ســـرطـــان خـــون دردی که در رگها جریان دارد
سرطان امروزه یکی از علل اصلی مرگومیر بعد از بیماریهای قلبی و عروقی است که سالانه جان میلیونها تن را میگیرد. در تمام کشورهای دنیا ازجمله ایران میزان بروز و نوع سرطانها در حال افزایش است. بررسیهای انجام شده توسط مرکز سرطان ایران نشان میدهد که مرگبارترین سرطانها در زنان و مردان به ترتیب سرطانهای معده، ریه، خون، مری، روده بزرگ، مغز و سیستم اعصاب مرکزی است. یکی از سرطانهای رایج که سالانه جان هزاران تن را میگیرد سرطان خون است. این سرطان معمولاً از مغز استخوان شروع میشود و باعث شکلگیری تعداد زیادی گلبول سفید غیرطبیعی میشود. این بیماری میتواند گلبولهای سفید، گلبولهای قرمز و پلاکتهای خون را که بدن برای سلامتی نیاز دارد از بین ببرد. در چنین شرایطی گلبولهای سفید اضافی به درستی کار نمیکنند و سرطان خون یا لوکمی بهوجود میآید. پرشکان معتقدند هر چقدر روند تشخیص و درمان سرطان خون سریعتر باشد میتوان امیدوار بود که نتیجه بهتری دریافت شود.
بیتا مهدوی روزنامه نگار
دکتر سید علیرضا خرسند، متخصص خون در مورد این بیماری به «آتیهنو» میگوید: «سرطان خون یا لوکمیا بیماری پیشرونده و بدخیم اعضای خونساز بدن است که در اثر تکثیر و تکامل ناقص گویچههای سفید خون در مغز استخوان ایجاد میشود. در این بیماری مغز استخوان به صورت غیرعادی، مقدار بسیار زیادی سلول خونی تولید میکند. این بیماری ناشی از یک علت و عامل مشخص و تعیین شده نیست. در واقع عامل اصلی و واقعی سرطان خون ناشناخته است، اما تحقیقات انجام شده نشان میدهد که ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی در این بیماری نقش دارند. استعمال دخانیات، اختلالات موجود در زمینه ژنتیک ازجمله ابتلا به بیماری سندروم داون، سابقه ابتلا به انواع سرطان و پشت سرگذاشتن روند درمانی از طریق شیمیدرمانی و پرتودرمانی، قرارگیری در معرض اشعههای غیراستاندارد و در معرض مواد سمی و شیمیایی بخصوص حشرهکشها میتواند عامل ابتلا به این نوع سرطان باشد.»
علائم
او میافزاید: «علائم سرطان خون ممکن است در ابتدا به صورت یک تب و یا خونریزی ساده بروز کند، اما همین نشانههای ساده در شرایطی میتوانند نشانههای اصلی ابتلا به سرطان خون باشند که با علائم دیگری همراه میشوند. علائمی مانند کمخونی و عوارض ناشی از کمخونی مانند خستگی، رنگپریدگی و یا احساس ناخوشی عمومی، ایجاد کبودی و خونریزی با اتفاقات ساده، شامل خونریزی در لثهها یا بینی، یا مشاهده خون در مدفوع و یا ادرار، حساسیت و استعداد بالا در ابتلا به عفونتهایی مانند گلودرد یا ذاتالریههای برونشی که ممکن است با سردرد، تب خفیف، زخمهای دهانی و یا اختلالات پوستی، تورم غدد لنفاوی، معمولاً در گلو، زیر بغل و کشاله رانها، کاهش اشتها و وزن و احساس ناراحتی زیر دندههای تحتانی و در سمت چپ بدن همراه باشد. اگر هریک از علائم ذکر شده را مشاهده کردید و نتوانستید توضیح مناسبی برای آن پیدا کنید، باید به پزشک مراجعه کنید تا سلولهای خون شمارش شوند. اگر خونریزی غیرقابل توضیح، تب بالا و یا تشنج را تجربه کردید، ممکن است به بیماری سرطان خون حاد مبتلا شده باشید و به درمان اورژانسی نیاز داشته باشید. اگر در مراحل درمان سرطان خون هستید و متوجه نشانههایی مبنی بر عود بیماری همچون عفونت و یا خونریزیهای با دلایل ساده شدید باید به پزشک مراجعه کنید و مورد آزمایشهای مجدد قرار بگیرید.»
انواع سرطان خون
این متخصص در مورد انواع سرطان خون یادآوری میکند: «به طور کلی سرطانهای خونی به سه دسته کلی تقسیم میشوند که عبارتاند از سرطان خون لوکمی (یا لوسمی) که این سرطان یکی از انواع سرطانهای درون مغز استخوان محسوب میشود. واژه لوسمی به معنای خون سفید است و شامل تولید غیرطبیعی سلولهای خونی سفید میشود. لوسمی یکی از چهار سرطان شایع در میان کودکان است. تعداد بالای سلولهای سفید باعث اختلال توانایی این سلولها در مبارزه با عفونتها شده و همچنین باعث نقص توانایی مغز استخوان برای ساختن سلولهای قرمز و پلاکت خون میشود. این سرطان خون دارای دو نوع است؛ لوسمی حاد که ممکن است باعث بروز علائم و نشانههایی شبیه به آنفولانزا شود. این علائم به صورت ناگهانی ظاهر میشوند و ممکن است چند روز تا چند هفته ادامه داشته باشند.
