یک خاطره دور، او را وارد دنیای گیاهان کرد؛ دنیایی که پر از طراوت بود و زندگی؛ راهی سخت و پر پیچ‌وخم که او انتخاب کرد، حالا سال‌هاست که به ثمر نشسته. زنی که سال‌هاست، لحظه‌ای از پا ننشسته. او کارآفرین برتر منطقه آزاد اروند در سال 95 شناخته شده. امروز اتاق کار او پر است از تقدیرنامه‌هایی با امضای مدیران شهرستان، مدیر منطقه آزاد اروند، مشاور و معاون وزیر بهداشت و نماینده مردم در مجلس شورای اسلامی؛ به‌خاطر فعالیت‌هایی که در جذب توریسم سلامت و صادرات محصولات دارویی گیاهی داشته است. او اما از میان این تقدیرنامه‌ها با ذوق و هیجانی عجیب، تندیسی را از بالای کمد آورد که در پایین آن نوشته بود: «آیات فاطمی‌اصل، شیرزن آبادانی، تولدت مبارک.» او با ذوق، ماجرای این تندیس را تعریف می‌کند: «در کانال تلگرامی آموزشی ما، افراد زیادی عضو هستند. در روز تولدم، یک جوان آبادانی این را برایم آورد و بسیار خوشحال شدم. یک کشاورز هم برایم یک کیلو خرما هدیه آورد و گفت که دادن هدیه‌ بهتری، برایش مقدور نبوده. شیرینی این محبت مردم است که خستگی و مشکلات را از تن آدم، بیرون می‌آورد.» او حالا بیش از ۲۵ نفر نیروی کار را به‌کار گماشته و تعداد دیگری هم به طور غیرمستقیم با او همکاری می‌کنند. کتابی را پیرامون گیاهان دارویی ایران در دست چاپ دارد‌. در همایش‌ها و سخنرانی‌های علمی مرتبط در کشورهای دیگر شرکت می‌کند و به دنبال تاسیس و اخذ مجوز مرکز آموزشی علمی‌کاربردی و فنی‌و‌حرفه‌ای‌ست‌ و به تازگی، موافقت و تاسیس یک شرکت تولید دارویی را اخذ کرده است.

آشنایی با شیرزن آبادانی

آیات فاطمی‌اصل، متولد ۱۳۵۱ آبادان است. او در زمان جنگ، به همراه خانواده‌اش، به بوشهر مهاجرت می‌کند و در سال ۶۸ با اتمام جنگ، دوباره به آبادان برمی‌گردد. تحصیلات کارشناسی‌ارشد را در مصر و دکتری را در ابوظبی، در رشته درمان عمومی گرایش گیاه‌درمانی، به پایان می‌رساند. او به آن روزها نقب می‌زند: «در کودکی، پدربزرگ من، اشاب بود. اشاب در زبان عربی، یعنی گیاه‌شناس. خاطرات کودکی‌ام با پدربزرگ، باعث شد که من به گیاه‌شناسی و کار با گیاهان دارویی، علاقه‌مند شوم.»

همین خاطرات، زندگی او را به گیاهان پیوند می‌زند و حالا اطلاعات گسترده‌ای در این زمینه دارد: «بر اساس سند ملی گیاه‌شناسی ایران و دیگر اسناد و تحقیقات بین‌المللی، ۱۳ اقلیم گیاهی در کره زمین موجود است که کشور ایران، ۱۱ اقلیم را به‌طور همزمان در خود جای داده. این موقعیت خاص کشور ما در دنیا بی‌نظیر است.»

او می‌گوید که کشورهای زیادی با دارابودن دو یا سه اقلیم، توانسته‌اند اشتغال و بهره‌وری قابل‌توجهی ایجاد کنند. در چین، ۱۰۰ میلیون نفر به‌طور مستقیم و غیرمستقیم با صنعت گیاهان دارویی درگیر هستند. در هند، ۹۸ درصد جامعه، در آلمان ۷۱ درصد، ژاپن ۵۰ درصد، آمریکا و انگلیس ۲۵ درصد مردم کشور با این حوزه سر و کار دارند؛ اما در ایران -که غنی‌ترین کشور است- حدود ۳ درصد از مردم، با این گیاهان سر و کار دارند؛ درحالی که کاشت گیاهان دارویی و فرآوری محصولات آن، صنعت پولسازی است که هموطنان ما از آن غافل بوده‌اند و کشور ما پتانسیل آن را دارد که بزرگ‌ترین صادرکننده داروهای متنوع گیاهی در جهان باشد.

