تحول در نظام تولید برق
غلامرضا مهرداد کارشناس انرژی
هدف و مأموریت اصلی مجموعه صنعت برق کشور تأمین برق مطمئن و اقتصادی برای تمام مشترکان و مصرفکنندگان برق است. برای تأمین مطمئن برق لازم است اولاً به میزان کافی زیرساختهای تولید، انتقال و توزیع برق (نیروگاهها و خطوط انتقال و توزیع) ایجاد شده باشد، ثانیاً این تأسیسات و زیرساختها به خوبی بهرهبرداری و تعمیر و نگهداری شوند. از بُعد اقتصادی نیز مسئله انتخاب نوع نیروگاهها به لحاظ هزینه سرمایهگذاری و هزینه (O&M) آنها و همچنین ایجاد نظامهای بهینه (O&M) و آرایش تولید (ازجمله بازار برق) حائز اهمیت هستند. در زمینه تأمین مطمئن برق مهمترین عامل وجود ظرفیت ذخیره کافی تولید در مجموعه شبکه برق است. در کشور ما بخصوص طی یک دهه گذشته ایجاد ظرفیت جدید تولید به تناسب رشد مصرف برق صورت نگرفته و این امر موجب شده نیاز مصرف در تابستان، حتی از جمع قدرت عملی نیروگاهها پیشی بگیرد. با توجه به محدودیتهای تولید نیروگاههای برقآبی ناشی از کمبود ذخیره آب سدها و همچنین ضریب خروج اضطراری متعارف و معمول نیروگاهها، کمبود قابلتوجهی نسبت به نیاز مصرف ایجاد میشود. واضح است در این شرایط مجموعه نیروگاههای کشور و متولیان امر بهرهبرداری در ستاد شرکتهای زیرمجموعه وزارت نیرو برای عبور از پیک مصرف تابستان باید چه فشار مضاعفی متحمل شوند. در چنین وضعیتی بهرهبرداری، تعمیر و نگهداری بهینه مجموعه نیروگاههای موجود برای جبران کمبود تولید از اهمیت خاصی برخوردار است. در این زمینه با وجود اینکه در هشت ماه از سال به دلیل کاهش نیاز مصرف فرصت کافی برای اجرای تمام برنامههای تعمیراتی مطابق با استانداردهای کارخانه سازنده هریک از نیروگاهها وجود دارد، برنامهریزی دقیق و مناسبی هم با همکاری واحدهای ذیربط شرکت تولید برق حرارتی و شرکت مدیریت شبکه برای کلیه واحدهای تولید (اعم از خصوصی و دولتی) صورت میگیرد. اما به دلیل کمبود منابع مالی و مشکلات بازرگانی خارجی تأمین قطعات یدکی با اشکال یا تأخیر مواجه میشود. واحدهای گازی بسته به مدل آنها 5 تا 10درصد از طول عمر خود را درحال توقف برای بازدیدها یا تعمیرات به سر میبرند و این زمان برای واحدهای بخاری 10 تا 15درصد است. باید اشاره کرد که تعمیرات دورهای نیروگاهها به دو منظور انجام میگیرد؛ یکی با هدف حفظ قابلیت اطمینان و استمرار تولید و پیشگیری از بروز حوادث خسارتبار و ثانیاً برای حفظ قابلیت تولید کامل و راندمان حرارتی واحدها. در نیروگاههای گازی با توجه به حساسیت قطعات اصلی مسیر گاز داغ بازدیدها و تعمیرات باید با حساسیت بیشتری مدنظر باشد؛ چراکه تخطی از استانداردهای تعمیرات این واحدها میتواند منجر به خسارات سنگین شود. در مورد نیروگاههای بخاری تا حدی امکان انعطاف وجود دارد. با توجه به اینکه در حال حاضر حدود 45هزار مگاوات از واحدهای حرارتی از نوع توربین گاز هستند (همچنین حدود 12هزار مگاوات واحدهای بخاری متصل به واحدهای گازی در نیروگاههای سیکل ترکیبی)، در مقایسه با حدود 15000مگاوات نیروگاههای بخاری از اکثریت قابلتوجهی برخوردارند و این روند رو به افزایش است. بنابراین مسئله تعمیرات مجموعه نیروگاهها سال به سال حساسیت و اهمیت بیشتری پیدا میکند. با وجود مشکلاتی که برای انجام تعمیرات بهموقع واحدهای نیروگاهی وجود دارد و به پارهای از آنها اشاره شد، خوشبختانه به دلیل وجود روح همکاری مجموعه صنعت برق کشور اعم از نیروگاههای بخشخصوصی و دولتی و شرکتهای ستادی صنعت برق مشکلات وکمبودهای فعلی برطرف میشود. نکته دیگری که در ارتباط با تعمیر، نگهداری و بهسازی واحدهای موجود حائز اهمیت است، اینکه تعداد قابلتوجهی از واحدهای شبکه (عمدتاً واحدهای بخاری قدیمی) به دلایل مختلف قادر به تولید توان نامی خود نیستند یا در زمان اوج مصرف تابستان به خاطر سیستم خنککن اصلی (حتی در واحدهای جدیدتر بخاری معمولی یا سیکل ترکیبی) با محدودیت تولید مواجهاند. با اجرای طرحهای بهسازی و رفع عوامل محدودیت با هزینه به مراتب کمتری نسبت به خرید و احداث واحد جدید میتوان ظرفیت چشمگیری از تولید این نیروگاهها را احیا کرد.