خودمراقبتی روشی که کارگران باید بیاموزند
خودمراقبتی به یکسری عادات و رفتارهایی گفته میشود که فرد آگاهانه و هدفدار انجام میدهد تا کیفیت بالاتری از زندگی را تجربه کند. اقدامات خودمراقبتی در همه انسانها مشترک است، اما خودمراقبتی در حین انجام دادن کار از اهمیت فوقالعادهای برخوردار است؛ زیرا ارتقای کیفیت نیروی کار میتواند از طریق بالا بردن سطح سلامت و بهداشت نیروی کار حاصل شود. متأسفانه بیشتر حوادث و بيماريهاي ناشي از کار در نتيجه بياحتياطي نيروي کار در محيطهاي کاري پیش میآید. براساس برآورد سازمان بینالمللی کار در حدود 160 میلیون بیماری مرتبط با کار هر سال در جهان اتفاق میافتد که بیشترین آمار ثبت شده مرتبط با اختلالات اسکلتی عضلانی ناشی از کار است که بهراحتی میتوان از وقوع آن پیشگیری کرد.
بیتا مهدوی روزنامه نگار
دکتر محسن رسولی، متخصص طب کار در مورد خودمراقبتی در محیط کار به «آتیهنو» میگوید: «مردم بیش از یکسوم عمر خود را در محیطهای کاری سپری میکنند. از اینرو تأمین ایمنی و سلامت محیطهای کاری اهمیت بالایی دارد. این در حالی است که در جامعه وضعیت عوامل خطر بیماریهایی مانند کمردرد، اختلالات اسکلتی - عضلانی، مسمومیت، سوختگی، بیماریهای قلبی عروقی و ریوی حتی سرطانها روند افزایشی داشته که این مسئله بیشتر در مورد جامعه کارگری صدق پیدا میکند.»
او میافزاید: «متأسفانه در حال حاضر کارکنان در محیطهای کاری نسبت به سلامت خود بی توجه هستند. به همین خاطر شاهد آمار افزایشی بیماریهای ناشی از کار هستیم. بسیاری از این بیماریها به علت بیاحتیاطی رفتارهای ناایمن و پرخطر از طرف نیروی کار رخ میدهد. براساس مطالعات انجام شده بیش از 80درصــد حوادث به خاطر استفاده نکردن از وسايل حفاظت فردي توسط کارگران است.»
رسولی بعضی از این عارضهها را اینچنین برشمرد: « عارضه کمردرد در مورد کارگرانی اتفاق میافتد که کارهای فیزیکی و بدنی انجام میدهند مانند کارگران ساختمان که به خاطر کار زیاد بیشتر در معرض ابتلا به انواع و اقسام آسیبهای کمر هستند. این در حالی است که رعایت کردن حرکت و تکنیکهای صحیح باعث میشود فشار کمتری به کمر وارد شود. به عنوان مثال بلند کردن اجسام سنگین باعث عدم حفظ راستای مناسب ستون فقرات میشود و این مسئله فشار بیش از حد به بخش فوقانی کمر وارد میکند. بلند کردن اجسام سنگین بالای سر خصوصاً اگر جسم به سمت چپ یا راست متمایل باشد میتواند احتمال آسیبدیدگی قست فوقانی کمر یا شانهها را افزایش دهد. برای پیشگیری از این مسئله باید برای برداشتن اجسام سنگین در ابتدا پاها را به اندازه عرض شانه باز کرد و سپس یکی از پاها را جلوتر از دیگری قرار داد تا از بروز آسیبها در حین بلند کردن جسم پیشگیری کند. سپس زانوها را خم و در حالت نیمهنشسته جسم را بلند کرد. در این حالت باید سعی بر این باشد که سینهها رو به بیرون و شانهها به سمت عقب کشیده شوند تا تعادل بدن حفظ شود. متأسفانه بسیاری از کارگران بهطور غیراصولی اجسام سنگین را بلند میکنند و آسیبهای زیادی به کمرشان وارد میشود. اختلالات اسکلتی – عضلانی مسئله دیگری است که در محیطهای کاری شاهد آن هستیم.
