انفارکتوس اختلال در حرکت عضله قلب
بیتا مهدوی
بیماریهای قلبی- عروقی رتبه نخست علت مرگومیر در جهان را به خود اختصاص میدهند. مردم دنیا هر ساله بیشتر از هر علت دیگری جان خود را در اثر ابتلا به این بیماریها از دست میدهند. بر اساس بررسیهای انجامشده توسط سازمان جهانی بهداشت، سال گذشته میلادی 5/17میلیون نفر در جهان به علت بیماریهای قلبی - عروقی فوت کردهاند. این رقم 31 درصد از کل موارد مرگومیرها را شامل میشود. در ایران آمارهای رسمی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی نشان میدهد که 33 تا 3/39 درصد مرگومیرها در کشور ناشی از بیماریهای یادشده است که در این میان سکتههای قلبی متهم ردیف اول هستند. سکته قلبی یکی از بیماریهای قلبی است که میتواند باعث مرگ شود. این در حالی است که ۹۰ درصد بیماران مبتلا به سکته قلبی از آن جان سالم به در میبرند و تنها راه نجات از آن درمان بهموقع است.
***
دکتر منوچهر قارونی، متخصص بیماریهای قلب و عروق در مورد سکته قلبی و علل ایجادکننده آن به «آتیه نو» میگوید: «سکته به معنی حادثه ناگهانی است و سکته قلبی نوعی حمله قلبی است که علت آن بستهشدن و انسداد رگهای خوندهنده قلب (کرونرها) است که باعث میشود قسمتی از عضله قلب به علت نرسیدن خون و اکسیژن از بین برود. رگهای قلب دچار گرفتگی و تنگی میشوند و چون این رگها خونرسانی عضو حیاتی و مهمیرا به عهده دارند انسداد آنها پر سروصداست. اصولاً ارث نقش بسیار زیادی در سکته قلبی دارد، بهطوری که اگر شخصی پدرش زیر 50 سالگی سکته کرده باشد سه برابر شخصی که پدرش سکته نکرده در خطر است. اگر مادر نیز زیر سن 50 سالگی سکته کرده باشد. باز هم سه برابر کسی که مادرش سکته نکرده در خطر سکته است. حال اگر کسی والدینش هر دو زیر 50 سالگی سکته کرده باشند، 9 برابر کسی که والدینش در زیر 50 سالگی سکته نکردهاند در معرض خطر سکته است. پس نقش ارث بسیار مؤثر است. از طرفی استرس نقش بسیار زیادی در انفارکتوس و سکته قلبی دارد اما خود استرس زمینه فردی لازم دارد. افرادی که دیابت، چربی خون، اسید اوریک و فشارخون بالا دارند و همچنین افراد چاق بیشتر در خطر سکته قلبی هستند. مصرف سیگار بیشتر از همه این فاکتورها نقش دارد و اگر کسی در روز 10 نخ سیگار به مدت 10 سال کشیده باشد سه برابر سایر افراد در خطر سکته قلبی است.
علائم
او در مورد علائم فردی که دچار سکته قلبی شده است میافزاید: «مهمترین علامت سکته قلبی درد شدید و ناگهانی است که بیشتر بهصورت احساس فشار و سنگینی روی قفسه سینه حس میشود و بنا به گفته بیماران انگار سقف اتاق بر روی سینه آنها فشار میآورد. این فشار به دست چپ یا راست و گردن انتشار مییابد. شخص در گردن احساس گرفتگی میکند و گاهی در دندانهای فک تحتانی دردی مانند دندان درد احساس میشود. گاهی این درد در شانهها و کتف یا در ناحیه معده احساس میشود. بعضی اوقات نیز به غلط بیماریهایی مانند ناراحتی معده، آرتروز گردن و یا دندانهای پوسیده تشخیص داده میشود، در حالی که منشأ تمامی این دردها نرسیدن خون به قلب است. هر دردی که از ناف به بالا یا از فک تحتانی به پایین باشد (چه در جلو و چه در پشت) و در هنگام عصبانیت یا فعالیت سنگین بدنی و یا به دنبال خوردن غذای سنگین بروز کند یا در هنگام خواب باعث بیدار شدن شخص شود هشدار است. بهخصوص اگر شخص مرد باشد و از چهل سال به بالا باشد باید به سکته قلبی فکر کند.»
