت پوشش بیمه اجتماعی قرار می‌گیرند. این اقدام که از سال ۱۴۰۲ عملیاتی شده، اکنون به یکی از مهم‌ترین برنامه‌های حمایتی در حوزه رفاه اجتماعی بدل شده و توانسته است بخش قابل توجهی از جامعه هدف را تحت پوشش قرار دهد. بر مبنای داده‌های رسمی، تاکنون حدود ۴۰۰ هزار نفر از زنان روستایی غیرشاغل از مزایای این طرح بهره‌مند شده‌اند. این رقم، صرفاً یک عدد آماری نیست، بلکه نشانه‌ای روشن از تغییر رویکرد سیاست‌گذار در قبال نقش زنان در اقتصاد غیررسمی و حیات اجتماعی کشور است. زنانی که سال‌ها در قالب فعالیت‌های خانه‌داری، کمک به کشاورزی و دامداری، سهمی مؤثر اما نادیده در تولید و معیشت خانوار داشته‌اند، اکنون در چارچوب این طرح، به‌عنوان گروهی دارای حقوق اجتماعی شناخته می‌شوند و از مزایای بیمه‌ای بهره‌مند می‌گردند.

بازتعریف نقش اجتماعی زنان
یکی از وجوه برجسته این طرح، به رسمیت شناختن فعالیت‌های غیرمزدی زنان روستایی است. در ساختار سنتی اقتصاد روستایی، زنان همواره نقشی کلیدی در پایداری معیشت خانوار ایفا کرده‌اند، اما این نقش، کمتر در محاسبات رسمی اقتصادی و اجتماعی مورد توجه قرار گرفته است. اجرای این طرح، در عمل به معنای پذیرش این واقعیت است که کار خانگی و مشارکت در فعالیت‌های کشاورزی و دامداری، ارزش اقتصادی و اجتماعی دارد و باید در قالب نظام‌های حمایتی به رسمیت شناخته شود.
پوشش بیمه‌ای این گروه از زنان، علاوه بر تأمین امنیت اقتصادی در دوران سالمندی یا ازکارافتادگی، پیامدهای گسترده‌تری نیز به همراه دارد. افزایش احساس امنیت اجتماعی، کاهش آسیب‌پذیری خانوارها، و تقویت جایگاه زنان در ساختار خانواده از جمله این پیامدهاست. به بیان دقیق‌تر، این طرح صرفاً یک سیاست حمایتی نیست، بلکه مداخله‌ای ساختاری در راستای ارتقای سرمایه اجتماعی در مناطق روستایی محسوب می‌شود.

تقویت ساختار مالی 
اجرای این طرح، علاوه بر آثار اجتماعی، از منظر نهادی نیز اهمیت قابل توجهی دارد. صندوق بیمه اجتماعی کشاورزان، روستاییان و عشایر با جذب جمعیت جدید بیمه‌شدگان، توانسته است دامنه پوشش خود را گسترش دهد و به تقویت پایه‌های مالی خود در بلندمدت کمک کند. افزایش تعداد بیمه‌شدگان، به معنای افزایش ورودی منابع و در نتیجه ارتقای پایداری مالی صندوق است؛ موضوعی که در نظام‌های بیمه‌ای از اهمیت بنیادین برخوردار است. بر اساس قانون، ۷۰ درصد حق‌بیمه اعضای این صندوق توسط دولت پرداخت می‌شود که رقم آن برای هر فرد سالانه به بیش از ۱۰ میلیون تومان می‌رسد. این حمایت مستقیم دولت، نشان‌دهنده عزم جدی در توسعه پوشش بیمه‌ای و تحقق اصل ۲۹ قانون اساسی است که برخورداری از تأمین اجتماعی را حقی همگانی می‌داند.
  
چشم‌انداز توسعه
پایه حقوقی این طرح، در ماده ۲۱ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت تعریف شده است؛ ماده‌ای که دولت را مکلف می‌کند زنان روستایی غیرشاغل دارای سه فرزند و بیشتر را تحت پوشش بیمه اجتماعی قرار دهد. بر اساس این قانون، هدف‌گذاری برای پوشش بیش از ۲ میلیون و ۶۰۰ هزار نفر از زنان روستایی انجام شده که تحقق کامل آن، نیازمند تأمین منابع مالی پایدار و استمرار حمایت‌های اجرایی است. در این چارچوب، اعتبارات قابل توجهی برای اجرای طرح در نظر گرفته شده؛ به‌گونه‌ای که در سال ۱۴۰۲ حدود ۵ هزار میلیارد تومان و در سال ۱۴۰۳ بیش از ۶.۶ هزار میلیارد تومان به این موضوع اختصاص یافته است. این ارقام، بیانگر اهمیت راهبردی طرح در سیاست‌های کلان کشور است. شرایط بهره‌مندی از این طرح نیز به‌گونه‌ای طراحی شده که علاوه بر هدف‌گیری دقیق جامعه هدف، با سیاست‌های جمعیتی کشور هم‌راستا باشد. داشتن حداقل سه فرزند، زنده بودن فرزندان، تابعیت ایرانی و قرار داشتن نرخ باروری منطقه در سطح مشخص، از جمله این شرایط است. همچنین، مشوق‌هایی نظیر افزودن سنوات بیمه‌ای به ازای تولد فرزندان بیشتر، در نظر گرفته شده که می‌تواند در تقویت انگیزه‌های جمعیتی مؤثر باشد.