این اختلالات در بسیاری از کارگران دیده میشود و معمولاً به مرور زمان ایجاد میشوند و ناشی از خود محیط کار است. چنین عارضهای به علت بار فیزیکی بالا، وضعیت بدن نامطلوب، رفتارهای استاتیک طولانیمدت، حرکات تکراری و حملونقل دستی ایجاد میشود. اصلاح نحوه نشستن و ایستادن از ابتداییترین و مؤثرترین راهکارهای پیشگیری از مشکلات عضلانی ـ اسکلتی است. نشستن و ایستادن در وضعیت نامناسب میتواند به کشیدگیها و تنشهای عضلانی منجر شود که در طول زمان درد و ناراحتی ایجاد میکند. در مورد نحوه ایستادن باید وزن بدن بهطور متناسب توزیع شود. بهطوری که شانهها بهطور طبیعی به عقب و پایین برگردد. همچنین، قرار گرفتن پاها به فاصله مناسب از هم و در یک خط مستقیم با کمر نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. متأسفانه بسیاری از کارگران این اصول را رعایت نمیکنند. مسمومیتها چالش دیگر حوزه کار هستند. انواع مسمومیتهای شغلی در کارگران کارخانههای تولیدکننده مواد شوینده، شیمیایی و صنایع لاستیکسازی، پلاستیکسازی، چسبسازی و... دیده میشود که معمولاً با علائم افسردگی، درد عمومی و علائم گوارشی مانند از دست دادن اشتها، دردمعده، حالت تهوع، اسهال، و یبوست همراه است. در درازمدت مسمومیت با این مواد میتواند باعث ایجاد اختلالات کلیوی و کبدی شود. بهترین راه برای آسیب نرسیدن به دستگاه تنفسی کارگرانی که در معرض مسمومیت قرار دارند بخصوص در محیطهای صنعتی، استفاده از ماسک تنفسی مناسب و دستکش چرمی است که میتواند خطر ابتلا به این بیماری شغلی را کاهش دهد. کارگرانی که در صنایع کار میکنند حتماً باید از لوازم حفاظتی استفاده کنند. آنها باید مقابله با شرایط اضطراری مانند نشت یا ریختوپاش مواد و روشهای دفع آلودگی را بلد باشند و پشت گوش نیندازند. پس از تشخیص بروز حادثه شیمیایی مانند نشت گاز یا مایعات خطرناک باید بلافاصله از وسایل حفاظت فردی مانند لباس حفاطتی، ماسک تنفسی و دستکش ایمنی استفاده کنند. در صورتی که وسایل حفاظتی در اختیار ندارند باید سعی کنند تمام نقاط باز بدن مانند دستها، پاها و صورت خود را با یک پوشش تمیز غیرقابل نفوذ بپوشانند. همچنین کارگران کارخانههای تولید مواد شیمیایی باید به سلامت خود بیشتر توجه کنند و از هرگونه تماس با مواد شیمیایی بپرهیزند. در هنگام کار از وسایل تنفسی و عینک ایمنی استفاده کنند و محل کارشان حتماً تهویه عمومی و موضعی داشته باشد. متأسفانه دیده شده که بسیاری از کارگران مشغول در این صنایع هنگام کار نهتنها میخورند و میآشامند بلکه سیگار هم میکشند که بسیار خطرناک است.»
مضرات کار شیفتی
او میگوید: «کار شیفتی کارگران بهعنوان کار در ساعات غیر نرمال (6 صبح و 6 بعدازظهر) است که با به هم زدن ریتمهای بیولوژیک سبب از دست رفتن تعادل فیزیولوژیک بدن میشود. آثار بالینی شیفت کاری شامل اختلال در خواب (به شکل اشکال در کیفیت خواب، کاهش طول زمان خواب، چرت زدن در زمان کار) است که در آخر با افزایش مصرف داروهای خوابآور همراه میشود. اختلالات گوارشی از دیگر عوارض کار شیفتی به حساب میآید و افزایش شیوع سوءهاضمه، یبوست، زخممعده و اثنیعشر (این اختلالات در اثر بههم خوردن ساعات غذایی و افزایش مصرف موادی چون چای و کافئین است.) را در پی دارد.
