بررسی جزئیات طرحهای سهگانه امنیت غذایی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در کنترل نرخ تورم
کنترل رشد فقرغذایی در دهکهای کمدرآمد
مهار رشد تورم و ثبات بازار، رشد قدرت خرید و رونق تولید، سه کلیدواژه اصلی در اصلاح هدفمندسازی یارانهها در دولت سیزدهم بود که اکنون میتوان گفت با اجرای طرحهای سهگانه کالابرگ الکترونیک در بستر شبکه ملی اعتبار، این سه هدف محقق شده است. کاهش قدرت خرید مردم و افزایش تورم خوراکیها در دهه 90 و تداوم آن باعث کاهش میزان مصرف کالری مورد نیاز از سوی مردم بهویژه در دهکهای کمدرآمد و متوسط جامعه شد. موضوعی که به واسطه آن امنیت غذایی جامعه به مخاطره افتاد. بهگونهای که اقتصاددانان و صاحبنظران نسبت به ادامه آن هشدار داده و از تشدید فقر مطلق غذایی خبر دادند. گزارهای که دولت سیزدهم را بر آن داشت امنیت غذایی مردم را تضمین کند. کاهش نرخ تورم و مهار روند تورم انتظاری، مهمترین برنامه این دولت با بهرهمندی از اجرای طرحهای سهگانه کالابرگ الکترونیک در این راستا بود.
ایلیا پیرولی روزنامه نگار
با آغاز بهکار دولت سیزدهم، تورم افزایشی در کشور حاکم بود که با همهگیری ویروس کرونا تشدید شد. در این شرایط میزان مصرف کالری مواد غذایی مغذی به حد قابلتوجهی با کاهش مواجه شد. وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی برای امنیت پایدار غذایی، در اولین گام در اردیبهشتماه سال ۱۴۰۱، یارانه نقدی را ۶ تا ۹ برابر افزایش داد و در خردادماه سال 1402 از طرح کالابرگ الکترونیک به عنوان اولین طرح سهگانه امنیت غذایی رونمایی کرد.
در ادامه، دولت بر روی بستر شبکه ملی اعتبار که طرح کالابرگ الکترونیک در آن اجرایی شده بود، دو طرح ارتقای امنیت غذایی کودکان شش تا 59ماهه و مادران دارای کودکان شیرخوار زیر دو سال موسوم به طرح «یسنا» را به ترتیب در آبان و دیماه سال گذشته اجرایی کرد.
دولت با اجرای طرح کالابرگ الکترونیک، اختیار، افزایش تابآوری و رشد قدرت خرید، دسترسی به نشانهای غذایی داخلی و خارجی با یارانه موجود و پرداخت مابهالتفاوت خرید انجام شده از سوی دولت، اعتباری برای ۶۱ میلیون واجد شرایط در هفت دهک اول درآمدی جامعه فراهم کرد.
طرح یسنا طرحی برای رفع سوءتغذیه مادران شیرده دارای کودکان زیر دو سال دهک یک درآمدی بود. این طرح از پنجم دیماه سال گذشته از سوی وزارت رفاه در دستور کار قرار گرفت. طرحی که در گام نخست ۲۲هزار مادر شیرده را تحتپوشش خود قرار داد و پیامدهای مثبتی برای امنیت غذایی مادران به ارمغان آورد.
در طرح ارتقای امنیت غذایی کودکان نیز، همه کودکان واجد شرایط از نگاه وزارت بهداشت، با معرفی به وزارت رفاه بدون محدودیت میتوانند تا پنج سالگی تحتپوشش قرار گیرند. مشمولان این طرح، کودکان دهکهای یک تا هفت درآمدی هستند که به ازای هر کودک نیازمند تغذیه مضاعف در دهک یک تا پنج درآمدی، یک میلیون تومان و کودکان مشمول در دهکهای ۶ و ۷ ماهانه ۶۰۰هزار تومان به حساب سرپرستان خانوار واریز میشود.
طرح کالابرگ الکترونیک
اجرای طرح کالابرگ الکترونیک در گام نخست به صورت پایلوت در استان هرمزگان از اواخر اسفندماه سال ۱۴۰۱ آغاز شد. در خردادماه سال ۱۴۰۲ بهصورت سراسری فعالیت خود را به سطح کل کشور رساند. در این طرح، یارانه تشویقی به افراد دهکهای اول تا هفتم به میزان ۱۲۰هزار تومان ارائه میشد. به این ترتیب که هر فرد از مشمولان با خرید ۲۰۰هزار تومان از یارانه خود، ۱۲۰هزار تومان یارانه اعتباری جدید دریافت میکرد.
