تشریح جزئیات تلاشها و پیگیریهای کمیته ویژه رسیدگی به حادثه نفتکش سانچی
تمام تلاشمان را کردیم
ماموریت نیمهتمام، و جانباختن در اسارت آتش و دود، سرنوشت سانچی و 32 خدمه آن بود. کشتیای که قرار بود یک محموله نفتی صادراتی را به بندر دایسون کرهجنوبی برساند اما در میانههای راه، با یک کشتی فلهبر چینی، در آبهای ساحلی این کشور تصادف کرد، آتش گرفت، غرق شد و تازهترین تراژدی برای ایرانیان را رقم زد. حادثهای که با وقوع آن، از همان ساعات اولیه، مشارکتی بینالمللی شکل گرفت و امید میرفت خدمه آن، نجات پیدا کنند؛ اما پس از 9 روز، و به رغم همه تلاشها برای امدادونجات سانچی به قعر اقیانوس رفت. آن یک هفته پرالتهاب، و دهها پرسش، به معمای این روزها تبدیل شده است. از شایعاتی چون احتمال حمله موشکی آمریکا به کشتی و تعلل و کمکاری چینیها در اطفای آتش، تا تردد دو کشتی با رادار خاموش و ... ابهامهایی است که شاید بهمنظور یافتن جوابی منطقی برای آنها، باید تا بازشدن جعبهسیاه در ماههای آینده صبر کرد. با همه اینها، یک روز پس از تائید جانباختن همه خدمه کشتی، نقاط تاریک و زوایای پنهان این حادثه، به قدری زیاد و عجیب بود و افکار عمومی، آنچنان تشنه شنیدن حقیقت ماجرا بودند که کمیته ویژه پیگیری حادثه را رودرروی اصحاب رسانه نشاند تا به تعبیر علی ربیعی -که به نمایندگی از رئیسجمهور، مسئول رسیدگی به حادثه شده بود- به روشنگری درباره سانچی و ابهامات آن بپردازند. وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، در این نشست که به اتفاق دیگر اعضای کمیته -متشکل از نمایندگان وزارت امور خارجه، مجلس شورای اسلامی، سازمان بنادر و کشتیرانی و شرکت ملی نفتکش- در آن حاضر شده بود، تاکید داشت مسئولان هر کاری را که برای نجات خدمه کشتی از دستشان برمیآمده، انجام دادهاند.
انگیزههای غیرروشنگرانه برخی ابهامات
رئیس کمیته ویژه رسیدگی به حادثه نفتکش سانچی، با بیان اینکه این حادثه یکی از فجایع دریایی کمسابقه در 60 سال اخیر بوده، گفت: «در این چند روز، اظهارات و تحلیلهای زیادی درباره حادثه مطرح شده و وظیفه ما این است که در قبال آنها روشنگری کنیم تا افکار عمومی، از ابعاد مختلف ماجرا آگاه شوند.» علی ربیعی، با تاکید بر اینکه برخی ابهامات درباره سانچی، انگیزهای غیرروشنگرانه دارند و سلامت اطلاعرسانی را زیرسوال میبرند، اظهار کرد: «حادثه سانچی، در ابعاد سیاسی، فنی، انسانی و امدادی و عملیاتی قابل تشریح است و به همین دلیل، سایتی برای بحث و پاسخدهی به سوالها راهاندازی شده و در آیندهای نزدیک نیز گزارشی جامع درباره حادثه منتشر می شود که همه زوایای موضوع را روشن خواهد کرد.» وی در پاسخ به سوالی درباره زمان وقوع حادثه و نوع واکنش کمیته رسیدگی به حادثه برای شروع عملیات امدادونجات، گفت: «در ساعات اولیه حادثه، کارشناسان ایرانی سازمان بنادر و کشتیرانی، به چین اعزام شدند و پیگیریهای سیاسی و فنی عملیاتی، در بالاترین سطوح انجام شد. از نظر انسانی، وزارت رفاه درگیر شد، از جهت کشتیرانی، وزارت راه و از جهت محموله نیز وزارت نفت به موضوع ورود کرد و هر کدام، بنا بر مسئولیتی که داشتند، عملیات را پیگیری میکردند. رئیسجمهور نیز در دو روز یکشنبه و دوشنبه، علاوه بر پیگیریهای تلفنی، جلساتی با حضور وزرا برگزار کرد. ما بهطور مداوم، با وزیر امور خارجه در تماس بودیم. در همین مدت، سفرای دو کشور چین و ژاپن خواسته شدند و با کشور کرهجنوبی نیز صحبتهایی صورت گرفت و کمیته رسیدگی در شانگهای، با حضور مقامهای چینی و کشورهای دیگر تشکیل شد و در برخی موارد، به دلیل اهمیت موضوع، حتی منتظر تشریفات دیپلماتیک نماندیم.»
