ســــرطـان ســـیـنـه ششمین علت مرگ در جهان
این بیماری را ششمین علت مرگ زنان و مردان جهان میدانند. بررسیهای انجام شده در کشور نشان میدهد که سرطان سینه دومین علت مرگ ناشی از سرطان در زنان است. بر اساس بررسیهای انجام شده طی ۳۰ سال گذشته بالاترین آمار سرطان در کشور در زنان و مردان سرطان سینه بوده است. متأسفانه سن ابتلا به این سرطان در کشور کاهش پیدا کرده، بهطوری که 4/21 درصد مبتلایان به سرطان سینه زیر ۴۰سال دارند. در حالی که در دنیا تنها چهار درصد مبتلایان زیر 40سال به این بیماری مبتلا میشوند. بهرغم شیوع این سرطان در کشوربا انجام آزمایشهای سالانه، این سرطان در مراحل اولیه مهار و درمان میشود.
بیتا مهدوی روزنامه نگار
دکتر علی یعقوبی جویباری، دانشیار گروه رادیوانکولوژی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در مورد سرطان سینه و علل به وجود آمدن آن میگوید: «سرطان سینه به علت تغییرات غدد شیری در بافت سینه به وجود میآید. البته این بافت را آقایان هم دارند که خیلی کمتر از خانمهاست. این در حالی است که بالای 99درصد موارد سرطان سینه به علت حجم غدد شیری در خانمها اتفاق میافتد. بهطور کلی دو بافت در سینه وجود دارد که ممکن است به دلایل متعدد با خروج از سیر طبیعی خود به سمت رشد بیش از حد بروند و سرطانی شوند. مهمترین علت ایجاد سرطان سینه یکسری از ریسک فاکتورها مانند سطح بالای استروژن و مصرف آن و یا عاملی محیطی است. مثلاً کسانی که تعداد باروریهای کمتری دارند و دارای بافت چربی زیادی هستند ممکن است در معرض ریسک بالاتری باشند که خطرات این ریسک فاکتورها با تغییر سبک زندگی کاهش پیدا میکند. حدود 60 تا 70درصد موارد سرطان به علت رشد بیش از حد سلولهای بافتی اتفاق میافتد.»
عوامل خطرساز بروز سرطان سینه
او عوامل خطرساز این سرطان را در این موارد جای میدهد:
سن: خطر ابتلا به این نوع سرطان با بالارفتن سن، بخصوص بعد از 45 تا 50سالگی بیشتر میشود.
نژاد: سرطان پستان در خانمهای سفیدپوست شایعتر از خانمهای سیاهپوست است.
وزن: چاقی احتمال ابتلا به سرطان سینه را بخصوص پس از یائسگی افزایش میدهد.
قد: بلندی قد نیز با سرطان سینه مرتبط است. به این صورت که خانمهایی که بالای 175سانتیمتر قد دارند، نسبت به آنهایی که زیر 160سانتیمتر هستند، بیشتر به سرطان سینه مبتلا میشوند.
تراکم بافت پستان در ماموگرافی: خانمهایی که ماموگرافی آنها نقاط پرتراکم بیشتری را نشان میدهد، احتمال خطر بالاتری برای ابتلا به سرطان سینه دارند.
تراکم استخوان: استخوانها دارای گیرندههایی برای هورمون استروژن هستند و طبق مطالعات خانمهایی که در سنجش استخوان، تراکم بالاتری دارند، با خطر بیشتر برای ابتلا به سرطان سینه مواجه هستند.
عوامل هورمونی: بالا بودن هورمون تستوسترون، سطح انسولین و هورمون رشد نیز میتوانند عوامل خطر برای ابتلا به این سرطان باشند.
هورمون درمانی: اگر خانمی که بین 50 تا 79سال سن دارد، به مدت طولانی (مثلاً پنج سال و بالاتر) از هورمونتراپی جایگزین استفاده کند، خطر ابتلای خود به سرطان سینه را بالا میبرد. علاوه بر این، این خانم خطر ابتلا به بیماریهای قلبی، سکته و ایجاد لخته در پاهایش را نیز با این کار افزایش میدهد.
سن خانم در زمان یائسگی: هم کسانی که در سنین بسیار پایین برای اولینبار عادت ماهانه شدهاند و هم افرادی که در سنین بسیار بالا به یائسگی میرسند، با خطر بالاتری برای ابتلا به سرطان سینه روبهرو هستند.
بارداری و شیردهی: خانمهایی که هرگز باردار نشدهاند، بیشتر از خانمهایی که باردار شده و کودکی به دنیا آوردهاند به سرطان سینه مبتلا میشوند.