برنج ایرانی، حبوبات، شیر کمچرب، پنیر، ماست کمچرب، مرغ، تخممرغ، روغن مایع، ماکارونی و قند و شکر با نظر انستیتوی تغذیه ایران در سبد غذایی طرح فوق با قیمت سال ۱۴۰۱ تعریف شده و جزو اقلام این طرح محسوب میشدند.
طرح فجرانه، طرحی از دل کالابرگ الکترونیک
فجرانه به عنوان یک طرح سهماهه که از درون طرح کالابرگ الکترونیک بیرون آمده از ۱۸ بهمنماه سال 1402 اجرا شد. در این طرح در قالب کالابرگ الکترونیک، خانوارهای دهک یک تا هفت درآمدی در صورت خرید اقلام یازدهگانه، کالابرگ خریداری میکنند و مبلغ ۲۲۰هزار تومان به ازای هر یارانهبگیر برای پرداخت مابهالتفاوت قیمت روز این اقلام در حسابشان شارژ میشود. این میزان مبلغ یارانه کاملاً جدا از یارانه نقدی است که هر ماه به حساب سرپرستان خانوارها واریز میشود. یارانه مضاعف کالابرگ الکترونیک به مدت یک ماه اعتبار دارد.
راهنمای خرید در طرح فجرانه
در قالب طرح فجرانه، دیگر نمیتوان اعتبار یک کالا را به کالای دیگر اختصاص داد. به طور مثال برای گوشت قرمز به ازای نیمکیلو گوشت، ۷۵هزار تومان اعتبار در نظر گرفته شده یک خانوار چهار نفره ۳۰۰هزار تومان اعتبار گوشت دارد. اما مشمولان باید قیمت مبنا را بپردازند . با این کار ۳۰۰هزار تومان اعتبار مضاعف را دریافت میکنند.
خانوارها میتوانند اقلام طرح را در سقف وزنی و کالایی تعریف شده خریداری کنند و امکان جابهجایی اعتبار بین گروههای کالایی مقدور نیست. به عبارتی با اعتبار برنج، امکان خرید روغن وجود ندارد. امکان استفاده از این یارانه کاملاً ساده و در دسترس برای تمام مردم در دهکهای درآمدی یک تا هفت جامعه وجود دارد و دولت از سرپرستان میخواهد حتماً از این امکان استفاده و تمام مبلغ یارانه مضاعف را در ماه برای خانواده خود هزینه کنند. براساس اعلام وزارت رفاه، برای شارژ اعتبار مضاعف در یارانهها هیچ محدودیتی وجود ندارد.
براساس طرح کالابرگ الکترونیکی، اعتبار یارانه برای همه یارانهبگیران در دهکهای اول تا هفتم جامعه که ۶۱میلیون نفر را دربر میگیرد، منظور شده است. آنها میتوانند با مراجعه به بیش از ۲۱۰هزار فروشگاه در سراسر کشور، کالاهای موردنظر خود را خریداری کنند.
مشمولان با نصب برنامه شبکه ملی اعتبار «شما» میتوانند فروشگاههای نزدیک محل سکونت را شناسایی و برای خرید ۱۱ قلم کالای اساسی به این مراکز خرید مراجعه کنند. برای استعلام از مانده حساب نیز باید کد دستوری # ۱۴۶۳*۵۰۰* را شمارهگیری کرد.
۲ میلیارد دلار خرید طی دو ماه در طرح فجرانه
به گفته معاون رفاه و امور اقتصادی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، با ارزیابی انجام شده میزان اعتماد خانوارها به طرح فجرانه بیش از ۹۰ درصد برآورد شده است.
آنطور که علیرضا عسگریان گفته؛ در مرحله اول اجرای این طرح، میزان استقبال صورت گرفته بیش از ۸۶ درصد بوده و بیش از ۸۸ درصد دهک یک تا سه درآمدی در این طرح شرکت کردهاند.
این شبکه با مشارکت ۲۲۰هزار فروشگاه و در قالب آن ۱۰هزار فروشگاه زنجیرهای و دو فروشگاه مجازی فعال است. خانوارها میتوانند با برنامه کاربردی شما موقعیت فروشگاههای اطراف خود و فروشگاههای متصل به طرح را مشاهده کنند.