عوارض قلبی نیز عارضه دیگر این وضعیت کاری است. بهطور کلی شیوع بیماریهای قلبی عروقی در شیفتکاران بالاتر است و همچنین در معرض عوارض تولیدمثلی هم هستند. برای پیشگیری از عوارض کار شیفتی باید شیفتها تا حد امکان ثابت، قابل پیشبینی، گردش روبه جلو باشد (روز، شب) و برای استراحت و خوابیدن کافی حداقل دو روز بعد از آخرین شیفت وقت در اختیار فرد باشد.
او میافزاید: «متأسفانه در حال حاضر کارکنان در محیطهای کاری نسبت به سلامت خود بی توجه هستند. به همین خاطر شاهد آمار افزایشی بیماریهای ناشی از کار هستیم. بسیاری از این بیماریها به علت بیاحتیاطی رفتارهای ناایمن و پرخطر از طرف نیروی کار رخ میدهد. براساس مطالعات انجام شده بیش از 80درصــد حوادث به خاطر استفاده نکردن از وسايل حفاظت فردي توسط کارگران است.»
رسولی بعضی از این عارضهها را اینچنین برشمرد: « عارضه کمردرد در مورد کارگرانی اتفاق میافتد که کارهای فیزیکی و بدنی انجام میدهند مانند کارگران ساختمان که به خاطر کار زیاد بیشتر در معرض ابتلا به انواع و اقسام آسیبهای کمر هستند. این در حالی است که رعایت کردن حرکت و تکنیکهای صحیح باعث میشود فشار کمتری به کمر وارد شود. به عنوان مثال بلند کردن اجسام سنگین باعث عدم حفظ راستای مناسب ستون فقرات میشود و این مسئله فشار بیش از حد به بخش فوقانی کمر وارد میکند. بلند کردن اجسام سنگین بالای سر خصوصاً اگر جسم به سمت چپ یا راست متمایل باشد میتواند احتمال آسیبدیدگی قست فوقانی کمر یا شانهها را افزایش دهد. برای پیشگیری از این مسئله باید برای برداشتن اجسام سنگین در ابتدا پاها را به اندازه عرض شانه باز کرد و سپس یکی از پاها را جلوتر از دیگری قرار داد تا از بروز آسیبها در حین بلند کردن جسم پیشگیری کند. سپس زانوها را خم و در حالت نیمهنشسته جسم را بلند کرد. در این حالت باید سعی بر این باشد که سینهها رو به بیرون و شانهها به سمت عقب کشیده شوند تا تعادل بدن حفظ شود. متأسفانه بسیاری از کارگران بهطور غیراصولی اجسام سنگین را بلند میکنند و آسیبهای زیادی به کمرشان وارد میشود. اختلالات اسکلتی – عضلانی مسئله دیگری است که در محیطهای کاری شاهد آن هستیم.
