کریدورهای شمال به جنوب و شرق به غرب ایجاد میکنند
پتانسیل ایران برای تبدیل شدن به هاب انرژی برق
آمارهای رسمی حاکی از آن است که کشورمان در زمینه تبادلات انرژی برق در منطقه غرب آسیا رتبه نخست را به خود اختصاص داده است. موضوعی استراتژیک که از اهمیت بسزایی برخوردار است. در همین راستا اخیراً گزارشی که در ژورنال بینالمللی اقتصاد انرژی در مورد نقش ایران در تبادلات برق در غرب آسیا به چاپ رسیده، نشان میدهد که ایران در جایگاه یکی از بزرگترین تولیدکنندگان برق در منطقه، ظرفیتهایی بالقوه برای تأمین نیازهای انرژی کشورهای همسایه دارد. با وجود منابع فراوان انرژی نفت، گاز و آب، ایران میتواند بهعنوان یک هاب انرژی برق در منطقه شناخته شود.
رامین بیات روزنامه نگار
ایران از طریق شبکههای انتقال برق به کشورهای همسایه مانند ترکیه، عراق، افغانستان، پاکستان و ارمنستان متصل است و توانایی ارسال و دریافت برق را داراست. گزارش فوق همچنین به این نکته اشاره میکند که ایران با داشتن منابع انرژی تجدیدپذیر میتواند نقش مهمی در توسعه انرژیهای پایدار در منطقه ایفا کند. با افزایش سرمایهگذاری در زمینههای انرژی خورشیدی، بادی و هیدروالکتریک، ایران به کاهش وابستگی به منابع انرژی غیرتجدیدپذیر و کاهش انتشار گازهای گلخانهای در منطقه کمک شایانی خواهد کرد.
این موفقیت نهتنها نتیجه تلاشهای دولت برای بهبود زیرساختهای انرژی در کشور است، بلکه نشان از پتانسیل بالای ایران در زمینه تولید و انتقال برق به کشورهای دیگر دارد. ایران بهعنوان یکی از کشورهای پیشرو در تولید برق از منابع پاک و نو، از این فرصت بهره برده و با مشارکت فعالانه و توسعه شبکههای انتقال، توانسته جایگاه برجستهای در بازار برق منطقه غرب آسیا به دست آورد. این پیشرفتها علاوه بر تقویت روابط اقتصادی با کشورهای همسایه، به تحقق اهداف برنامههای توسعهای انرژی پاک کشورمان کمک میکند. همچنین، با توسعه بیشتر شبکههای انتقال برق و ارتقای همکاریهای منطقهای، ایران میتواند ظرفیتهای بالقوه خود در زمینه انتقال و توزیع برق را مورد بهرهبرداری قرار دهد و با ایجاد تعادل در بازار برق منطقه، به تأمین انرژی پایدار و قابل دسترس برای کشورها و مردم منطقه کمک کند.
ترکیه دروازه صادرات برق ایران به اروپا
در همین رابطه علیاکبر محرابیان، وزیر نیرو در دیدار با آلبارسلان بایراکتار، وزیر انرژی و منابع طبیعی ترکیه گفته است: «ترکیه اکنون یکی از مصرفکنندگان بزرگ برق در منطقه محسوب میشود. علاوه بر آن از امکان انتقال انرژی به اروپا نیز برخوردار است که این موضوع زمینه تبادل انرژی میان دو کشور را به لحاظ اقتصادی بهشدت توجیهپذیر میکند.»
محرابیان میافزاید: «یکی از ویژگیهای مهم صنعت برق ایران تفاوت قابلتوجه میان ظرفیت تولید و مصرف در دو فصل زمستان و تابستان است. همین موضوع زمینه تبادل برق با کشور ترکیه بهعنوان یکی از همسایههای راهبردی کشور را قابلپذیرش میکند. این درحالی است که هماکنون با ارتباطی که بین ایران و ترکیه ایجاد شده، امکان تبادل برق با اروپا از لحاظ فنی فراهم شده، اما این کار نیاز به مذاکرههای قراردادی و حقوقی دارد، که در دست پیگیری است.»
تراز مثبت ایران در مبادلات برقی منطقه
حمیدرضا صالحی، نایبرئیس اول کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران در گفتوگو با «آتیهنو» با اشاره به اینکه ایران جایگاه خاصی در زمینه تولید برق در غرب آسیا دارد، گفت: «با وجود کریدورهای ارتباطی شمال به جنوب و شرق به غرب، کشورمان میتواند بهعنوان یک پل ارتباطی انرژی در غرب آسیا، نقش بسیار مهمی ایفا کند. این کریدورها امکان ارسال و دریافت برق بهصورت مستقیم و سریعتر را فراهم کرده و این موقعیت را ایجاد کردهاند تا ایران به یک هاب انرژی برق در منطقه تبدیل شود.»