طرح ملی یسنا
طرح ملی یسنا براساس قانون ماده (۲۴) حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، اجرایی شده و وزارت رفاه در قالب این طرح، مکلف به ارائه بسته غذایی، بهداشتی و حمایت از مادران باردار یا دارای شیرخوار و کودک زیر پنج سال است.
مرحله اول طرح ملی یسنا از پنجم دیماه سال 1402 برای حمایت از مادران دارای فرزند زیر دو سال در دهک یک درآمدی در هشت استان محروم کشور آغاز شده است. طبق اعلام وزارت رفاه، در صورت تأمین اعتبار در گام بعدی، سال آینده این طرح بهصورت سراسری و در سه دهک اول درآمدی عملیاتی میشود.
در واقع یسنا، طرحی برای رفع سوءتغذیه مادران شیرده دارای کودک زیر دو سال دهک یک درآمدی از دیماه سال ۱۴۰۲ از سوی وزارت رفاه در دستور کار قرار گرفت. طرحی که در گام نخست ۲۲هزار مادر شیرده در دهک یک درآمدی را تحتپوشش خود قرار داد و تأثیرگذاری مفید در حوزه امنیت غذایی مادران مشمول را نشانه گرفته بود. به این ترتیب ۲۷هزار مادر در قالب طرح مذکور شناسایی و از این تعداد ۲۲هزار نفر مشمول طرح شده و ماهانه ۴۰۰هزار تومان یارانه اعتباری به حساب آنان واریز میشود.
واریزی یارانهای طرح مذکور به صورت دوماهه برای حساب سرپرستان خانوار شارژ میشود. در این حوزه تمامی فروشگاههای زنجیرهای و فروشگاههای اینترنتی حضور دارند. این طرح نیز مانند «طرح امنیت غذایی کودکان» از نظر اعتباری هیچ ارتباطی به طرح کالابرگ ندارد و در واقع اعتبار جداگانهای برای آن لحاظ شده است. به عبارتی، مبلغ ۴۰۰هزار تومان جدای از یارانه نقدی بوده و یک مبلغ اعتباری است و نیازی به شارژ ندارد.
بر اساس پیشبینیها، با فراگیر شدن طرح یسنا در سطح کشور احتمال دارد مبلغ ۴۰۰هزار تومان با افزایش ۲۰۰هزار تومانی به ۶۰۰هزار تومان برسد. با اعلام وزارت رفاه این طرح در سال جاری ادامه خواهد داشت.
طرح مذکور به صورت ویژه به دلیل محرومیت و نرخ باروری زیر ۲.۵ درصد در استانهای ایلام، گلستان، خراسان جنوبی، خراسان شمالی، فارس، هرمزگان، لرستان، کهگیلویه و بویراحمد به اجرا درآمده است.
یسنا در بستر کالابرگ الکترونیکی با شارژ حساب یارانه سرپرستان خانوار با همکاری وزارت کار و بنیاد کرامت رضوی آستان قدس رضوی اجرا میشود. همچنین ارائه بستههای بهداشتی و پوشاک از طریق بنیاد پانزدهم خرداد انجام خواهد شد.
شارژ اول این طرح در پنجم دیماه سال گذشته برای بالغ بر ۲۲هزار مادر دارای فرزند زیر دو سال در هشت استان کمبرخوردار انجام شد. شارژ مراحل دوم و سوم نیز برای حدود ۲۳هزار مادر مشمول به ترتیب در روزهای پنجم بهمنماه و پنجم اسفندماه سال 1402 صورت گرفت. تغذیه سالم، اصلیترین اولویت این طرح است. در قالب این طرح، مصرف لبنیات شامل شیر، ماست و پنیر حدود ۲.۵کیلوگرم افزایش یافته و به هشت کیلوگرم رسیده است. مسئلهای که نشان میدهد، دولت به هدف خود در طرح یسنا که همان رفع سؤتغذیه بوده، رسیده است. در راستای اجرای این طرح، بهجای ۱۱ قلم کالایی، ۱۶ قلم در قالب طرح کالابرگ الکترونیک در دسترس مشمولان قرار دارد.
طرح ارتقای امنیت غذایی کودکان
در طرح مربوط به ارتقای امنیت غذایی کودکان، کودکان مشمول از سوی وزارت بهداشت به وزارت رفاه معرفی شده و بدون محدودیت تا 59ماهگی تحتپوشش قرار میگیرند. کودکان دهکهای یک تا هفت درآمدی مشمولان طرح محسوب میشوند. به ازای هر کودک در دهک یک تا پنج ماهانه مبلغ یک میلیون تومان و برای کودکان دهکهای ۶ و ۷ هرماه ۶۰۰هزار تومان پرداخت خواهد شد.
