جهان در آستانه ورود به سیاهچاله جمعیتی
در طلوع قرن نوزدهم، جمعیت جهان به یک نقطه عطف بزرگ یعنی یک میلیارد نفر رسید. ۲۲۰سال بعد، این تعداد با افزایش هشت برابری به ۸میلیارد نفری که امروز روی کره زمین زندگی میکنند، رسیده است. این صعود مداوم در جمعیت جهان به لطف پیشرفت و بهبود مراقبتهای بهداشتی و تغذیه امکانپذیر شد. با این حال، طبق پیشبینی سازمان ملل به دلیل کاهش نرخ باروری، رشد سریع جمعیت کند شده و حتی ممکن است تا سال ۲۱۰۰ (۱۴۷۹) بهطور کامل متوقف شود.
از ۷۰سال پیش تا امروز، نرخ باروری در جهان روندی نزولی به خود گرفته و در مجموع ۵۰درصد کاهش یافته است. بهعنوان نمونه، اگرچه در سال ۱۹۵۲ (۱۳۳۱)، متوسط خانوادههای جهانی پنج فرزند داشتند، اکنون کمتر از سه فرزند دارند. البته بدون محاسبه مهاجرت، یک منطقه معین به نرخ کلی باروری ۲.۱ برای حفظ جمعیت پایدار نیاز دارد.
بالاترین و پایینترین نرخ باروری
طبق گزارش سازمان ملل متحد، نزدیک به دو سوم جمعیت جهان در مناطقی زندگی میکنند که نرخ باروری، زیر آستانه بحرانی ۲.۱ است. نیجریه در حال حاضر با ۶.۹ بالاترین نرخ باروری را در جهان به خود اختصاص داده؛ به این معنا که یک زن در این کشور آفریقایی بهطور متوسط در طول زندگی خود هفت فرزند خواهد داشت.
از لحاظ شمار بالای نرخ باروری بهجز افغانستان (در رتبه چهاردهم)، همه ۳۰کشور برتر جهان در قاره آفریقا قرار دارند. تخمینزده میشود که جمعیت آفریقای کنونی ۱.۴میلیارد نفری تا سال ۲۱۰۰ (۱۴۷۹) به ۲.۵میلیارد نفر افزایش پیدا کند. در حالی که بیشتر قارهها از نظر رشد جمعیت یکنواخت خواهند بود.
کاهش ۵۰درصدی
کرهجنوبی با نرخ باروری ۰.۸۴ در انتهای رتبهبندی قرار دارد. جالب اینجاست که بسیاری از پرجمعیتترین کشورهای جهان ازجمله چین، هند و ایالات متحده همگی زیر سطح میانگین باروری جهانی قرار دارند. همچنین بخشهایی از اروپا و آمریکای شمالی از دهه ۱۹۷۰ (۱۳۵۹) بهطور مداوم سطح باروری پایینی را تجربه کردهاند. میانگین نرخ باروری در سال ۲۰۲۰ (۱۳۹۹) در سطح جهان ۲.۳ و در هند و آمریکا بهترتیب 2.05 و ۱.۱۶۴ بود. نکته اینکه هند و آمریکا با وجود روند کاهشی باروری، در جایگاه بهتری از چین با نرخ باروری حدود ۱.۳ قرار دارند.
چرایی کاهش باروری
در ارتباط با چرایی کاهش نرخ باروری در جهان عوامل مختلفی دخیلاند. دشواریهای معیشی مهمترین عامل بروز این بحران بهشمار میرود. بیتردید هنگامی که اقتصاد رو به نابسامانی میرود، زوجها بهطور موقت بچهدارشدن را به تعویق میاندازند؛ چراکه نسبت به آینده اطمینان مالی ندارند. «سقطجنین» نیز از دلایل دیگر کاهش نرخ تولد و جمعیت است. بهعنوان مثال بسیاری از جمعیتشناسان و برنامهریزان، ترجیح داشتن پسر در کشورهای آسیایی را مانع اصلی کاهش باروری میدانند. مردم برخی از این کشورها مانند کرهجنوبی و چین بهخاطر پایبندی شدید به ترجیح پسر، دست به سقطجنین میزنند. بنا به تحقیقی در چین، در این کشور سالانه 13میلیون سقطجنین صورت میگیرد.