ایده آیات

آیات فاطمی، که حالا توانسته خیلی از موانع را پشت سر بگذارد و به کسب‌وکار پررونقی برسد، از چگونگی شکل‌گیری ایده‌اش می‌گوید: «ایده من از آنجا شکل گرفت که این پتانسیل را در کشور می‌شناختم و علاقه‌مندی‌ام باعث شده بود در همین رشته، تحصیل کنم. بنابراین به ایران برگشتم و تصمیم گرفتم تا کسب‌وکاری راه بیندازم.»‌اما دغدغه اصلی او، به‌دست‌آوردن پول سرشار نبوده: «من تاجر نیستم و چندان به دنبال درآمد زیاد از این کار نبوده‌ام. فرهنگ‌سازی استفاده از گیاهان دارویی و ترویج این صنعت و اشتیاقم به تولید و آموزش، باعث شد که دست به کار شوم. همسر من کسب‌وکار موفقی دارد و در خانواده از شرایط مالی خوبی برخورداریم، اما من می‌خواستم خودم کارآفرین باشم.» او ماجرای برداشتن نخستین قدم‌هایش را تعریف می‌کند: «در مرکز شهر، ساختمان نیمه‌مخروبه‌ای بود که مالکیت آن، برای همسرم بود. با جلب نظر او، ساختمان را تخلیه کردیم و عملیات مرمت و بهسازی، خیلی زود آغاز شد. ساختمان، سه طبقه دارد و کمتر از سه هزار متر زیربنا، که تمامی آن، هم‌اکنون در اختیار این طرح است. پروپوزال کار را آماده کردم و نامش را «طرح سبز سلامت» گذاشتم. با بسیاری از اساتید و بزرگان در کشور مشورت کردم. در تاریخ ۲۵ اردیبهشت ۹۵ شرکت را ثبت کردم و مردادماه، با حضور جمعی از مشاوران و مسئولان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، ساختمان را افتتاح کردیم.» همین ساختمان، حالا اولین سلامتکده جنوب‌غرب کشور است؛ ساختمانی که با این هدف درست شده: «یکی از مهم‌ترین اهداف من، کم‌شدن فاصله بین طب رایج با طب سنتی بود. قرارمان آموزش و آشنایی کادر طب رایج پزشکی با طب سنتی و داروهای گیاهی بوده است.»

طرح سلامت سبز

طرح سلامت سبز، سه شاخه اصلی دارد. کاشت و پرورش گیاهان دارویی، ایجاد مراکز رسمی آموزشی برای کشاورزان، پزشکان و علاقه‌مندان و انجام خدمات درمانی، که اکنون در سلامتکده درحال انجام است. آیات می‌گوید: «در حوزه کشت، به طور نمونه ۲۰۰ گیاه دارویی را در شهرستان آبادان با موفقیت پرورش دادیم و ۱۳۴ گیاه را با موفقیت فرآوری کردیم. کشاورزان روستاهای شهرستان و گاهی استان را برای آموزش، دعوت و آنها را تشویق کردیم تا زمین‌های بدون‌استفاده خود را رها نکنند. توانمندسازی آنها، از هر کار دیگری برای ما مهم‌تر است.» یافته‌های او در این مدت نشان می‌دهد که وقتی روستاییان به شهرها مهاجرت می‌کنند، عمدتا شهرک‌های حاشیه‌نشینی را به وجود می‌آورند که این امر، مسائل و آسیب‌های اجتماعی زیادی را به شهر تحمیل می‌کند. ایده او اما اشتغال جامعه روستایی بر پایه یک کسب‌وکار خانواده‌محور است. «قوام خانواده در روستاها، جلوگیری از مهاجرت با الگوی کسب‌وکارهای کوچک و متوسط از طریق ایجاد کارگاه‌های روستایی، چشم‌انداز فعالیت شرکت ماست و برای این کار، گیاهان دارویی و فرآوری آنها، از مزیت قابل‌توجهی برخوردار است.»