جهت اجرای این برنامه، جلسات متعدّدی با سازمان برنامه و بودجه کشور و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی برگزار شده است. در این جلسات مقرر شده اعتبار خرید سبد غذایی رایگان مورد تأیید وزارت بهداشت مشتمل بر ۱۶ قلم کالا ازجمله لبنیات، پروتئین، غلات، حبوبات، میوه و سبزیجات و مغزدانه و... به حساب یارانه سرپرست خانوار کودکان زیر پنج سال مبتلا به سوءتغذیه در دهکهای یک تا هفت درآمدی واریز شود.
پیامد مثبت حمایت از مادران شیرده
سوءتغذیه یکی از مشکلات تغذیهای شایع میان مادران باردار و شیرده است که اختلال در رشد و تکامل مغزی و جسمی، تضعیف سیستم ایمنی بدن، افزایش موارد مرگ و میر، افزایش هزینههای درمانی و مراقبتهای پزشکی، افت تحصیلی و تحمیل هزینههای سنگین به آموزش و پرورش و از دست دادن روزهای کاری از پیامدهای نامطلوب آن بهشمار میروند.
پیشگیری و کنترل سوءتغذیه مادران باردار نقش مهمی در رشد جسمی و تکامل مغزی جنین و همچنین حفظ و ارتقای سلامت مادران دارد. طبیعتاً هرگونه تأخیر در رساندن مواد مغذی به مادر و جنین طی دوره بارداری و ماههای اول زندگی شیرخوار پیامدهای غیرقابل جبرانی مانند افزایش مرگ و میر نوزادان، کاهش بهره هوشی و اختلال در توانمندیهای جسمی و ذهنی آنها را به دنبال خواهد داشت.
وزارت رفاه، طرح یسنا را برای حمایت از مادران حاضر در دهک کمبرخوردار و به منظور پیشگیری از افزایش احتمال سوءتغذیه در آنها اجرایی کرده است. بر این اساس، کودکان این دهک میتوانند از شیر مادر خود تغذیه کنند. این گزاره فراهم شدن بستر شکلگیری نیروی انسانی سالمتر را در آینده نوید میدهد.
نحوه شناسایی کودکان
ابتدا اطلاعات کودکان زیر پنج سال نیازمند حمایت، از طریق پایش شاخصهای تنسنجی کودک (اندازهگیری قد، وزن و BMI و مقایسه با منحنیهای رشد) در مراکز و خانههای بهداشت به منظور کاهش نیازهای غذایی تغذیه (برای رفع لاغری شدید، کموزنی و کوتاه قدی) شناسایی شده و پس از جمعبندی دادهها توسط دانشگاههای علوم پزشکی و وزارت بهداشت، به وزارت رفاه معرفی و پس از وسعسنجی اجرایی میشود.
تاکنون از این طرح ۸۰ درصد استقبال شده است. وزارت بهداشت در ابتدای طرح ۱۴۳هزار کودک و در نوبت دوم ۱۵۴هزار کودک را معرفی کرد. در نهایت بیش از ۱۳۰هزار کودک که در دهک یک تا هفت درآمدی جامعه بودند مشمول این طرح شدند.
مهمترین فواید طرحهای سهگانه امنیت غذایی
با اجرای این طرحها و بهویژه طرح فجرانه، میزان مصرف کالری خانوارهای مشمول، مطابق با انستیتوی تغذیه ایران در سبد کالایی آنان قرار گرفت. ایجاد بستری مناسب برای تغذیه سالم از مهمترین اهداف این طرح به حساب میآید که با توجه به دادهها محقق شده است.
در دهه ۹۰ به دلایل متعدد، مصرف سرانه خوراکی و تغذیه سالم بهشدت با کاهش مواجه شده بود که در سال جاری و با اجرای طرح کالابرگ الکترونیک و در صورت ادامه این روند، میتوان امیدوار شد که سوءتغذیه مهار شود. یکی از مزایای طرح کالابرگ الکترونیک، مهار انتظارات تورمی و کاهش نرخ تورم است.
به هر حال به نظر میرسد که دولت توزیع عادلانه منابع یارانهای را در قالب اقدامات حمایتی برای رسیدن به امنیت پایدار غذایی در دستور کار قرار داده است.