داستانسرایی ژولورنی
وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، در پاسخ به سوالی که چرا موقعیتیاب کشتیها خاموش بوده؟ و آیا این مسئله، به حملونقل مواد و محولههای غیرقانونی به کشور کرهشمالی مربوط بوده؟ طرح چنین احتمالی را دروغی بزرگ خواند که نشاندهنده بیاطلاعی مدعیان آن از مسائل سیاسی و فنی است. ربیعی اظهار کرد: «در برخی محافل گفته میشود مقصد کشتی سانچی، کشور کرهشمالی بوده یا موشک آمریکایی، نفتکش را هدف قرار داده، اما اینها داستانسرایی ژولورنی هستند. واضح است که اگر موشک شلیک شده بود، رادارهای بینالمللی آن را رصد میکردند. آیا در فضای بینالملل، حمله موشکی قابل پنهانشدن است؟ اگر مقصد کشتی، کرهشمالی بود، آیا کشور همسایه آن اعلام میکرد که محموله، متعلق به این کشور است؟» به گفته ربیعی، آبهای شرقی چین از مسیرهای شلوغ و پرترافیک دریایی است و کشتیهای زیادی از ملیتهای مختلف در آن رفتوآمد دارند. وی اضافه کرد: «طی سال 2016 در منطقه دریای چین شرقی، 36 تصادف رخ داده که 40 درصد مجموع حوادث دریایی رخداده در جهان است. همین چندماه پیش نیز یک ناو آمریکایی به کشتی حامل محمولهای پتروشیمی برخورد کرد که چندین کشته برجای گذاشت.»
اولویت، جان انسانها بود نه محیطزیست
رئیس کمیته ویژه رسیدگی به حادثه نفتکش سانچی، به نحوه و میزان همکاری و مساعدت چین در مراحل رسیدگی و انجام عملیات امدادونجات نیز اشاره کرد و گفت: «در روزهای اول، از شرکتهای بینالمللی امدادرسانی دریایی برای یاریرساندن به خدمه کشتی، خرید خدمت کردیم. از روز دوم بعد از حادثه، کارشناسان هلندی به محل آمدند و قراردادی بینالمللی امضا کردیم. از ژاپن، کره و سنگاپور نیز درخواست کمک کردیم. حدود 20 کشتی در محل حادثه مشغول امدادرسانی بودند که از این تعداد، سه کشتی متعلق به کشور ایران بود و چینیها نیز با چهار کشتی، عملیات امدادونجات را انجام میدادند.» ربیعی، با رد این ادعا که مقامهای چین به هیئت ایرانی اجازه ندادهاند از کشتی کریستال بازدید کنند، گفت: «سانحه در آبهای کشور چین رخ داده و مطابق قواعد بینالمللی، فرماندهی عملیات با این کشور است. درست است که ما در طول عملیات، سرشار از احساسات بودیم و انتظارمان این بود کارها با جدیت بیشتری دنبال شوند، اما عملیات باید با منطق و دوراندیشی پیش برود. شاید گفته شود اولویت اصلی چینیها محیطزیست بوده و نه جان انسانها، اما با پیگیریهایی که انجام دادیم، هیچ شواهدی مبنی بر اینکه جان انسانها برای مقامهای چین مهم نباشد، مشاهده نکردیم. ما بر اساس درکمان از موضوع، عمل کردهایم و جز این نبوده است. از روزی که ستاد رسیدگی به حادثه تشکیل شد، دلمان میخواست هر آنچه از دست جهان ساخته است، انجام شود. حسی در ما بود که میگفت عملیات بیشتری انجام دهیم. به مسئولان و سفیر چین نیز نامه نوشتیم. ادعایی نمیکنیم که عزم ملی جزم شد، اما وقتی به کشور چین رفتیم و با کارشناسان متخصص صحبت کردیم، مشخص شد باید ملاحظات فنی را در اولویت قرار داد. برای مثال، ما فشار میآوردیم که چرا فوم پاشیده نمیشود؟ وقتی از مسئولان فنی سوال کردیم گفتند باید ابتدا بدنه کشتی را سرد و بعد، فومپاشی کرد تا جلوی انفجار گرفته شود. عملیات خنککردن، کار غلطی نبود اما ما فشار میآوردیم و فوم میخواستیم. به همین دلیل، برداشتمان این بود که چینیها کوتاهی کردهاند؛ درحالیکه این تصور، از اساس درست نبود.» ربیعی، با اشاره به فضاسازیهای صورتگرفته در رابطه با کمکاری چینیها، تصریح کرد: «ما با کسی عقد اخوت نداریم. جان یک عزیز ایرانی، به صدهزار رابطه و مراوده سیاسی میارزد. ما امین جامعه هستیم و در اظهارنظرهایمان فارغ از مسائل سیاسی، اظهارنظر میکنیم.» ربیعی، در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه آیا جانباختگان حادثه سانچی، شهید محسوب میشوند یا خیر؟ گفت: «به رئیسجمهور نامهای نوشتم که آیا جانباختگان حادثه، شهید محسوب میشوند یا خیر؟ در بنیاد شهید، ادبیاتی به نام شهید خدمت وجود دارد و طبق تفاهم صورتگرفته، قرار است جانباختگان حادثه سانچی، شهید ضمنخدمت محسوب شوند.»
به احتمالهای حداقلی، امیدوار بودیم
رئیس کمیته ویژه رسیدگی به حادثه کشتی نفتکش سانچی، درباره نحوه اطلاعرسانی و در پاسخ به این سوال که چرا در طول یک هفته به خانوادههای دریانوردان امید واهی داده میشد درحالی که مسئولان کشور چین، در همان ساعات اولیه حادثه اعلام کرده بودند دریانوردان همگی از بین رفتهاند، گفت: «فردای موضوع، با کارشناسان پزشکی، کارشناسان شیمی، کاپیتانها و متخصصان دریانوردی صحبت کردیم. چینیها هم گفته بودند با وجود ۱۱۱ هزار و ۵۱۰ تن میعانات گازی، مازوت و گازوئیل و موادشیمیایی، شانسی برای زندهماندن خدمه باقی نمانده است. اینها را میدانستیم، اما پیکر دریانوردان، برای ما مهم بود. صادقانه میگویم بهرغم همه اطلاعات، اگر یک اپسیلون هم احتمال میدادیم که کسی فرصت و شانس زندهماندن داشته باشد، باید به این احتمال، احترام میگذاشتیم.» ربیعی، با اشاره به سختبودن انتخاب میان دو تصمیم انسانی و کارشناسی، اظهار کرد: «در روز اول بعد از حادثه، اطلاعات نشان میداد دمای پاشنه کشتی که پرسنل و اتاقهای ایزوله در آن قسمت قرار داشتند، 400 درجه بود و با وجود سختی فراوان و به دلایل انسانی، ترجیح دادیم عملیات را ادامه دهیم.» وی افزود: «اگر روز اول میگفتیم خدمه کشته شدهاند، آیا این انتقاد مطرح نمیشد که چرا به حرف چینیها اعتماد کردید؟ آیا نمیگفتید کاش همه تلاشتان را کرده بودید؟ آیا نمیگفتید ای کاش عقلایی محض تصمیم نمیگرفتید؟ درست است که رنجی چندروزه به خانوادهها دادیم، اما امروز نزد مردم و افکار عمومی شرمنده نیستیم و در عملیات امدادونجات، کوتاهی نکردیم.»
