رئیس سابق شورایعالی فضای مجازی:
شرایط اقتصادی یکی از دلایل کلاهبرداری اینترنتی است
سیدجواد نژادموسوی روزنامه نگار
رئیس سابق شورایعالی فضای مجازی معتقد است کلاهبرداری اینترنتی و فیشینگ تنها مختص ایران نبوده و بسیاری از کشورها کموبیش درگیر این مشکل هستند و برای مقابله با این پدیده باید چند اتفاق به صورت همزمان رخ دهد. سید ابوالحسن فیروزآبادی در این باره با «آتیهنو» گفتوگویی داشته که در ادامه از نظر میگذرانید.
موضوع کلاهبرداریهای اینترنتی، فیشینگ و انواع تخلفات و سرقتهای اینچنینی با ترفندهای مختلف مطرح میشود، در حال حاضر در چه وضعیتی قرار داریم و علت این آسیبپذیری را چه میدانید؟
فیشینگ یکی از روشهای کلاهبرداری است که در دنیا بهصورت گسترده استفاده میشود و تنها محدود به ایران یا یکی دو کشور نیست. این روش هنوز برای کلاهبرداران مؤثر و بهصرفه است. البته در کشور تمهیداتی برای مقابله با فیشینگ و کلاهبرداریهای اینترنتی اندیشیده شده و این کار برعهده پلیس فتاست. در این راستا زیرساختهای لازم در اختیار پلیس فتا قرار داده شده تا بتواند از اینگونه کلاهبرداریها جلوگیری کند.
در این میان مردم نیز باید بیش از پیش توجیه شده و آموزش داده شوند؛ چراکه در زمینه آموزشهای مرتبط با سواد فضای مجازی و سواد اینترنتی کمکاریهایی دیده میشود. در حالی که حتی در مدارس باید واحد درسی برای چنین مسائلی تخصیص دهیم. درسی با این سرفصل در مدارس ما وجود ندارد، اما در کشورهای توسعهیافته و در حال توسعه از همان ابتدای دوران آموزشی این موضوعات به کودکان آموزش داده میشود.
به نظر من مسئله فیشینگ جزو آن دسته مشکلاتی است که درگیر آن هستیم و خواهیم بود. به نظر نمیرسد که آمار فیشینگ و کلاهبرداری اینترنتی در ایران بالاتر از سایر کشورها باشد، اما به هر حال وجود دارد.
بخش آگاهیرسانی و ترویجی در زمینه فیشینگ و انواع کلاهبرداریهای اینترنتی باید بیشتر از گذشته شود تا مردم کمتر درگیر این معضلات و پیامدها و خسارات ناشی از آن شوند.
گرچه در همه کشورها شاهد فیشینگ و کلاهبرداریهای اینترنتی هستیم، اما در ایران اطلاعات و موضوعات جذابی برای مردم وجود دارد که معمولاً بیشتر از موضوعات دیگر دستخوش فیشینگ است که از این میان میتوان به یارانهها، سهام عدالت و... اشاره کرد. به نظر شما چه اقداماتی باید برای کاهش آمارها در این حوزه انجام شود؟
لازم است به این موضوع توجه ویژه شود که شرایط اقتصادی کشور بهدلیل اعمال تحریمهای ظالمانه دچار نوساناتی شده است. در کشورهای توسعهیافته یا در حال توسعه نوسانات اقتصادی بهشدت کشور ما نیست و این عدم تعادلها در بازار نابهسامانی ایجاد میکند. بهعنوان مثال گوشی آیفون یا برخی دیگر از کالاها خاص میشوند و مردم برای اینکه بتوانند سود بیشتری ببرند، جذابیت چنین مسائلی برای آنها بیشتر شده و همین مسئله دقت آنها را کاهش میدهد.
روشهای مختلفی برای کلاهبرداری اینترنتی وجود دارد که یکی از آنها فیشینگ است. در حال حاضر تنوع کلاهبرداریهایی که در کشور مورد استفاده متخلفان قرار میگیرد، نسبت به کشورهای دیگر بالاست و فقط محدود به فضای مجازی نمیشود. در فضای فیزیکی هم شاهد کلاهبرداریهایی ازجمله صندوقهای نامعتبر، ثبتنامهای نامعتبر و موارد مشابهی از این دست هستیم.
