printlogo


بحث داغ شبکه‌های اجتماعی
سوگ‌نامه‌ای مجازی برای Ir655
صدرا محقق

 
 
 
 
روز 12 تیرماه 1367 پرواز مسافربری شماره 655 شرکت هواپیمایی ایران‌ایر، که از تهران عازم دبی بود، با شلیک موشک ناو یواس‌اس وینسنس نیروی دریایی آمریکا بر فراز خلیج‌فارس سرنگون شد و تمامی ۲۹۰ سرنشین آن، که شامل ۴۶ مسافر غیرایرانی و ۶۶ کودک بودند، جان باختند. این جنایت از نظر میزان تلفات انسانی، هشتمین جنایت مرگبار هوایی تاریخ است. این هفته، همزمان با سالروز وقوع این حادثه تلخ، هشتگی با عنوان  IR655 به یاد جان‌باختگان پرواز مسافربری شماره 655 در میان اهالی شبکه‌های اجتماعی به راه افتاد و به‌سرعت موجی از اظهارنظرها را در این خصوص به دنبال داشت.
یکی از اصلی‌ترین مخاطبان این هشتگ صفحه نیروی دریایی آمریکا در اینستاگرام بود که در چند روز اخیر محل مانور کاربران ایرانی اینستاگرام بود. کاربرانی که با نوشتن هشتگ IR655 و اظهارنظرهای مختلف به زبان فارسی و یا انگلیسی در این صفحه، با  محکوم کردن این اقدام نیروی دریایی آمریکا در سال 1367، یاد و خاطره جان‌باختگان حادثه پرواز مسافربری ایران را گرامی داشتند. بحث‌ها اما در بین کاربران شبکه‌های اجتماعی در فیس‌بوک، توییتر، تلگرام و اینستاگرام و... عمدتا پیرامون مقصر اصلی این حادثه و چرایی چنین اقدامی از جانب نیروی دریایی آمریکا بود و در این خصوص بحث داغی میان کاربران شبکه‌های اجتماعی به راه افتاد.
بابک از اهالی فیس‌بوک نوشت: «با توجه به اینکه هواپیما مسافربری بوده و نسبت به جنگنده‌ها سرعت کمتر و ابعاد کوچک‌تری داشته، این اطلاعات (سرعت-ابعاد) به‌راحتی از روی صفحه رادار پیشرفته آمریکایی قابل‌تشخیص بوده. البته برخی در آمریکا ادعا کردند که ممکن بوده یک جنگنده در سایه این هواپیمای مسافربری باشد که به هر حال باز هم توجیه خوبی برای پرپر کردن مردم بی‌گناه نیست.»
مهران یکی دیگر از کاربران فیس‌بوک در این خصوص نوشت: «کاپیتان ویلیام سی راجرز سوم، که از سال 1978 تا 1989 فرمانده این ناو بوده، بهتر از هر کسی می‌دونه فرق ایرباس با  F14 چیه. با توجه به پذیرش بلافاصله قطعنامه 598، و بازی آمریکا با حکومت‌ها برای منافع خودش در دنیا، دست آمریکا معلومه کجای داستانه! اون همه آدم بی‌گناه! آمریکا ثابت کرده برای مردم ما تره هم خرد نمی‌کنه. از سال 32 معلومه. حالا 100 بار بگن ببخشید! آب رفته ز جوی بازنمی‌گردد. برای همین باید تقبیح بشه.»
بابک از کاربران فیس‌بوک، ضمن یک مقایسه ساده، نوشت: «یک لحظه جای ایران و آمریکا رو عوض کنید. اگه ناو جنگی ایرانی هواپیمای مسافربری آمریکا رو زده بود، الان و لوله به‌پا شده بود ولی زدند و کشتند و آب هم از آب تکون نخورد.»