اثرگذاری طرح کالابرگ بر اقتصاد
اجرای طرح کالابرگ باعث رونق تولید شده؛ چراکه تقاضا برای کالاهای غذایی افزایش یافته و تولیدات غذایی با افزایش مواجه خواهد شد. این گزاره به رشد اقتصادی کشور کمک خواهد کرد. به این واسطه، رشد بخش خدمات سرعت گرفته و تقاضا در بخش صنایع بخصوص صنایع غذایی نیز بیشتر شده است.
از طرفی تا انتهای سهماهه نخست سال جاری، خلق نقدنیگی بهشدت کاهش مییابد که این امر به کاهش نرخ تورم میانجامد. در نتیجه این موضوع، اقتصاد شاهد ثبات بازار در سالجاری خواهد بود. آنچه مشخص است اینکه راهبرد دولت برای کاهش نرخ تورم، ثبات بازار و تأمین سبد غذایی خانوارها به بار نشسته است.
در ادامه، دولت بر روی بستر شبکه ملی اعتبار که طرح کالابرگ الکترونیک در آن اجرایی شده بود، دو طرح ارتقای امنیت غذایی کودکان شش تا 59ماهه و مادران دارای کودکان شیرخوار زیر دو سال موسوم به طرح «یسنا» را به ترتیب در آبان و دیماه سال گذشته اجرایی کرد.
دولت با اجرای طرح کالابرگ الکترونیک، اختیار، افزایش تابآوری و رشد قدرت خرید، دسترسی به نشانهای غذایی داخلی و خارجی با یارانه موجود و پرداخت مابهالتفاوت خرید انجام شده از سوی دولت، اعتباری برای ۶۱ میلیون واجد شرایط در هفت دهک اول درآمدی جامعه فراهم کرد.
طرح یسنا طرحی برای رفع سوءتغذیه مادران شیرده دارای کودکان زیر دو سال دهک یک درآمدی بود. این طرح از پنجم دیماه سال گذشته از سوی وزارت رفاه در دستور کار قرار گرفت. طرحی که در گام نخست ۲۲هزار مادر شیرده را تحتپوشش خود قرار داد و پیامدهای مثبتی برای امنیت غذایی مادران به ارمغان آورد.
در طرح ارتقای امنیت غذایی کودکان نیز، همه کودکان واجد شرایط از نگاه وزارت بهداشت، با معرفی به وزارت رفاه بدون محدودیت میتوانند تا پنج سالگی تحتپوشش قرار گیرند. مشمولان این طرح، کودکان دهکهای یک تا هفت درآمدی هستند که به ازای هر کودک نیازمند تغذیه مضاعف در دهک یک تا پنج درآمدی، یک میلیون تومان و کودکان مشمول در دهکهای ۶ و ۷ ماهانه ۶۰۰هزار تومان به حساب سرپرستان خانوار واریز میشود.
طرح کالابرگ الکترونیک
اجرای طرح کالابرگ الکترونیک در گام نخست به صورت پایلوت در استان هرمزگان از اواخر اسفندماه سال ۱۴۰۱ آغاز شد. در خردادماه سال ۱۴۰۲ بهصورت سراسری فعالیت خود را به سطح کل کشور رساند. در این طرح، یارانه تشویقی به افراد دهکهای اول تا هفتم به میزان ۱۲۰هزار تومان ارائه میشد. به این ترتیب که هر فرد از مشمولان با خرید ۲۰۰هزار تومان از یارانه خود، ۱۲۰هزار تومان یارانه اعتباری جدید دریافت میکرد.
برنج ایرانی، حبوبات، شیر کمچرب، پنیر، ماست کمچرب، مرغ، تخممرغ، روغن مایع، ماکارونی و قند و شکر با نظر انستیتوی تغذیه ایران در سبد غذایی طرح فوق با قیمت سال ۱۴۰۱ تعریف شده و جزو اقلام این طرح محسوب میشدند.
طرح فجرانه، طرحی از دل کالابرگ الکترونیک
فجرانه به عنوان یک طرح سهماهه که از درون طرح کالابرگ الکترونیک بیرون آمده از ۱۸ بهمنماه سال 1402 اجرا شد. در این طرح در قالب کالابرگ الکترونیک، خانوارهای دهک یک تا هفت درآمدی در صورت خرید اقلام یازدهگانه، کالابرگ خریداری میکنند و مبلغ ۲۲۰هزار تومان به ازای هر یارانهبگیر برای پرداخت مابهالتفاوت قیمت روز این اقلام در حسابشان شارژ میشود. این میزان مبلغ یارانه کاملاً جدا از یارانه نقدی است که هر ماه به حساب سرپرستان خانوارها واریز میشود. یارانه مضاعف کالابرگ الکترونیک به مدت یک ماه اعتبار دارد.