بنابراین به نظر میرسد شرایط تحریم در بروز چنین تخلفات و کلاهبرداریهایی در کشور، بیتأثیر نیست و امیدواریم این موضوع نیز حل شود.
با توجه به اینکه سابقه عضویت و ریاست شورایعالی فضای مجازی را داشتید، آیا در این شورا، گزارش یا آماری از میزان وقوع کلاهبرداریهای اینترنتی و فیشینگ تهیه و تدوین شده است؟ یا اینکه آیا تاکنون بررسی شده که تا چه اندازه این موضوع بر اقتصاد کشور اثرگذار است؟
از آنجا که حجم کلاهبرداریهای اینترنتی و بهویژه فیشینگ کم و ناچیز است، اثری روی اقتصاد کشور ندارد، اما تعداد افرادی که از این موضوع آسیبدیده و متضرر شدهاند قابلتوجه است. بهصورت معمول در این نوع تخلفات اعداد و ارقامی که دستخوش کلاهبرداری قرار میگیرد، چندان زیاد نیست و بیشترین فیشینگی که صورت میگرفت در رابطه با رمز کارت بانکی بود که در شورایعالی فضای مجازی به این مسئله وارد شده و رمز پویا را در کشور پیادهسازی کردیم. پس از آن در تمام انواع کلاهبرداریهای اینترنتی ازجمله فیشینگ در ایران افت شدید و قابلتوجهی را شاهد بودیم که نشان میداد ایجاد و راهاندازی رمز دوم پویا به خوبی توانسته نقش خود را در برابر کلاهبرداریهای اینترنتی ایفا کند.
در آخرین آمارهایی که در سال گذشته از فیشینگ و انواع کلاهبرداریهای اینترنتی تهیه و تنظیم کردیم، ایران تقریباً در ردیف کشورهای خوب قرار گرفت. در حالی که پیش از راهاندازی رمز دوم پویا دهها هزار پرونده کلاهبرداری اینترنتی و فیشینگ داشتیم و به یکباره سقوط شدید در این زمینه به وجود آمد. البته تلاشهای پلیس فتا نیز در این زمینه قابل تقدیر است.
آیا در همان زمانی که در شورایعالی فضای مجازی بودید، آمار کلاهبرداری اینترنتی و فیشینگ در حوزه سهام عدالت و یارانهها آنقدر بالا بود که بتوان گفت یکی از مسائل و بخشهایی است که بیشترین پرونده را پس از رمز کارت بانکی به خودش اختصاص داده و میشود فکری کرد تا مردم هر لینک و پیامی به دستشان میرسد را باز نکنند؟
بعید است آمار بالایی از فیشینگ و کلاهبرداری اینترنتی به پیامهای مرتبط با یارانه و سهام عدالت وجود داشته باشد و تا جایی که اطلاع دارم و تا سال گذشته که در شورایعالی فضای مجازی عضویت داشتم، چنین گزارشی با این مضمون به دست ما نرسیده بود. مردم بایستی آگاهتر از گذشته شوند؛ چراکه حتی پیامهای قوه قضاییه نیز دستخوش فیشینگ شده و مردم به گمان اینکه این پیام از سوی قوه قضاییه است، مورد سوءاستفاده و کلاهبرداری قرار میگیرند. این نشان میدهد که کلاهبرداران بهدلیل منافع اقتصادی، شهامت نسبتاً بالایی دارند. بنابراین مردم باید آموزش کاملی در این زمینه ببینند تا مورد حمله فیشینگی قرار نگیرند.
اگر بخواهید توصیهای به مردم داشته باشید تا از حملات فیشینگ در امان باشند و در دام کلاهبرداران اینترنتی نیفتند، به چه نکاتی اشاره میکنید؟
مهمترین نکته این است که اگر مسائلی درباره تشویقها، جوایز و هدایا مطرح میشود، مردم بدانند که در این زمینه احتمال کلاهبرداری وجود دارد. در هرگونه تلفن، پیامک یا اقدامی که میخواهند برای جابهجایی پول انجام دهند بایستی دقت لازم را داشته باشند تا مورد کلاهبرداری و حمله فیشینگ قرار نگیرند. همچنین به نامها و لوگوها توجه بیشتری کنند تا کاری که انجام میدهند صحیح باشد.