او ادامه داد: «بر این اساس، باید تلاشهای بیشتری برای بهبود زیرساختها، ایجاد تسهیلات و تسریع در اجرای پروژههای برق انجام شود. تسهیل در مبادلات انرژی با کشورهای همسایه میتواند به توسعه صنعت برق ایران و تقویت جایگاه آن در منطقه کمک کند.»
صالحی با تأکید بر اینکه تراز تجاری برق ایران در مبادلات با کشورهای همسایه مثبت است، گفت: «در مقاطعی ما حدود 1.700 مگاوات برق در روز صادر و در مقاطعی نیز در حدود 500 مگاوات برق وارد میکنیم. این قراردادهایی است که وزارت نیرو با کشورهای منطقه منعقد کرده و بسته به وضعیتی که مصرف برق در کشور دارد، چنین تبادلاتی انجام میشود.»
او با تأکید بر اینکه برای رفع ناترازی در صنعت برق کشور، نیاز به سرمایهگذاری 7میلیارد دلاری برای تولید 14هزار مگاوات برق است، توضیح داد: «در گذشته دولت این سرمایهگذاریها را در صنعت برق انجام میداد، اما سالهاست با توجه به اینکه بودجههای عمرانی به دلیل تحریمها با کاهش روبهرو بوده، این امر میسر نشده است. بخش خصوصی نیز به دلیل اینکه قیمتگذاری دستوری در صنعت برق انجام میشود، رغبتی برای انجام این کار ندارد. در حال حاضر بیش از 40درصد نیروگاههای کشور خصوصی هستند و این آمادگی وجود دارد درصورتیکه دولت شرایط را فراهم کند و نرخ خرید برق از این نیروگاهها جذاب و رقابتی باشد، توسعه شبکه توزیع و احداث نیروگاهها نیز انجام شود. در این رابطه ایجاد فضای امنیت اقتصادی از اهمیت بسزایی برخوردار است. امیدوارم این اقدامات صورت بگیرد، تا ناترازی برق بخصوص در فصل گرم سال که به دلیل افزایش مصرف برق حادث میشود، برطرف شده و دیگر با قطع برق صنایع کشور روبهرو نباشیم.»
رئیس فدراسیون صادرات انرژی و صنایع وابسته ایران با اشاره به اینکه نیروگاههای بخش خصوصی آمادگی صادرات برق را دارند، گفت: «با توجه به مبادلاتی که بین ایران و ترکیه وجود دارد، از طریق این کشور امکان صادرات برق به اروپا در دسترس است، اما با توجه به نیاز کشورمان به این انرژی، اگر سرمایهگذاریهایی که برای افزایش ظرفیت تولید به آنها اشاره شد، انجام گیرد، بهطور قطع میتوان شاهد آن بود که از این مسیر ارزآوری مناسبی برای کشور صورت گیرد.»
صالحی با اشاره به اینکه ظرفیت بورس انرژی نیز برای صادرات برق وجود دارد، افزود: «اما نکته مهم این است که به دلیل دخالتهایی در رابطه با تعیین نرخ رقابتی در بورس انرژی، نیروگاهها نمیتوانند بهصورت تمام و کمال از پتانسیلهایی که در بورس وجود دارد، استفاده کنند. بنابراین در این رابطه لازم است تغییری در نرخگذاری صورت گیرد تا قیمتها کاملاً رقابتی تعیین شود و نیروگاهها از انگیزه کافی برای عرضه برق خود در بورس برخوردار باشند.»
این موفقیت نهتنها نتیجه تلاشهای دولت برای بهبود زیرساختهای انرژی در کشور است، بلکه نشان از پتانسیل بالای ایران در زمینه تولید و انتقال برق به کشورهای دیگر دارد. ایران بهعنوان یکی از کشورهای پیشرو در تولید برق از منابع پاک و نو، از این فرصت بهره برده و با مشارکت فعالانه و توسعه شبکههای انتقال، توانسته جایگاه برجستهای در بازار برق منطقه غرب آسیا به دست آورد. این پیشرفتها علاوه بر تقویت روابط اقتصادی با کشورهای همسایه، به تحقق اهداف برنامههای توسعهای انرژی پاک کشورمان کمک میکند. همچنین، با توسعه بیشتر شبکههای انتقال برق و ارتقای همکاریهای منطقهای، ایران میتواند ظرفیتهای بالقوه خود در زمینه انتقال و توزیع برق را مورد بهرهبرداری قرار دهد و با ایجاد تعادل در بازار برق منطقه، به تأمین انرژی پایدار و قابل دسترس برای کشورها و مردم منطقه کمک کند.
ترکیه دروازه صادرات برق ایران به اروپا
در همین رابطه علیاکبر محرابیان، وزیر نیرو در دیدار با آلبارسلان بایراکتار، وزیر انرژی و منابع طبیعی ترکیه گفته است: «ترکیه اکنون یکی از مصرفکنندگان بزرگ برق در منطقه محسوب میشود. علاوه بر آن از امکان انتقال انرژی به اروپا نیز برخوردار است که این موضوع زمینه تبادل انرژی میان دو کشور را به لحاظ اقتصادی بهشدت توجیهپذیر میکند.»