راهنمای خرید در طرح فجرانه
در قالب طرح فجرانه، دیگر نمیتوان اعتبار یک کالا را به کالای دیگر اختصاص داد. به طور مثال برای گوشت قرمز به ازای نیمکیلو گوشت، ۷۵هزار تومان اعتبار در نظر گرفته شده یک خانوار چهار نفره ۳۰۰هزار تومان اعتبار گوشت دارد. اما مشمولان باید قیمت مبنا را بپردازند . با این کار ۳۰۰هزار تومان اعتبار مضاعف را دریافت میکنند.
خانوارها میتوانند اقلام طرح را در سقف وزنی و کالایی تعریف شده خریداری کنند و امکان جابهجایی اعتبار بین گروههای کالایی مقدور نیست. به عبارتی با اعتبار برنج، امکان خرید روغن وجود ندارد. امکان استفاده از این یارانه کاملاً ساده و در دسترس برای تمام مردم در دهکهای درآمدی یک تا هفت جامعه وجود دارد و دولت از سرپرستان میخواهد حتماً از این امکان استفاده و تمام مبلغ یارانه مضاعف را در ماه برای خانواده خود هزینه کنند. براساس اعلام وزارت رفاه، برای شارژ اعتبار مضاعف در یارانهها هیچ محدودیتی وجود ندارد.
براساس طرح کالابرگ الکترونیکی، اعتبار یارانه برای همه یارانهبگیران در دهکهای اول تا هفتم جامعه که ۶۱میلیون نفر را دربر میگیرد، منظور شده است. آنها میتوانند با مراجعه به بیش از ۲۱۰هزار فروشگاه در سراسر کشور، کالاهای موردنظر خود را خریداری کنند.
مشمولان با نصب برنامه شبکه ملی اعتبار «شما» میتوانند فروشگاههای نزدیک محل سکونت را شناسایی و برای خرید ۱۱ قلم کالای اساسی به این مراکز خرید مراجعه کنند. برای استعلام از مانده حساب نیز باید کد دستوری # ۱۴۶۳*۵۰۰* را شمارهگیری کرد.
۲ میلیارد دلار خرید طی دو ماه در طرح فجرانه
به گفته معاون رفاه و امور اقتصادی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، با ارزیابی انجام شده میزان اعتماد خانوارها به طرح فجرانه بیش از ۹۰ درصد برآورد شده است.
آنطور که علیرضا عسگریان گفته؛ در مرحله اول اجرای این طرح، میزان استقبال صورت گرفته بیش از ۸۶ درصد بوده و بیش از ۸۸ درصد دهک یک تا سه درآمدی در این طرح شرکت کردهاند.
این شبکه با مشارکت ۲۲۰هزار فروشگاه و در قالب آن ۱۰هزار فروشگاه زنجیرهای و دو فروشگاه مجازی فعال است. خانوارها میتوانند با برنامه کاربردی شما موقعیت فروشگاههای اطراف خود و فروشگاههای متصل به طرح را مشاهده کنند.
طرح ملی یسنا
طرح ملی یسنا براساس قانون ماده (۲۴) حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، اجرایی شده و وزارت رفاه در قالب این طرح، مکلف به ارائه بسته غذایی، بهداشتی و حمایت از مادران باردار یا دارای شیرخوار و کودک زیر پنج سال است.
مرحله اول طرح ملی یسنا از پنجم دیماه سال 1402 برای حمایت از مادران دارای فرزند زیر دو سال در دهک یک درآمدی در هشت استان محروم کشور آغاز شده است. طبق اعلام وزارت رفاه، در صورت تأمین اعتبار در گام بعدی، سال آینده این طرح بهصورت سراسری و در سه دهک اول درآمدی عملیاتی میشود.