موضوع کلاهبرداریهای اینترنتی، فیشینگ و انواع تخلفات و سرقتهای اینچنینی با ترفندهای مختلف مطرح میشود، در حال حاضر در چه وضعیتی قرار داریم و علت این آسیبپذیری را چه میدانید؟
فیشینگ یکی از روشهای کلاهبرداری است که در دنیا بهصورت گسترده استفاده میشود و تنها محدود به ایران یا یکی دو کشور نیست. این روش هنوز برای کلاهبرداران مؤثر و بهصرفه است. البته در کشور تمهیداتی برای مقابله با فیشینگ و کلاهبرداریهای اینترنتی اندیشیده شده و این کار برعهده پلیس فتاست. در این راستا زیرساختهای لازم در اختیار پلیس فتا قرار داده شده تا بتواند از اینگونه کلاهبرداریها جلوگیری کند.
در این میان مردم نیز باید بیش از پیش توجیه شده و آموزش داده شوند؛ چراکه در زمینه آموزشهای مرتبط با سواد فضای مجازی و سواد اینترنتی کمکاریهایی دیده میشود. در حالی که حتی در مدارس باید واحد درسی برای چنین مسائلی تخصیص دهیم. درسی با این سرفصل در مدارس ما وجود ندارد، اما در کشورهای توسعهیافته و در حال توسعه از همان ابتدای دوران آموزشی این موضوعات به کودکان آموزش داده میشود.
به نظر من مسئله فیشینگ جزو آن دسته مشکلاتی است که درگیر آن هستیم و خواهیم بود. به نظر نمیرسد که آمار فیشینگ و کلاهبرداری اینترنتی در ایران بالاتر از سایر کشورها باشد، اما به هر حال وجود دارد.
بخش آگاهیرسانی و ترویجی در زمینه فیشینگ و انواع کلاهبرداریهای اینترنتی باید بیشتر از گذشته شود تا مردم کمتر درگیر این معضلات و پیامدها و خسارات ناشی از آن شوند.
گرچه در همه کشورها شاهد فیشینگ و کلاهبرداریهای اینترنتی هستیم، اما در ایران اطلاعات و موضوعات جذابی برای مردم وجود دارد که معمولاً بیشتر از موضوعات دیگر دستخوش فیشینگ است که از این میان میتوان به یارانهها، سهام عدالت و... اشاره کرد. به نظر شما چه اقداماتی باید برای کاهش آمارها در این حوزه انجام شود؟
لازم است به این موضوع توجه ویژه شود که شرایط اقتصادی کشور بهدلیل اعمال تحریمهای ظالمانه دچار نوساناتی شده است. در کشورهای توسعهیافته یا در حال توسعه نوسانات اقتصادی بهشدت کشور ما نیست و این عدم تعادلها در بازار نابهسامانی ایجاد میکند. بهعنوان مثال گوشی آیفون یا برخی دیگر از کالاها خاص میشوند و مردم برای اینکه بتوانند سود بیشتری ببرند، جذابیت چنین مسائلی برای آنها بیشتر شده و همین مسئله دقت آنها را کاهش میدهد.
روشهای مختلفی برای کلاهبرداری اینترنتی وجود دارد که یکی از آنها فیشینگ است. در حال حاضر تنوع کلاهبرداریهایی که در کشور مورد استفاده متخلفان قرار میگیرد، نسبت به کشورهای دیگر بالاست و فقط محدود به فضای مجازی نمیشود. در فضای فیزیکی هم شاهد کلاهبرداریهایی ازجمله صندوقهای نامعتبر، ثبتنامهای نامعتبر و موارد مشابهی از این دست هستیم.
بنابراین به نظر میرسد شرایط تحریم در بروز چنین تخلفات و کلاهبرداریهایی در کشور، بیتأثیر نیست و امیدواریم این موضوع نیز حل شود.