ارتباط با کشورهای همسایه و صادرات

آنچه کسب‌وکار آیات فاطمی را شاخص می‌کند، ارتباط او با کشورهای همسایه و صادرات محصولاتش است: «من به زبان عربی تسلط کامل دارم. رساله دکتری‌ام را با زبان عربی نوشته‌ام و ارتباط خوبی با کشورهای حاشیه خلیج‌فارس دارم و همین موضوع، باعث توسعه کارم شده است.»‌ در همین راستا هم به تازگی، ۲۱ آژانس موفق گردشگری از کشور عراق، مهمان سلامتکده آنها بودند و تفاهم‌نامه‌ای را برای پذیرش بیماران عراقی در آبادان، تنظیم کردند. همچنین تفاهم‌نامه و قراردادهایی با ۱۱ کشور دیگر به نتیجه رسیده و این توافقات، در حوزه پذیرش توریسم سلامت در طب سنتی و صادرات محصولات گیاهی است. آیات فاطمی‌اصل، البته گلایه‌های بسیاری از خستگی‌ها، کمبود حمایت‌ و سردرگمی در بوروکراسی اداری دارد: «در زمان مرمت ساختمان، گاهی شب‌ها در مسیر خانه تصمیم می‌گرفتم که کار را رها کنم. خسته می‌شدم و می‌خواستم ادامه طرح را متوقف کنم؛ اما نمی‌دانم چگونه بود که صبح فردا، مجددا با انرژی زیاد در ساعت ۷ صبح به سرکار برمی‌گشتم. گاهی برای یک امضا، صبح زود با پرواز به تهران می‌رفتم و ظهر، بلافاصله به آبادان برمی‌گشتم تا در ساعات پایانی وقت اداری، در فلان اداره شهرستان، پیگیر طی‌شدن مراحل اداری دیگری برای پیشبرد پروژه باشم.»‌او درددل‌های بسیاری دارد: «در این دو سال، نه همسر خوبی بوده‌ام و نه مادر خوبی؛ اکثر شب‌ها باید نقش بازی می‌کردم که حالم خوب است و خسته نیستم. فشارهای بسیاری از اطراف را تحمل می‌کردم. همسرم در نیمه‌ راه خسته شد و کار را رها کرد. سرمایه شخصی اندکی داشتم که آن را استفاده کردم. خودروی شخصی‌ام را فروختم و حتی طلاهایم را؛ اما کار را متوقف نکردم. همسرم که این جدیت و پشتکار مرا دید، دوباره به کار برگشت و به من کمک کرد و با تلاش‌ها و حمایت او توانستم در راه‌اندازی ایده‌ام به موفقیت برسم.» آیات فاطمی، در این مدت، دستاوردهای بزرگی به دست آورده و همچنان مصرانه به مردم و به‌خصوص همشهری‌هایش می‌گوید: «در شهرستان آبادان، زمینه مساعدی برای کاشت هست. تنوع خاک، قابل‌توجه است. برای مثال، در جزیره مینو، خاک شیرین موجود است و در فاصله‌ای کوتاه در اطراف آبادان، خاک و آب شور که امکان تنوع در کاشت را افزایش می‌دهد. گیاهانی مثل حنا و شیرین‌بیان، به‌خوبی رشد می‌کنند. کشاورزی نوین، در اقتصاد پایدار، نقشی اساسی دارد. باید کشاورزی را فرهنگ کنیم، نه دکه فلافل‌فروشی را.» او بر این باور است که جوانان باید به سرمایه‌گذاری در حوزه فرآوری روی بیاورند. او می‌گوید: «درحال حاضر، حدود ۶ کارگاه فعال اسانس‌گیری و عصاره‌گیری گیاهان دارویی در کشور مشغول صادرات هستند، اما نباید اسانس را صادر کرد، باید تلاش کنیم تا عصاره، فرآوری شود و به محصول نهایی در مصرف پزشکی یا آرایشی-بهداشتی تبدیل شود. البته دانش ما پایین است؛ مثلا در آبادان، درختی وجود دارد که محلی‌ها به آن بیعار می‌گویند. در سفر به تایلند، کارگاهی را دیدم که از صمغ این درخت، در تولید تایر هواپیما استفاده می‌کرد و این برای من بسیار جالب بود؛ کاری که قطعا با پشتکار و مطالعه بیشتر، در ایران هم می‌توان انجام داد.»