علائم
دکتر یعقوبی در ادامه میگوید: «تصور ما این بود که سرطان سینه در اواخر 60سالگی بهوجود میآید، اما مطالعات اپیدمیولوژیک نشان میدهد که این سرطان در هرم سنی خیلی پایینتر اتفاق میافتد. نکته مهم اینکه ازدواج در سنین بالا و بروز این سرطان در سنین پایین چالشهای زیادی را بهوجود آورده است. خیلی مواقع با بیمارانی روبهرو هستیم که هنوز ازدواج نکرده و یا تازه ازدواج کردهاند. ممکن است شیمیدرمانی و یا اقدامات درمانی دیگر، باروری آنها را در آینده تحتتأثیر قرار دهد. واقعیت این است که باید بدانیم سرطان سینه در سنین جوانی هم اتفاق میافتد و هر خانمی با دیدن علائم آن باید به پزشک مراجعه کند. خانمها نباید فکر کنند چون من جوان هستم پس در معرض این بیماری نیستم. هر توده بافت بدون درد داخل سینه، هر تغییر پوست ناحیه سینه، هر ترشح سینه بخصوص اگر خونآلود باشد و هر قسمت بافت سینه که به سمت داخل برود علائم هشداردهندهای هستند که فرد باید با دیدن آنها، حتماً به پزشک مراجعه کند و سونوگرافی و ماموگرافی انجام دهد.
تشخیص زودرس
این پزشک متخصص با اشاره به اینکه مسئله کنترل جامع سرطان در کشور از اهمیت زیادی برخوردار است گفت: «هر سرطانی یک عارضه تکعاملی نیست، بلکه عوامل زیادی باعث بهوجود آمدن این بیماری میشود. دلایل ابتلا به این سرطان هنوز مشخص نشده و شاید تنها 20درصد موارد ابتلا کشف شده باشد. از اینرو باید به سمت تشخیص زودرس سرطان برویم. در شهرهای بزرگ شاهد این هستیم که بیماران با مراحل پیشرفته سرطان به ما مراجعه میکنند و اینجاست که باید رسانههای گروهی با فرهنگسازی آگاهیهای لازم را در مورد پیشگیری از سرطانها به مردم بدهند.»
ممکن است در 80درصد موارد بهرغم رعایت همه اصول نتوانیم جلوی بروز سرطان را بگیریم، اما میتوانیم در مراحل زودرس این بیماری را تشخیص دهیم و درمان کنیم.
درمان
او در مورد درمان این بیماری میگوید: «بهطور کلی برای این سرطان درمانهایی وجود دارد. جراحی، درمان سیستمیک، هورمون درمانی (چون سرطان سینه وابسته به هورمونهای زنانه استروژن و پروستژون است)، درمانهای هدفمند که میتوانند سرطان سینه را هدفمند از بین ببرند و رادیوتراپی که به عنوان یک درمان اثربخش مطرح است. در خیلی مواقع بعد از جراحی و شیمیدرمانی رادیوتراپی انجام میدهند تا سلولهای سرطانی کاملاً از بین برود. در سالهای اخیر توالی درمان تغییر کرده است. در گذشته جراحی اولین درمان بود و بعد متوجه شدیم سرطان سینه با جراحی به سمت علاج نمیرود و ممکن است غدد لنفاوی را هم درگیر کند.»
به گفته این متخصص انکولوژی تجهیزات و داروهایی که برای درمان سرطان سینه کاربرد دارد، وارداتی و بسیار گرانقیمت است. او در این مورد توضیح میدهد: «هزینه درمان سرطان بالاست، در شرایطی که سلامت در اقتصاد خانواده حلقه مفقودهای است. اگر در خانوادهای بیمار سرطانی باشد، نهتنها نظم خانواده به هم میریزد بلکه خانواده از نظر اقتصادی دچار مشکل میشود؛ چراکه سرطان مسائل عدیدهای با خودش به همراه دارد.»
عوامل خطرساز بروز سرطان سینه
او عوامل خطرساز این سرطان را در این موارد جای میدهد:
سن: خطر ابتلا به این نوع سرطان با بالارفتن سن، بخصوص بعد از 45 تا 50سالگی بیشتر میشود.
نژاد: سرطان پستان در خانمهای سفیدپوست شایعتر از خانمهای سیاهپوست است.
وزن: چاقی احتمال ابتلا به سرطان سینه را بخصوص پس از یائسگی افزایش میدهد.
قد: بلندی قد نیز با سرطان سینه مرتبط است. به این صورت که خانمهایی که بالای 175سانتیمتر قد دارند، نسبت به آنهایی که زیر 160سانتیمتر هستند، بیشتر به سرطان سینه مبتلا میشوند.
تراکم بافت پستان در ماموگرافی: خانمهایی که ماموگرافی آنها نقاط پرتراکم بیشتری را نشان میدهد، احتمال خطر بالاتری برای ابتلا به سرطان سینه دارند.
تراکم استخوان: استخوانها دارای گیرندههایی برای هورمون استروژن هستند و طبق مطالعات خانمهایی که در سنجش استخوان، تراکم بالاتری دارند، با خطر بیشتر برای ابتلا به سرطان سینه مواجه هستند.