این اختلالات در بسیاری از کارگران دیده میشود و معمولاً به مرور زمان ایجاد میشوند و ناشی از خود محیط کار است. چنین عارضهای به علت بار فیزیکی بالا، وضعیت بدن نامطلوب، رفتارهای استاتیک طولانیمدت، حرکات تکراری و حملونقل دستی ایجاد میشود. اصلاح نحوه نشستن و ایستادن از ابتداییترین و مؤثرترین راهکارهای پیشگیری از مشکلات عضلانی ـ اسکلتی است. نشستن و ایستادن در وضعیت نامناسب میتواند به کشیدگیها و تنشهای عضلانی منجر شود که در طول زمان درد و ناراحتی ایجاد میکند. در مورد نحوه ایستادن باید وزن بدن بهطور متناسب توزیع شود. بهطوری که شانهها بهطور طبیعی به عقب و پایین برگردد. همچنین، قرار گرفتن پاها به فاصله مناسب از هم و در یک خط مستقیم با کمر نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. متأسفانه بسیاری از کارگران این اصول را رعایت نمیکنند. مسمومیتها چالش دیگر حوزه کار هستند. انواع مسمومیتهای شغلی در کارگران کارخانههای تولیدکننده مواد شوینده، شیمیایی و صنایع لاستیکسازی، پلاستیکسازی، چسبسازی و... دیده میشود که معمولاً با علائم افسردگی، درد عمومی و علائم گوارشی مانند از دست دادن اشتها، دردمعده، حالت تهوع، اسهال، و یبوست همراه است. در درازمدت مسمومیت با این مواد میتواند باعث ایجاد اختلالات کلیوی و کبدی شود. بهترین راه برای آسیب نرسیدن به دستگاه تنفسی کارگرانی که در معرض مسمومیت قرار دارند بخصوص در محیطهای صنعتی، استفاده از ماسک تنفسی مناسب و دستکش چرمی است که میتواند خطر ابتلا به این بیماری شغلی را کاهش دهد. کارگرانی که در صنایع کار میکنند حتماً باید از لوازم حفاظتی استفاده کنند. آنها باید مقابله با شرایط اضطراری مانند نشت یا ریختوپاش مواد و روشهای دفع آلودگی را بلد باشند و پشت گوش نیندازند. پس از تشخیص بروز حادثه شیمیایی مانند نشت گاز یا مایعات خطرناک باید بلافاصله از وسایل حفاظت فردی مانند لباس حفاطتی، ماسک تنفسی و دستکش ایمنی استفاده کنند. در صورتی که وسایل حفاظتی در اختیار ندارند باید سعی کنند تمام نقاط باز بدن مانند دستها، پاها و صورت خود را با یک پوشش تمیز غیرقابل نفوذ بپوشانند. همچنین کارگران کارخانههای تولید مواد شیمیایی باید به سلامت خود بیشتر توجه کنند و از هرگونه تماس با مواد شیمیایی بپرهیزند. در هنگام کار از وسایل تنفسی و عینک ایمنی استفاده کنند و محل کارشان حتماً تهویه عمومی و موضعی داشته باشد. متأسفانه دیده شده که بسیاری از کارگران مشغول در این صنایع هنگام کار نهتنها میخورند و میآشامند بلکه سیگار هم میکشند که بسیار خطرناک است.»
مضرات کار شیفتی
او میگوید: «کار شیفتی کارگران بهعنوان کار در ساعات غیر نرمال (6 صبح و 6 بعدازظهر) است که با به هم زدن ریتمهای بیولوژیک سبب از دست رفتن تعادل فیزیولوژیک بدن میشود. آثار بالینی شیفت کاری شامل اختلال در خواب (به شکل اشکال در کیفیت خواب، کاهش طول زمان خواب، چرت زدن در زمان کار) است که در آخر با افزایش مصرف داروهای خوابآور همراه میشود. اختلالات گوارشی از دیگر عوارض کار شیفتی به حساب میآید و افزایش شیوع سوءهاضمه، یبوست، زخممعده و اثنیعشر (این اختلالات در اثر بههم خوردن ساعات غذایی و افزایش مصرف موادی چون چای و کافئین است.) را در پی دارد.
عوارض قلبی نیز عارضه دیگر این وضعیت کاری است. بهطور کلی شیوع بیماریهای قلبی عروقی در شیفتکاران بالاتر است و همچنین در معرض عوارض تولیدمثلی هم هستند. برای پیشگیری از عوارض کار شیفتی باید شیفتها تا حد امکان ثابت، قابل پیشبینی، گردش روبه جلو باشد (روز، شب) و برای استراحت و خوابیدن کافی حداقل دو روز بعد از آخرین شیفت وقت در اختیار فرد باشد.