اعزام تکاورها برای نجات دریانوردان
وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، در پاسخ به سوالی درباره کمبود نیروهای تخصصی و تجهیزات آتشنشانی در حوادث و علت اعزام تکاوران ارتش، یادآور شد: «چند روز پس از حادثه، درجه حرارت قسمت پاشنه کشتی به حدود ۸۰ تا ۹۰ درجه رسید و ما فکر میکردیم در روزهای بعد نیز همین دما حفظ میشود و میتوان خدمه را از کشتی بیرون کشید. تمام اطلاعات و شواهد نیز احتمالات این گمانه را تائید میکرد. به همین دلیل نیز تکاوران نیروی دریایی ارتش را به محل حادثه اعزام کردیم. این نیروها صرفا برای نجات جان افراد به محل حادثه اعزام شده بودند و نقش و مسئولیتی در اطفای حریق نداشتند؛ اما متاسفانه در روزهای بعد، دمای کشتی به 400 درجه رسید و ادامه عملیات، غیرممکن شد.» ربیعی، در تشریح علت وقوع حادثه و احتمالاتی که مطرح شده، گفت: «برای اظهارنظر قطعی درباره علت حادثه، باید تا بازگشایی جعبهسیاه کشتی صبر کرد، ولی شواهد نشان میدهند که برخورد شدید دماغه کشتی کریستال، به دیواره کشتی سانچی و نفوذ 5 متری به داخل، علت اصلی حادثه بوده است.»
صرفه اقتصادی، علت استفاده از پرچم پاناما
ربیعی، در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه چرا نفتکش ایرانی، با پرچم پاناما تردد میکرده و آیا این موضوع، به تحریمها و دورزدن آن ارتباط داشته؟ خاطرنشان کرد: «این موضوع، در چارچوب مسائل بازرگانی تحلیل میشود. درحال حاضر، 5 الی 6 کشور در دنیا از قبیل پاناما، قبرس و لیبریا پرچم خود را در سفرهای دریایی و تجارتی، به کشورهای دیگر میدهند و اتفاقا تحریم هم نیستند. استفاده از پرچم ارزان، شیوهای متداول در حملونقل دریایی است و صرفا به مسائل اقتصادی و بازرگانی، مرتبط است.»
تشکیل تیم پیگیری حقوقی حادثه
وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، با بیان اینکه خسارت معنوی این حادثه جبرانناپذیر است، درباره مراحل رسیدگیهای حقوقی گفت: «فرزندی که دیگر هیچوقت پدر نخواهد داشت یا همسری که هرگز شوهر خود را نخواهد دید یا زوجی که با یکدیگر در این حادثه سوختند، جبران ناپذیرند؛ اما مسائل حقوقی، امری است که باید پیگیری شود؛ با وجود اینکه خسارات معنوی، انسانی و عاطفی ما هیچوقت فراموش نمیشوند. چند اولویت در دستورکار ما قرار دارد که مهمترین آنها احقاق حقوق و رمزگشایی از جعبهسیاه است. که برای هر کدام، تیمهای حقوقی مجهز و کمیته مشترک حقوقی، میان سازمان بنادر و شرکت ملی نفتکش و وزارت خارجه تشکیل شده است. مهمترین مسئله ما بازگشایی جعبهسیاه کشتی است که باید با حضور سازمان بینالمللی دریانوردی و کشورهای ذینفع، در کشور چین انجام شود. جعبهسیاه با حضور نمایندگان کشورمان پلمپ شده و در زمان مناسب، بازگشایی میشود. بدنه کشتی، محموله، و کارکنان سانچی، پوشش بیمهای داشتهاند و سازمانهای بیمههای بینالمللی و داخلی،خسارت را به صورت صددرصد، پرداخت خواهند کرد.»