از ۷۰سال پیش تا امروز، نرخ باروری در جهان روندی نزولی به خود گرفته و در مجموع ۵۰درصد کاهش یافته است. بهعنوان نمونه، اگرچه در سال ۱۹۵۲ (۱۳۳۱)، متوسط خانوادههای جهانی پنج فرزند داشتند، اکنون کمتر از سه فرزند دارند. البته بدون محاسبه مهاجرت، یک منطقه معین به نرخ کلی باروری ۲.۱ برای حفظ جمعیت پایدار نیاز دارد.
بالاترین و پایینترین نرخ باروری
طبق گزارش سازمان ملل متحد، نزدیک به دو سوم جمعیت جهان در مناطقی زندگی میکنند که نرخ باروری، زیر آستانه بحرانی ۲.۱ است. نیجریه در حال حاضر با ۶.۹ بالاترین نرخ باروری را در جهان به خود اختصاص داده؛ به این معنا که یک زن در این کشور آفریقایی بهطور متوسط در طول زندگی خود هفت فرزند خواهد داشت.
از لحاظ شمار بالای نرخ باروری بهجز افغانستان (در رتبه چهاردهم)، همه ۳۰کشور برتر جهان در قاره آفریقا قرار دارند. تخمینزده میشود که جمعیت آفریقای کنونی ۱.۴میلیارد نفری تا سال ۲۱۰۰ (۱۴۷۹) به ۲.۵میلیارد نفر افزایش پیدا کند. در حالی که بیشتر قارهها از نظر رشد جمعیت یکنواخت خواهند بود.
کاهش ۵۰درصدی
کرهجنوبی با نرخ باروری ۰.۸۴ در انتهای رتبهبندی قرار دارد. جالب اینجاست که بسیاری از پرجمعیتترین کشورهای جهان ازجمله چین، هند و ایالات متحده همگی زیر سطح میانگین باروری جهانی قرار دارند. همچنین بخشهایی از اروپا و آمریکای شمالی از دهه ۱۹۷۰ (۱۳۵۹) بهطور مداوم سطح باروری پایینی را تجربه کردهاند. میانگین نرخ باروری در سال ۲۰۲۰ (۱۳۹۹) در سطح جهان ۲.۳ و در هند و آمریکا بهترتیب 2.05 و ۱.۱۶۴ بود. نکته اینکه هند و آمریکا با وجود روند کاهشی باروری، در جایگاه بهتری از چین با نرخ باروری حدود ۱.۳ قرار دارند.
چرایی کاهش باروری
در ارتباط با چرایی کاهش نرخ باروری در جهان عوامل مختلفی دخیلاند. دشواریهای معیشی مهمترین عامل بروز این بحران بهشمار میرود. بیتردید هنگامی که اقتصاد رو به نابسامانی میرود، زوجها بهطور موقت بچهدارشدن را به تعویق میاندازند؛ چراکه نسبت به آینده اطمینان مالی ندارند. «سقطجنین» نیز از دلایل دیگر کاهش نرخ تولد و جمعیت است. بهعنوان مثال بسیاری از جمعیتشناسان و برنامهریزان، ترجیح داشتن پسر در کشورهای آسیایی را مانع اصلی کاهش باروری میدانند. مردم برخی از این کشورها مانند کرهجنوبی و چین بهخاطر پایبندی شدید به ترجیح پسر، دست به سقطجنین میزنند. بنا به تحقیقی در چین، در این کشور سالانه 13میلیون سقطجنین صورت میگیرد.