با توجه به اینکه سابقه عضویت و ریاست شورایعالی فضای مجازی را داشتید، آیا در این شورا، گزارش یا آماری از میزان وقوع کلاهبرداریهای اینترنتی و فیشینگ تهیه و تدوین شده است؟ یا اینکه آیا تاکنون بررسی شده که تا چه اندازه این موضوع بر اقتصاد کشور اثرگذار است؟
از آنجا که حجم کلاهبرداریهای اینترنتی و بهویژه فیشینگ کم و ناچیز است، اثری روی اقتصاد کشور ندارد، اما تعداد افرادی که از این موضوع آسیبدیده و متضرر شدهاند قابلتوجه است. بهصورت معمول در این نوع تخلفات اعداد و ارقامی که دستخوش کلاهبرداری قرار میگیرد، چندان زیاد نیست و بیشترین فیشینگی که صورت میگرفت در رابطه با رمز کارت بانکی بود که در شورایعالی فضای مجازی به این مسئله وارد شده و رمز پویا را در کشور پیادهسازی کردیم. پس از آن در تمام انواع کلاهبرداریهای اینترنتی ازجمله فیشینگ در ایران افت شدید و قابلتوجهی را شاهد بودیم که نشان میداد ایجاد و راهاندازی رمز دوم پویا به خوبی توانسته نقش خود را در برابر کلاهبرداریهای اینترنتی ایفا کند.
در آخرین آمارهایی که در سال گذشته از فیشینگ و انواع کلاهبرداریهای اینترنتی تهیه و تنظیم کردیم، ایران تقریباً در ردیف کشورهای خوب قرار گرفت. در حالی که پیش از راهاندازی رمز دوم پویا دهها هزار پرونده کلاهبرداری اینترنتی و فیشینگ داشتیم و به یکباره سقوط شدید در این زمینه به وجود آمد. البته تلاشهای پلیس فتا نیز در این زمینه قابل تقدیر است.
آیا در همان زمانی که در شورایعالی فضای مجازی بودید، آمار کلاهبرداری اینترنتی و فیشینگ در حوزه سهام عدالت و یارانهها آنقدر بالا بود که بتوان گفت یکی از مسائل و بخشهایی است که بیشترین پرونده را پس از رمز کارت بانکی به خودش اختصاص داده و میشود فکری کرد تا مردم هر لینک و پیامی به دستشان میرسد را باز نکنند؟
بعید است آمار بالایی از فیشینگ و کلاهبرداری اینترنتی به پیامهای مرتبط با یارانه و سهام عدالت وجود داشته باشد و تا جایی که اطلاع دارم و تا سال گذشته که در شورایعالی فضای مجازی عضویت داشتم، چنین گزارشی با این مضمون به دست ما نرسیده بود. مردم بایستی آگاهتر از گذشته شوند؛ چراکه حتی پیامهای قوه قضاییه نیز دستخوش فیشینگ شده و مردم به گمان اینکه این پیام از سوی قوه قضاییه است، مورد سوءاستفاده و کلاهبرداری قرار میگیرند. این نشان میدهد که کلاهبرداران بهدلیل منافع اقتصادی، شهامت نسبتاً بالایی دارند. بنابراین مردم باید آموزش کاملی در این زمینه ببینند تا مورد حمله فیشینگی قرار نگیرند.
اگر بخواهید توصیهای به مردم داشته باشید تا از حملات فیشینگ در امان باشند و در دام کلاهبرداران اینترنتی نیفتند، به چه نکاتی اشاره میکنید؟
مهمترین نکته این است که اگر مسائلی درباره تشویقها، جوایز و هدایا مطرح میشود، مردم بدانند که در این زمینه احتمال کلاهبرداری وجود دارد. در هرگونه تلفن، پیامک یا اقدامی که میخواهند برای جابهجایی پول انجام دهند بایستی دقت لازم را داشته باشند تا مورد کلاهبرداری و حمله فیشینگ قرار نگیرند. همچنین به نامها و لوگوها توجه بیشتری کنند تا کاری که انجام میدهند صحیح باشد.