سهند یکی دیگر از کاربران فیس‌بوک به مورد مشابهی اشاره کرد و تحلیل خود را این‌طور نوشت: «به‌جز هدف قرار گرفتن پرواز شماره ۶۵۵ ایران‌ایر توسط ناو آمریکایی وینسنس، تاریخ مورد مشابهی داره. هواپیمای بوئینگ ۷۴۷ پرواز شماره ۰۰۷ کره‌جنوبی که در یک سپتامبر 1983 از فرودگاه جان اف کندی بلند شد و توسط نیروی هوایی شوروی سرنگون شد. 269 سرنشین و خدمه این هواپیما کشته شدند. مقایسه این دو حادثه حاوی نکات جالبیه. اول اینکه استدلال آمریکایی‌ها در هدف قرار دادن هواپیمای ایرانی این بوده که فرودگاه بندرعباس همزمان مورد استفاده F14 هم بوده و هر هواپیمایی که از اونجا بلند می‌شده از نظر آمریکایی‌ها جنگنده بوده مگه خلافش ثابت می‌شده. بنابراین بعد از دادن 11 اخطار (که عمده این اخطارها به خاطر فرکانس مخصوص با هواپیمای مسافربری قابل‌شنود نیستند) هواپیما هدف قرار می‌گیره و درنهایت عدم‌تشخیص در وضعیت بحرانی و جنگی توجیه این اقدام می‌شه (سناتور جان مک‌کین از منتقدان این استدلال بوده، ضمن اینکه به گفته کاپیتان دیوید کارلسون، فرمانده ناو سایدز که در نزدیکی ناو وینسس قرار داشته، F14 فاقد موشک هوا به زمین بوده و حتی اگه هواپیما F14 می‌بود باز هم خطری برای ناو آمریکایی نداشت). تناقض این استدلال وقتی آشکار می‌شه که با رجوع به پرونده ساقط کردن هواپیمای مسافربری کره‌ای، می‌بینیم که وقتی روس‌ها استدلال می‌کنن که به دلیل تاریکی شب هواپیمای کره‌ای قابل‌تشخیص نبوده و به هشدار با شلیک مسلسل هم توجه نکرده، آمریکایی‌ها در همون زمان این استدلال رو مسخره و غیرقابل‌اقناع می‌دونن. از این جالب‌تر اینکه هواپیمای کره‌ای به اشتباه وارد حریم هوایی روسیه شده بوده و درنتیجه افزایش ارتفاعش به‌مثابه اعلان جنگ تلقی می‌شده، در حالی که ایرباس ایرانی وارد حریم هوایی هیچ کشوری نشده بوده. نکته دوم در مقایسه این دو اتفاق اینه که ماجرای ساقط شدن هواپیمای ایرانی در مطبوعات آمریکا در حد وقوع یه اشتباه فنی انعکاس پیدا می‌کنه، در حالی که ماجرای هواپیمای کره‌ای تیتر صفحه اول بیشتر نشریات آمریکایی می‌شه و حتی عکس هواپیمای کره‌ای روی جلد مجله تایمز هم منتشر می‌شه و به‌عنوان جنایت جنگی انعکاس گسترده‌ای پیدا می‌کنه...»
اما نظر بسیاری از کاربران درباره این موضوع این بود که چنین جنایت تلخی عواقبی برای آمریکایی‌ها نداشته و چرا همچنان جامعه جهانی این جنایت را محکوم نمی‌کنند. کاربری به نام حسن در توییتر نوشت: «اگر رسانه داشته باشی، حتی بعد از زدن هواپیمای مسافربری و کشتن 290 غیرنظامی هم مشروعیت داری.»
ایمان یکی دیگر از اهالی توییتر نیز نوشت: «مگه غیر اینه که زدن هواپیمای مسافربری جنایته؟ نکنه اینم جزو اون بخش از پروتکل‌های حقوق بشریه که آمریکا توش استثنا شده.» یکی از کاربران اینستاگرامی نیز در پاسخ به برخی اظهارنظرها در خصوص دلایل آمریکایی‌ها برای ارتکاب این جنایت، نوشت: «اگر ایران این کار رو کرده بود تا الان صد جور تحریم و تنبیه داشت، ولی چون آمریکا این کار رو کرده هیچی!»