دردهای قلبی که به آنها آنژین گفته میشود هنگام فعالیت و عصبانیت رخ میدهند اما معمولاً زمان این دردها کمتر از 20 دقیقه است، همراه با استفراغ و تهوع نیست، با استراحت فوراً خوب میشود و استفاده از قرص نیتروگلیسرین آن را از بین میبرد. در این افراد معمولاً رگ بیش از 75 درصد تنگ شده است. وقتی تنگی به حدی رسید که رگ را مسدود کرد سکته قلبی رخ میدهد. بهطور معمول درد بیش از 30 دقیقه طول میکشد، همراه با عرق سرد و چند نوبت تهوع و استفراغ است، رنگ بیمار پریده و مانند گچ دیوار میشود، با استراحت بهبود پیدا نمیکند، بیمار آرام و قرار ندارد و مرتباً تغییر وضعیت میدهد، با قرص نیتروگلیسرین بهبود پیدا نمیکند و بیشتر تنفس عمیق کرده نفس خود را نگه میدارد، دست خود را مشت کرده و بر روی سینه میگذارد و مرتب آروغ میزند و فکر میکند رودل کرده است. تمام این علائم هشداردهنده سکته قلبی است از اینرو باید سریع بیمار را به بیمارستان رساند.
تشخیص
این متخصص قلب و عروق با اشاره به این مطلب که بهترین وسیله تشخیص سکته قلبی، گرفتن شرح حال از بیمار است یادآوری میکند: «پرسیدن کیفیت و زمان شروع آن در خواب، بیداری یا صبح زود بودن آن، در هنگام دویدن، تعویض چرخ پنچر، مصرف غذای سنگین یا عصبانیت شدید همگی هشداردهنده است. بهترین وسیله، گرفتن نوار قلب است. اگرچه ممکن است در دقایق ابتدایی سکته قلبی نوار قلب سالم باشد. پس از آن و پس از دوران حاد انفارکتوس میتوان بیمار را تست ورزش کرد و سپس آنژیوگرافی کرد. در صورت نیاز هم عمل جراحی قلب انجام میگیرد.»
درمان
او در مورد روش درمان سکته قلبی میگوید: «معمولاً بیماری را که دچار سکته قلبی است در سیسییو بستری میکنند، درد او را با مورفین تسکین میدهند و داروهای گشادکننده عروق قلب از طریق رگ به بیمار داده میشود. اگر روزهای اول خطری پیش نیامد روبه بهبود خواهد رفت. در صورتی که نارسایی قلبی بهوجود بیاید با درمان نارسایی قلبی عوارض برگشتپذیر میشوند. هرگاه بیمار جوان باشد و هنگام آنژیوگرافی در قسمتهای ابتدایی رگها تنگی داشته باشد عمل پیوند رگهای قلب را انجام میدهیم و از وریدهای ساق پا برای پیوند استفاده میکنیم؛ زیرا درمان طبی در جوانها ممکن است قادر به کنترل سکتههای آینده نباشد و با این عمل از سکتههای بعدی جلوگیری میشود. معمولاً بهتر است افرادی که سکته قلبی کردهاند از فعالیتهای بدنی که نیاز به قدرت و زور دارد مانند کوه رفتن و کشتی گرفتن خودداری کنند. بهترین فعالیت بدنی برای این افراد راه رفتن در هوای صاف و شنا کردن در آب است. همچنین بیماری که سکته کرده است باید وزن خود را ثابت نگه دارد.»