بهبود
چرا بعضی شغلها استرسآورند؟
دکتر زهرا رمضانخانی - روانشناس و مشاور خانواده
انسانها برای درآمدزایی و تامین برخی نیازهای خود به کار اشتغال میورزند و کسب درآمد، فعالیت هدفمند جسمی و روانی، ایجاد فرصت ارتباط و تماس اجتماعی، احساس شایستگی و عزتنفس ازجمله دلایل نیاز افراد به کار است. اما از سوی دیگر، استرس شغلی بهعنوان یکی از مهمترین خطرات شغلی در عصر مدرن مطرح است که میتواند باعث کاهش بازدهی کار و تولید، غیبت از کار، جابهجایی نیروها، تعارضات کاری و بالاترین هزینههای بهداشتی، درمانی و سلامتی شود.
استرس از کجا میآید؟
بررسیهای اخیر نشان داده استرس در محل کار، هم برای فرد و هم برای سازمان موجب خسارتهای فراوان میشود. عوامل زیر در ایجاد استرسهای شغلی نقش اساسی دارند.
در بین مشاغل، حرفههایی که با جان انسان سروکار دارند دارای تنش بیشتری هستند و در درازمدت فرسایش شغلی ایجاد میکنند و از بازده شاغلان در این حوزهها میکاهند.
متناسب نبودن مدرک تحصیلی با نوع شغل -مثل فردی که لیسانس فیزیک دارد و به کار منشیگری، بازاریابی یا فروشندگی مشغول است- یکی از مهمترین عواملی است رضایت شغلی را کاهش میدهد و به استرسهای شغلی میافزاید.
هرچه میزان مسئولیت فرد بیشتر شود، دقت بیشتری میطلبد و درنتیجه استرس فرد بیشتر میشود.
اگر اعتماد، احترام و صمیمیت متقابل بین فرد با سایر همکاران و همچنین مدیر و کارفرما وجود نداشته باشد، کارمندان استرس فراوانی را در محل کار تجربه میکنند و عوارض ناشی از آن را به زندگی شخصیشان هم میبرند.
عواملی مانند نبود امنیت شغلی، ترس از کنار گذاشته شدن، نداشتن ضمانت بیمه (بهخصوص برای فروشندگان و منشیها)، ترس از تنزل رتبه، و فراهم نبودن شرایط ارتقای کاری استرسزا هستند.
طبق آمار بیشتر شاغلان حرفههای پرستاری را زنان تشکیل میدهند. درد و رنج و مرگ بیمار، کمبود منابع حمایتی از سوی مسئولان و مدیران، دستمزد ناکافی، کمبود تجهیزات و امکانات شغلی، شیفت کار شب، راه رفتن زیاد حین انجام کار و حمل وسایل بیماران و تجهیزات آنها از مهمترین عواملی است که سبب ایجاد استرس و آسیبهای جسمی در حرفه پرستاری میشود.
چه باید کرد؟
بهبود شرایط محیط کار و آموزش مهارتهای مقابلهای در بعد فردی و سازمانی، آموزش مداوم پرسنل جهت بهروز کردن اطلاعات عملی و علمی، ارزیابی روانشناختی و میزان عملکرد اجتماعی در انتخاب پرسنل و بهکارگیری مشاوران مجرب جهت تامین بهداشت روان پرسنل، کمک و همدلی همکاران و نزدیکان و خانواده در حل مشکلات برای کاهش استرسهای شغلی پرستاران پیشنهاد میشود.
دستمزد پایین، ترس از دست دادن شغل، ساعات کار زیاد، فرسایش جسمی (بروز بیماریهایی مثل آرتروز و واریس در اثر ایستادن، نشستن و راه رفتن به مدت طولانی) و نبود تنوع کاری ازجمله بیشترین مشکلات شغلی منشیها، متصدیان دفتری و فروشندگان است. از این رو توجه مسئولان، مدیران و کارفرمایان جهت اطمینان فرد از پایداری شغلی، اعطای حقبیمه، احتساب سنوات کاری و توجه به ساعات کار طبق قانون کار ضروری است.
فشارهای زمانی و زیادی کار، تدریس به محصلان بیانگیزه، حفظ نظم و ترتیب، ارزیابی شدن از ناحیه دیگران و وجود ابهامات و تعارضات نقشی از مهمترین عواملی است که سبب ایجاد استرس در شغل معلمی میشود. مدیریت زمان، داشتن قاطعیت، ارتقای مهارتهای ارتباطی سازمانی، تلاش برای حفظ سلامتی جسمانی و ذهنی از مهمترین راهکارهایی است که سبب کاهش استرس و افزایش رضایت شغلی معلمان میشود.