محرابیان میافزاید: «یکی از ویژگیهای مهم صنعت برق ایران تفاوت قابلتوجه میان ظرفیت تولید و مصرف در دو فصل زمستان و تابستان است. همین موضوع زمینه تبادل برق با کشور ترکیه بهعنوان یکی از همسایههای راهبردی کشور را قابلپذیرش میکند. این درحالی است که هماکنون با ارتباطی که بین ایران و ترکیه ایجاد شده، امکان تبادل برق با اروپا از لحاظ فنی فراهم شده، اما این کار نیاز به مذاکرههای قراردادی و حقوقی دارد، که در دست پیگیری است.»
تراز مثبت ایران در مبادلات برقی منطقه
حمیدرضا صالحی، نایبرئیس اول کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران در گفتوگو با «آتیهنو» با اشاره به اینکه ایران جایگاه خاصی در زمینه تولید برق در غرب آسیا دارد، گفت: «با وجود کریدورهای ارتباطی شمال به جنوب و شرق به غرب، کشورمان میتواند بهعنوان یک پل ارتباطی انرژی در غرب آسیا، نقش بسیار مهمی ایفا کند. این کریدورها امکان ارسال و دریافت برق بهصورت مستقیم و سریعتر را فراهم کرده و این موقعیت را ایجاد کردهاند تا ایران به یک هاب انرژی برق در منطقه تبدیل شود.»
او ادامه داد: «بر این اساس، باید تلاشهای بیشتری برای بهبود زیرساختها، ایجاد تسهیلات و تسریع در اجرای پروژههای برق انجام شود. تسهیل در مبادلات انرژی با کشورهای همسایه میتواند به توسعه صنعت برق ایران و تقویت جایگاه آن در منطقه کمک کند.»
صالحی با تأکید بر اینکه تراز تجاری برق ایران در مبادلات با کشورهای همسایه مثبت است، گفت: «در مقاطعی ما حدود 1.700 مگاوات برق در روز صادر و در مقاطعی نیز در حدود 500 مگاوات برق وارد میکنیم. این قراردادهایی است که وزارت نیرو با کشورهای منطقه منعقد کرده و بسته به وضعیتی که مصرف برق در کشور دارد، چنین تبادلاتی انجام میشود.»
او با تأکید بر اینکه برای رفع ناترازی در صنعت برق کشور، نیاز به سرمایهگذاری 7میلیارد دلاری برای تولید 14هزار مگاوات برق است، توضیح داد: «در گذشته دولت این سرمایهگذاریها را در صنعت برق انجام میداد، اما سالهاست با توجه به اینکه بودجههای عمرانی به دلیل تحریمها با کاهش روبهرو بوده، این امر میسر نشده است. بخش خصوصی نیز به دلیل اینکه قیمتگذاری دستوری در صنعت برق انجام میشود، رغبتی برای انجام این کار ندارد. در حال حاضر بیش از 40درصد نیروگاههای کشور خصوصی هستند و این آمادگی وجود دارد درصورتیکه دولت شرایط را فراهم کند و نرخ خرید برق از این نیروگاهها جذاب و رقابتی باشد، توسعه شبکه توزیع و احداث نیروگاهها نیز انجام شود. در این رابطه ایجاد فضای امنیت اقتصادی از اهمیت بسزایی برخوردار است. امیدوارم این اقدامات صورت بگیرد، تا ناترازی برق بخصوص در فصل گرم سال که به دلیل افزایش مصرف برق حادث میشود، برطرف شده و دیگر با قطع برق صنایع کشور روبهرو نباشیم.»
رئیس فدراسیون صادرات انرژی و صنایع وابسته ایران با اشاره به اینکه نیروگاههای بخش خصوصی آمادگی صادرات برق را دارند، گفت: «با توجه به مبادلاتی که بین ایران و ترکیه وجود دارد، از طریق این کشور امکان صادرات برق به اروپا در دسترس است، اما با توجه به نیاز کشورمان به این انرژی، اگر سرمایهگذاریهایی که برای افزایش ظرفیت تولید به آنها اشاره شد، انجام گیرد، بهطور قطع میتوان شاهد آن بود که از این مسیر ارزآوری مناسبی برای کشور صورت گیرد.»
صالحی با اشاره به اینکه ظرفیت بورس انرژی نیز برای صادرات برق وجود دارد، افزود: «اما نکته مهم این است که به دلیل دخالتهایی در رابطه با تعیین نرخ رقابتی در بورس انرژی، نیروگاهها نمیتوانند بهصورت تمام و کمال از پتانسیلهایی که در بورس وجود دارد، استفاده کنند. بنابراین در این رابطه لازم است تغییری در نرخگذاری صورت گیرد تا قیمتها کاملاً رقابتی تعیین شود و نیروگاهها از انگیزه کافی برای عرضه برق خود در بورس برخوردار باشند.»