در واقع یسنا، طرحی برای رفع سوءتغذیه مادران شیرده دارای کودک زیر دو سال دهک یک درآمدی از دیماه سال ۱۴۰۲ از سوی وزارت رفاه در دستور کار قرار گرفت. طرحی که در گام نخست ۲۲هزار مادر شیرده در دهک یک درآمدی را تحتپوشش خود قرار داد و تأثیرگذاری مفید در حوزه امنیت غذایی مادران مشمول را نشانه گرفته بود. به این ترتیب ۲۷هزار مادر در قالب طرح مذکور شناسایی و از این تعداد ۲۲هزار نفر مشمول طرح شده و ماهانه ۴۰۰هزار تومان یارانه اعتباری به حساب آنان واریز میشود.
واریزی یارانهای طرح مذکور به صورت دوماهه برای حساب سرپرستان خانوار شارژ میشود. در این حوزه تمامی فروشگاههای زنجیرهای و فروشگاههای اینترنتی حضور دارند. این طرح نیز مانند «طرح امنیت غذایی کودکان» از نظر اعتباری هیچ ارتباطی به طرح کالابرگ ندارد و در واقع اعتبار جداگانهای برای آن لحاظ شده است. به عبارتی، مبلغ ۴۰۰هزار تومان جدای از یارانه نقدی بوده و یک مبلغ اعتباری است و نیازی به شارژ ندارد.
بر اساس پیشبینیها، با فراگیر شدن طرح یسنا در سطح کشور احتمال دارد مبلغ ۴۰۰هزار تومان با افزایش ۲۰۰هزار تومانی به ۶۰۰هزار تومان برسد. با اعلام وزارت رفاه این طرح در سال جاری ادامه خواهد داشت.
طرح مذکور به صورت ویژه به دلیل محرومیت و نرخ باروری زیر ۲.۵ درصد در استانهای ایلام، گلستان، خراسان جنوبی، خراسان شمالی، فارس، هرمزگان، لرستان، کهگیلویه و بویراحمد به اجرا درآمده است.
یسنا در بستر کالابرگ الکترونیکی با شارژ حساب یارانه سرپرستان خانوار با همکاری وزارت کار و بنیاد کرامت رضوی آستان قدس رضوی اجرا میشود. همچنین ارائه بستههای بهداشتی و پوشاک از طریق بنیاد پانزدهم خرداد انجام خواهد شد.
شارژ اول این طرح در پنجم دیماه سال گذشته برای بالغ بر ۲۲هزار مادر دارای فرزند زیر دو سال در هشت استان کمبرخوردار انجام شد. شارژ مراحل دوم و سوم نیز برای حدود ۲۳هزار مادر مشمول به ترتیب در روزهای پنجم بهمنماه و پنجم اسفندماه سال 1402 صورت گرفت. تغذیه سالم، اصلیترین اولویت این طرح است. در قالب این طرح، مصرف لبنیات شامل شیر، ماست و پنیر حدود ۲.۵کیلوگرم افزایش یافته و به هشت کیلوگرم رسیده است. مسئلهای که نشان میدهد، دولت به هدف خود در طرح یسنا که همان رفع سؤتغذیه بوده، رسیده است. در راستای اجرای این طرح، بهجای ۱۱ قلم کالایی، ۱۶ قلم در قالب طرح کالابرگ الکترونیک در دسترس مشمولان قرار دارد.
طرح ارتقای امنیت غذایی کودکان
در طرح مربوط به ارتقای امنیت غذایی کودکان، کودکان مشمول از سوی وزارت بهداشت به وزارت رفاه معرفی شده و بدون محدودیت تا 59ماهگی تحتپوشش قرار میگیرند. کودکان دهکهای یک تا هفت درآمدی مشمولان طرح محسوب میشوند. به ازای هر کودک در دهک یک تا پنج ماهانه مبلغ یک میلیون تومان و برای کودکان دهکهای ۶ و ۷ هرماه ۶۰۰هزار تومان پرداخت خواهد شد.
جهت اجرای این برنامه، جلسات متعدّدی با سازمان برنامه و بودجه کشور و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی برگزار شده است. در این جلسات مقرر شده اعتبار خرید سبد غذایی رایگان مورد تأیید وزارت بهداشت مشتمل بر ۱۶ قلم کالا ازجمله لبنیات، پروتئین، غلات، حبوبات، میوه و سبزیجات و مغزدانه و... به حساب یارانه سرپرست خانوار کودکان زیر پنج سال مبتلا به سوءتغذیه در دهکهای یک تا هفت درآمدی واریز شود.