لوسمی مزمن اغلب دارای چند نشانه است. گاهی اوقات ممکن است فرد هیچ نشانه و علائمی را تجربه نکند. علائم و نشانهها معمولاً بهتدریج رشد میکنند. افرادی که مبتلا به نوع مزمن این سرطان هستند، اغلب شکایت دارند که احساس خوبی ندارند. گاهی لوسمی مزمن بدون انجام آزمایشهای تشخیصی و طی یک آزمایش خون معمولی مشخص میشود.
سرطان خون لنفاوی سیستم لنفاوی را که وظیفه آن دفع مایعات زیادی از بدن و همچنین تولید گلبول سفید خون است، تحتتأثیر قرار میدهد. لنفوسیتها نوعی گلبول سفید هستند که وظیفه مبارزه با عفونتها را برعهده دارند. افزایش تعداد سلولهای لنفاوی باعث اختلال در سیستم ایمنی بدن میشود.
سرطان خون میلوما نیز سلولهای پلاسما را هدف قرار داده و مانع تولید آنتیبادی در بدن میشود و سیستم ایمنی بدن را در برابر عفونتها ضعیف و حساس میکند.»
راههای درمان
دکتر خرسند با بیان این مطلب که طول دوره درمان به میزان پیشرفت بیماری و همچنین علائم فیزیکی بدن فرد بستگی دارد میگوید: «دوره درمان سرطان خون تحت تأثیر مواردی مانند نوع سرطان، سن بیمار، اندازه و مکان تومور، توانایی بدن در برابر روشهای درمانی، سرعت پیشرفت سرطان و اینکه آیا سرطان به سایر قسمتهای بدن انتشار یافته یا خیر بستگی دارد. خوشبختانه از آنجایی که درمانهای سرطان خون در دهههای گذشته بسیار پیشرفت کرده، بسیاری از انواع سرطانهای خون اکنون قابل درمان هستند. این درمانها عبارتاند از:
- شیمیدرمانی: داروهای ضدسرطان (از طریق تزریق وریدی یا گاهی با مصرف قرص) به بدن وارد میشوند تا تولید سلولهای سرطانی را متوقف کنند
- پرتودرمانی: این روش از پرتوهای پرانرژی برای کشتن سلولهای سرطانی استفاده میکند
- درمانهای هدفمند: در این روش از داروهایی استفاده میشود که به طور خاص سلولهای بدخیم خون را بدون آسیب رساندن به سلولهای طبیعی از بین میبرند
- پیوند سلولهای بنیادی: سلولهای بنیادی سالم را میتوان به بدن تزریق کرد تا با از بین بردن سلولهای بدخیم خون، تولید خون سالم از سر گرفته شود
- جراحی: این درمان شامل برداشتن بخشهای آسیبدیده بدن جهت بهبود و جلوگیری از انتشار بدخیمی است
- ایمونوتراپی: این درمان سیستم ایمنی را برای کشتن خاص سلولهای سرطانی فعال میکند.»
او میافزاید: «مانند هر بیماری دیگری، هر چه بدخیمی خونی زودتر تشخیص داده شود و درمان زودتر آغاز شود، نتیجه درمان بهتر خواهد بود. سرطان خون ممکن است علائم اولیه مشخصی نداشته باشد. بنابراین بهتر است همه افراد هر شش ماه تا یک سال، بسته به داشتن عوامل خطر، آزمایش خون جهت چکآپ وضعیت سلامت خون را انجام دهند.»
علائم
او میافزاید: «علائم سرطان خون ممکن است در ابتدا به صورت یک تب و یا خونریزی ساده بروز کند، اما همین نشانههای ساده در شرایطی میتوانند نشانههای اصلی ابتلا به سرطان خون باشند که با علائم دیگری همراه میشوند. علائمی مانند کمخونی و عوارض ناشی از کمخونی مانند خستگی، رنگپریدگی و یا احساس ناخوشی عمومی، ایجاد کبودی و خونریزی با اتفاقات ساده، شامل خونریزی در لثهها یا بینی، یا مشاهده خون در مدفوع و یا ادرار، حساسیت و استعداد بالا در ابتلا به عفونتهایی مانند گلودرد یا ذاتالریههای برونشی که ممکن است با سردرد، تب خفیف، زخمهای دهانی و یا اختلالات پوستی، تورم غدد لنفاوی، معمولاً در گلو، زیر بغل و کشاله رانها، کاهش اشتها و وزن و احساس ناراحتی زیر دندههای تحتانی و در سمت چپ بدن همراه باشد. اگر هریک از علائم ذکر شده را مشاهده کردید و نتوانستید توضیح مناسبی برای آن پیدا کنید، باید به پزشک مراجعه کنید تا سلولهای خون شمارش شوند. اگر خونریزی غیرقابل توضیح، تب بالا و یا تشنج را تجربه کردید، ممکن است به بیماری سرطان خون حاد مبتلا شده باشید و به درمان اورژانسی نیاز داشته باشید. اگر در مراحل درمان سرطان خون هستید و متوجه نشانههایی مبنی بر عود بیماری همچون عفونت و یا خونریزیهای با دلایل ساده شدید باید به پزشک مراجعه کنید و مورد آزمایشهای مجدد قرار بگیرید.»
