خطر سوءاستفاده مالی از سالمندان

بسیاری از سالمندان به دلیل ناتوانی جسمانی، بیماری، معلولیت یا عدم آگاهی در امور مالی مانند ناآشنایی در استفاده از کارت بانکی، کارهای مالی خود را به فرزندان، خویشاوندان، پرستاران، وکلا و مراقبان خود و حتی غریبه‌ها می‌سپارند. متأسفانه در این بین، بسیار اتفاق افتاده که مورد سوءاستفاده‌ مالی قرار گرفته‌اند. سوء‌استفاده مالی از سالمندان گستره وسیعی را از جعل امضا برای تملک املاک و دارایی تا برداشت بدون اجازه پول از کارت بانکی یا پس ندادن قرض و برداشتن جواهرات و پول‌های نقد و اسناد سالمندان دربر می‌گیرد. براساس برآوردهای انجام شده در سال ۱۴۰۱، نزدیک به ۹میلیون و ۲۰۰هزار سالمند در ایران زندگی می‌کنند و جمعیت سالمند ایران در یک شتاب منحصر‌به‌فرد جهانی، تنها در عرض دو دهه یعنی تا سال ۱۴۲۰ خورشیدی از ۱۰ درصد به ۲۰درصد می‌رسد. ازآنجاکه سالمندان از افراد آسیب‌پذیر جامعه به شمار می‌روند، باید به حمایت و مراقبت ویژه از آن‌ها توجه داشت. این مراقبت‌ها باید همه‌جانبه باشد و جنبه‌هایی مانند مسائل مالی را نیز دربرگیرد؛ چراکه با افزایش جمعیت سالمند در جوامع، خطر سوء‌استفاده مالی از آن‌ها نیز رو به افزایش می‌رود. به باور کارشناسان، سوء‌استفاده مالی یکی از مصادیق رایج سالمندآزاری است که متأسفانه در بسیاری موارد به دلایل مختلف مانند ترس از دست دادن مراقب از سوی سالمند، پنهان می‌ماند. امضای چک، جعل امضا، دریافت وجه برای خدماتی که هرگز ارائه نشده‌اند، استفاده از کارت اعتباری سالمندان یا گرفتن وام به نام آن‌ها نمونه‌های رایج سوء‌استفاده مالی از سالمندان است. سازمان بهداشت جهانی در سال ۲۰۱۰ میلادی، سوءرفتار مالی با سالمندان را با عنوان «بهره‌برداری غیرقانونی یا نادرست از منابع مالی یا سایر منابع فرد سالمند» تعریف کرد. سازمان جهانی بهداشت (WHO) اعلام کرده که از هر شش سالمند، یک نفر برخی از اشکال سوءاستفاده را تجربه می‌کند که این رقم از آن‌چه در گذشته برآورد شده، بالاتر است و پیش‌بینی می‌شود با بالارفتن سن جمعیت در جهان روبه افزایش برود. سوء‌استفاده مالی از سالمندان شامل سوء‌استفاده از افراد مسن و بهره‌مندی ناعادلانه از منابع پولی آ‌‌‌ن‌هاست. ترفندهای سوءاستفاده مالی از سالمندان شامل استفاده غیرمجاز از دارایی‌های سالمندان، ناپدید شدن اموال و گرفتن وکالت‌نامه از طریق فریب یا کلاهبرداری است. سوء‌استفاده مالی یکی از مسائل مهم در جامعه امروز ایران به حساب می‌آید که می‌تواند ناشی از عوامل متعددی مانند تغییر ارزش‌های عاطفی، اقتصادی و اجتماعی، کمرنگ شدن اعتقادات مذهبی و اخلاقیات باشد. نکته قابل‌توجه اینجاست که سوء‌استفاده مالی تا زمانی که گزارش نشود پنهان می‌ماند و از سوی دیگر سالمندی که خودش وابسته به مراقبت و حمایت دیگران است به ندرت این آزارها را گزارش می‌دهد؛ چراکه نگران است حمایت و مراقبت اطرافیان را از دست بدهد یا اینکه توانایی اثبات این آزار را ندارد. سوء‌استفاده مالی از سالمندان اغلب از سوی اعضای خانواده انجام می‌شود که فکر می‌کنند حق داشتن دارایی‌های والدین، پدربزرگ و مادربزرگ یا سایر بستگان بزرگ‌تر را دارند و یا حس طمع آن‌ها بر انصاف غلبه می‌کند. سالمندان به دلایل گوناگونی مورد سوء‌استفاده مالی قرار می‌گیرند. برخی سالمندان به دلیل ابتلا به اختلالات و بیماری‌های روحی و روانی، اعصاب، زوال عقل، کاهش قابلیت‌های شناختی و فقدان تجربه و آگاهی در زمینه مسائل مالی و حتی اعتیاد به مواد، قادر به تصمیم‌گیری صحیح درباره اموال و دارایی‌های خود نیستند.
گروهی دیگر از سالمندان به دلیل وابستگی شدید و عادت یا حتی علاقه به فرزندان و اطرافیان خود، امور مالی خود را به آن‌ها واگذار می‌کنند. بنابراین برخلاف خشونت‌های جسمی، سوء‌استفاده مالی بیشتر با تأیید و رضایت ضمنی سالمند اتفاق می‌افتد و تشخیص و اثبات آن دشوارتر است.