عوامل هورمونی: بالا بودن هورمون تستوسترون، سطح انسولین و هورمون رشد نیز میتوانند عوامل خطر برای ابتلا به این سرطان باشند.
هورمون درمانی: اگر خانمی که بین 50 تا 79سال سن دارد، به مدت طولانی (مثلاً پنج سال و بالاتر) از هورمونتراپی جایگزین استفاده کند، خطر ابتلای خود به سرطان سینه را بالا میبرد. علاوه بر این، این خانم خطر ابتلا به بیماریهای قلبی، سکته و ایجاد لخته در پاهایش را نیز با این کار افزایش میدهد.
سن خانم در زمان یائسگی: هم کسانی که در سنین بسیار پایین برای اولینبار عادت ماهانه شدهاند و هم افرادی که در سنین بسیار بالا به یائسگی میرسند، با خطر بالاتری برای ابتلا به سرطان سینه روبهرو هستند.
بارداری و شیردهی: خانمهایی که هرگز باردار نشدهاند، بیشتر از خانمهایی که باردار شده و کودکی به دنیا آوردهاند به سرطان سینه مبتلا میشوند.
علائم
دکتر یعقوبی در ادامه میگوید: «تصور ما این بود که سرطان سینه در اواخر 60سالگی بهوجود میآید، اما مطالعات اپیدمیولوژیک نشان میدهد که این سرطان در هرم سنی خیلی پایینتر اتفاق میافتد. نکته مهم اینکه ازدواج در سنین بالا و بروز این سرطان در سنین پایین چالشهای زیادی را بهوجود آورده است. خیلی مواقع با بیمارانی روبهرو هستیم که هنوز ازدواج نکرده و یا تازه ازدواج کردهاند. ممکن است شیمیدرمانی و یا اقدامات درمانی دیگر، باروری آنها را در آینده تحتتأثیر قرار دهد. واقعیت این است که باید بدانیم سرطان سینه در سنین جوانی هم اتفاق میافتد و هر خانمی با دیدن علائم آن باید به پزشک مراجعه کند. خانمها نباید فکر کنند چون من جوان هستم پس در معرض این بیماری نیستم. هر توده بافت بدون درد داخل سینه، هر تغییر پوست ناحیه سینه، هر ترشح سینه بخصوص اگر خونآلود باشد و هر قسمت بافت سینه که به سمت داخل برود علائم هشداردهندهای هستند که فرد باید با دیدن آنها، حتماً به پزشک مراجعه کند و سونوگرافی و ماموگرافی انجام دهد.
تشخیص زودرس
این پزشک متخصص با اشاره به اینکه مسئله کنترل جامع سرطان در کشور از اهمیت زیادی برخوردار است گفت: «هر سرطانی یک عارضه تکعاملی نیست، بلکه عوامل زیادی باعث بهوجود آمدن این بیماری میشود. دلایل ابتلا به این سرطان هنوز مشخص نشده و شاید تنها 20درصد موارد ابتلا کشف شده باشد. از اینرو باید به سمت تشخیص زودرس سرطان برویم. در شهرهای بزرگ شاهد این هستیم که بیماران با مراحل پیشرفته سرطان به ما مراجعه میکنند و اینجاست که باید رسانههای گروهی با فرهنگسازی آگاهیهای لازم را در مورد پیشگیری از سرطانها به مردم بدهند.»
ممکن است در 80درصد موارد بهرغم رعایت همه اصول نتوانیم جلوی بروز سرطان را بگیریم، اما میتوانیم در مراحل زودرس این بیماری را تشخیص دهیم و درمان کنیم.
درمان
او در مورد درمان این بیماری میگوید: «بهطور کلی برای این سرطان درمانهایی وجود دارد. جراحی، درمان سیستمیک، هورمون درمانی (چون سرطان سینه وابسته به هورمونهای زنانه استروژن و پروستژون است)، درمانهای هدفمند که میتوانند سرطان سینه را هدفمند از بین ببرند و رادیوتراپی که به عنوان یک درمان اثربخش مطرح است. در خیلی مواقع بعد از جراحی و شیمیدرمانی رادیوتراپی انجام میدهند تا سلولهای سرطانی کاملاً از بین برود. در سالهای اخیر توالی درمان تغییر کرده است. در گذشته جراحی اولین درمان بود و بعد متوجه شدیم سرطان سینه با جراحی به سمت علاج نمیرود و ممکن است غدد لنفاوی را هم درگیر کند.»
به گفته این متخصص انکولوژی تجهیزات و داروهایی که برای درمان سرطان سینه کاربرد دارد، وارداتی و بسیار گرانقیمت است. او در این مورد توضیح میدهد: «هزینه درمان سرطان بالاست، در شرایطی که سلامت در اقتصاد خانواده حلقه مفقودهای است. اگر در خانوادهای بیمار سرطانی باشد، نهتنها نظم خانواده به هم میریزد بلکه خانواده از نظر اقتصادی دچار مشکل میشود؛ چراکه سرطان مسائل عدیدهای با خودش به همراه دارد.»