انواع سرطان خون
این متخصص در مورد انواع سرطان خون یادآوری میکند: «به طور کلی سرطانهای خونی به سه دسته کلی تقسیم میشوند که عبارتاند از سرطان خون لوکمی (یا لوسمی) که این سرطان یکی از انواع سرطانهای درون مغز استخوان محسوب میشود. واژه لوسمی به معنای خون سفید است و شامل تولید غیرطبیعی سلولهای خونی سفید میشود. لوسمی یکی از چهار سرطان شایع در میان کودکان است. تعداد بالای سلولهای سفید باعث اختلال توانایی این سلولها در مبارزه با عفونتها شده و همچنین باعث نقص توانایی مغز استخوان برای ساختن سلولهای قرمز و پلاکت خون میشود. این سرطان خون دارای دو نوع است؛ لوسمی حاد که ممکن است باعث بروز علائم و نشانههایی شبیه به آنفولانزا شود. این علائم به صورت ناگهانی ظاهر میشوند و ممکن است چند روز تا چند هفته ادامه داشته باشند.
لوسمی مزمن اغلب دارای چند نشانه است. گاهی اوقات ممکن است فرد هیچ نشانه و علائمی را تجربه نکند. علائم و نشانهها معمولاً بهتدریج رشد میکنند. افرادی که مبتلا به نوع مزمن این سرطان هستند، اغلب شکایت دارند که احساس خوبی ندارند. گاهی لوسمی مزمن بدون انجام آزمایشهای تشخیصی و طی یک آزمایش خون معمولی مشخص میشود.
سرطان خون لنفاوی سیستم لنفاوی را که وظیفه آن دفع مایعات زیادی از بدن و همچنین تولید گلبول سفید خون است، تحتتأثیر قرار میدهد. لنفوسیتها نوعی گلبول سفید هستند که وظیفه مبارزه با عفونتها را برعهده دارند. افزایش تعداد سلولهای لنفاوی باعث اختلال در سیستم ایمنی بدن میشود.
سرطان خون میلوما نیز سلولهای پلاسما را هدف قرار داده و مانع تولید آنتیبادی در بدن میشود و سیستم ایمنی بدن را در برابر عفونتها ضعیف و حساس میکند.»
راههای درمان
دکتر خرسند با بیان این مطلب که طول دوره درمان به میزان پیشرفت بیماری و همچنین علائم فیزیکی بدن فرد بستگی دارد میگوید: «دوره درمان سرطان خون تحت تأثیر مواردی مانند نوع سرطان، سن بیمار، اندازه و مکان تومور، توانایی بدن در برابر روشهای درمانی، سرعت پیشرفت سرطان و اینکه آیا سرطان به سایر قسمتهای بدن انتشار یافته یا خیر بستگی دارد. خوشبختانه از آنجایی که درمانهای سرطان خون در دهههای گذشته بسیار پیشرفت کرده، بسیاری از انواع سرطانهای خون اکنون قابل درمان هستند. این درمانها عبارتاند از:
- شیمیدرمانی: داروهای ضدسرطان (از طریق تزریق وریدی یا گاهی با مصرف قرص) به بدن وارد میشوند تا تولید سلولهای سرطانی را متوقف کنند
- پرتودرمانی: این روش از پرتوهای پرانرژی برای کشتن سلولهای سرطانی استفاده میکند
- درمانهای هدفمند: در این روش از داروهایی استفاده میشود که به طور خاص سلولهای بدخیم خون را بدون آسیب رساندن به سلولهای طبیعی از بین میبرند
- پیوند سلولهای بنیادی: سلولهای بنیادی سالم را میتوان به بدن تزریق کرد تا با از بین بردن سلولهای بدخیم خون، تولید خون سالم از سر گرفته شود
- جراحی: این درمان شامل برداشتن بخشهای آسیبدیده بدن جهت بهبود و جلوگیری از انتشار بدخیمی است
- ایمونوتراپی: این درمان سیستم ایمنی را برای کشتن خاص سلولهای سرطانی فعال میکند.»
او میافزاید: «مانند هر بیماری دیگری، هر چه بدخیمی خونی زودتر تشخیص داده شود و درمان زودتر آغاز شود، نتیجه درمان بهتر خواهد بود. سرطان خون ممکن است علائم اولیه مشخصی نداشته باشد. بنابراین بهتر است همه افراد هر شش ماه تا یک سال، بسته به داشتن عوامل خطر، آزمایش خون جهت چکآپ وضعیت سلامت خون را انجام دهند.»