پیامد مثبت حمایت از مادران شیرده
سوءتغذیه یکی از مشکلات تغذیهای شایع میان مادران باردار و شیرده است که اختلال در رشد و تکامل مغزی و جسمی، تضعیف سیستم ایمنی بدن، افزایش موارد مرگ و میر، افزایش هزینههای درمانی و مراقبتهای پزشکی، افت تحصیلی و تحمیل هزینههای سنگین به آموزش و پرورش و از دست دادن روزهای کاری از پیامدهای نامطلوب آن بهشمار میروند.
پیشگیری و کنترل سوءتغذیه مادران باردار نقش مهمی در رشد جسمی و تکامل مغزی جنین و همچنین حفظ و ارتقای سلامت مادران دارد. طبیعتاً هرگونه تأخیر در رساندن مواد مغذی به مادر و جنین طی دوره بارداری و ماههای اول زندگی شیرخوار پیامدهای غیرقابل جبرانی مانند افزایش مرگ و میر نوزادان، کاهش بهره هوشی و اختلال در توانمندیهای جسمی و ذهنی آنها را به دنبال خواهد داشت.
وزارت رفاه، طرح یسنا را برای حمایت از مادران حاضر در دهک کمبرخوردار و به منظور پیشگیری از افزایش احتمال سوءتغذیه در آنها اجرایی کرده است. بر این اساس، کودکان این دهک میتوانند از شیر مادر خود تغذیه کنند. این گزاره فراهم شدن بستر شکلگیری نیروی انسانی سالمتر را در آینده نوید میدهد.
نحوه شناسایی کودکان
ابتدا اطلاعات کودکان زیر پنج سال نیازمند حمایت، از طریق پایش شاخصهای تنسنجی کودک (اندازهگیری قد، وزن و BMI و مقایسه با منحنیهای رشد) در مراکز و خانههای بهداشت به منظور کاهش نیازهای غذایی تغذیه (برای رفع لاغری شدید، کموزنی و کوتاه قدی) شناسایی شده و پس از جمعبندی دادهها توسط دانشگاههای علوم پزشکی و وزارت بهداشت، به وزارت رفاه معرفی و پس از وسعسنجی اجرایی میشود.
تاکنون از این طرح ۸۰ درصد استقبال شده است. وزارت بهداشت در ابتدای طرح ۱۴۳هزار کودک و در نوبت دوم ۱۵۴هزار کودک را معرفی کرد. در نهایت بیش از ۱۳۰هزار کودک که در دهک یک تا هفت درآمدی جامعه بودند مشمول این طرح شدند.
مهمترین فواید طرحهای سهگانه امنیت غذایی
با اجرای این طرحها و بهویژه طرح فجرانه، میزان مصرف کالری خانوارهای مشمول، مطابق با انستیتوی تغذیه ایران در سبد کالایی آنان قرار گرفت. ایجاد بستری مناسب برای تغذیه سالم از مهمترین اهداف این طرح به حساب میآید که با توجه به دادهها محقق شده است.
در دهه ۹۰ به دلایل متعدد، مصرف سرانه خوراکی و تغذیه سالم بهشدت با کاهش مواجه شده بود که در سال جاری و با اجرای طرح کالابرگ الکترونیک و در صورت ادامه این روند، میتوان امیدوار شد که سوءتغذیه مهار شود. یکی از مزایای طرح کالابرگ الکترونیک، مهار انتظارات تورمی و کاهش نرخ تورم است.
به هر حال به نظر میرسد که دولت توزیع عادلانه منابع یارانهای را در قالب اقدامات حمایتی برای رسیدن به امنیت پایدار غذایی در دستور کار قرار داده است.
اثرگذاری طرح کالابرگ بر اقتصاد
اجرای طرح کالابرگ باعث رونق تولید شده؛ چراکه تقاضا برای کالاهای غذایی افزایش یافته و تولیدات غذایی با افزایش مواجه خواهد شد. این گزاره به رشد اقتصادی کشور کمک خواهد کرد. به این واسطه، رشد بخش خدمات سرعت گرفته و تقاضا در بخش صنایع بخصوص صنایع غذایی نیز بیشتر شده است.
از طرفی تا انتهای سهماهه نخست سال جاری، خلق نقدنیگی بهشدت کاهش مییابد که این امر به کاهش نرخ تورم میانجامد. در نتیجه این موضوع، اقتصاد شاهد ثبات بازار در سالجاری خواهد بود. آنچه مشخص است اینکه راهبرد دولت برای کاهش نرخ تورم، ثبات بازار و تأمین سبد غذایی خانوارها به بار نشسته است.