صندوق‌های بازنشستگی، چند صباحی است که مانند کشتی‌ای گرفتار طوفان، راه ساحل را گم کرده‌اند. مسافران کشتی، هراسان در آرزوی رسیدن به ساحل آرامش هستند و خدمه کشتی نیز فرصتی می‌خواهند تا با عقلانیت و خرد جمعی، بر موج‌های سهمگین فائق آیند. سال‌هاست کارشناسان از مشکلات ساختاری و مدیریتی صندوق‌ها می‌گویند و در این مدت نیز دولت و خود صندوق‌ها، تمام منابع مالی‌شان را خرج کرده‌اند اما باز هم افاقه‌ای نکرده است. با آنکه در یکی دو سال گذشته، حساسیت‌ درباره موضوع صندوق‌ها، در میان تصمیم‌گیران کشور بیشتر شده و در عرصه عمومی نیز گفته می‌شود باید اقدامی اساسی برای صندوق‌ها کرد، هنوز نسخه‌های اصلاحی و پیشنهادهای مشخصی برای برون‌رفت آنها از بحران، طرح نشده‌اند که به یک معنا، به منزله تداوم نگرانی‌های عمومی درباره آینده این نهادهاست. در گزارشی که اخیرا مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست‌جمهوری منتشر کرده، موضوع صندوق‌های بازنشستگی، به مثابه یکی از «عدم قطعیت‌های کلیدی پیش روی ایران و ایرانیان» شناسایی شده که باید سناریوهایی برای آنها تعیین شود. در این مطالعه آینده‌پژوهی و جامع که با همکاری 12 موسسه تحقیقاتی انجام شده، مسائل کشور در هفت گروه اقتصادی، سیاسی، فرهنگی، اجتماعی، علم و فناوری، محیط‌زیست و سلامت، دسته‌بندی شده و تلاش بر آن بوده که با روش‌های کمی و کیفی، نظرات خبرگان و متخصصان و عموم مردم را درباره مسائل اصلی کشور، داده‌کاوی و تحلیل کند و درنهایت، تصویری از وضعیت کنونی و آینده کشور ارائه دهد. براساس نتایج رتبه‌بندی 100 مسئله اساسی کشور، پرسش‌شوندگان -که خود از نسل‌ها و حوزه‌های مختلف (عمومی و تخصصی) و در سطوح متفاوت (استانی، ملی و محیط بین‌الملل)، انتخاب شده‌اند- «ضرورت اصلاحات ساختاری اقتصادی»، «بحران تامین‌ آب»، «بحران بیکاری»، «فساد سیستمی»، «ناامیدی درباره آینده»، «سرمایه اجتماعی» و «بحران ریزگردها» را مهم‌ترین‌ دغدغه‌‌هایی دانسته‌اند که باید به آنها رسیدگی شود. مطابق انتظارها در این پژوهش، بیشترین تمرکز و تاکید، در حوزه اقتصاد بوده؛ به نحوی که ۷ مورد از ۱۰ اولویت اصلی -که معادل سهمی 18 درصدی در منظومه 100 مسئله جامعه است- ریشه‌ای اقتصادی دارند. در این پژوهش، از شاخص میانگین عدم قطعیت و میانگین اهمیت، برای ترسیم اهمیت راهبردی و دامنه پایداری یا تغییرات، استفاده شده که در این میان، میانگین هندسی اهمیت بحران صندوق‌های بازنشستگی، در حدود 50 درصد اعلام شده است. نکته جالب در این گزارش، درصد اهمیت بحران صندوق‌هاست که 70 درصد پرسش‌شوندگان، آن را مهم دانسته‌اند. با این حال، حدود 40 درصد پرسش‌شوندگان نیز گفته‌اند که قطعیتی درباره صندوق‌ها و اینکه در سال 96 به مسائل آنها رسیدگی می‌شود، ندارند. در مطالعه جامع آینده‌پژوهی ایران، صندوق‌های بازنشستگی هفتادوسومین تکه از پازل 100 تکه مسائل مهم کشور در سال 96 قلمداد شده‌اند و در آسیب‌شناسی مشکلات آنها، علت‌العلل را «ورودی کم» و «خروجی زیاد» دید‌ه‌اند که در درازمدت، به کمبود منابع منجر شده است. گذشته از این، تدوین‌کنندگان گزارش، «بدعت نامیمون» برداشت دولت‌ها از منابع صندوق‌ها را به منزله تیر خلاصی بر پیکره آنها تحلیل کرده‌اند که به ورشکسته‌شدن تعداد زیادی از صندوق‌های بازنشستگی کشور انجامیده است. مطالعه آینده‌پژوهی ایران، «عدم استقلال صندوق‌ها»، «مصوبات تعهدزای مجلس درباره صندوق‌ها» و «بدهی‌های دولت» را سه متغیر زمینه‌ساز مسئله «بحران صندوق‌ها» به شمار آورده است. در کنار آن «بدهی دولت به صندوق‌ها» زیرشاخه مسئله شناخته شده که خود دارای ابعادی مانند «بدهی صندوق‌ها به نظام سلامت و اعضا» است و ورشکستگی را –به عنوان پیامد مسئله- به کام صندوق‌ها و مشترکان آنها ریخته است. بر مبنای تحلیل‌های نخبگان جامعه، بحران صندوق‌ها یکی از بحران‌های «سال‌های آینده» کشور است که اثراتی بر کشور و مسائل آن، طی سال‌های آینده نیز خواهد داشت. در بخش پیشنهادات نیز این گزارش تاکید کرده که ساز و کار و قوانین عملکردی صندوق‌ها به نحوی اصلاح شوند که منابع آنها صرف تامین مالی پربازده‌ترین فرآیندهای تولیدی شود تا ضمن برگشت بازده مناسب، ساز و کار عملکرد صندوق‌ها بهبود پیدا کند.