رخدادهای سالمندی
دکتر محمدمسعود حسنی متخصص طب سالمندی
سالمندی تنها یک فرایند بیولوژیک نیست، بلکه سالمندی یک روند زیستی اجتماعی به شمار میرود و رفع نیازهای این گروه سنی، از ابعاد گوناگون قابل بررسی است. بر اساس اعلام سازمان بهداشت جهانی (WHO) تا سال ۲۰۲۵ تعداد سالمندان جهان به ۲.۱میلیارد نفر خواهد رسید. در کشور ما بر اساس سرشماری نفوس در سال 1395 جمعیت ایران 80 میلیون نفر اعلام شده و 9.3درصد جمعیت در سنین سالمندی قرار دارند که رقم 7.5میلیون نفری را تشکیل میدهند. در میان استانها، گیلان رتبه نخست برخورداری از جمعیت سالمند را به خود اختصاص داده، به نحوی که ۱۳درصد جمعیت این استان را سالمندان تشکیل میدهد. باید توجه داشت که رشد سالمندی در کشور با جهش مواجه است. از سال ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۵ جمعیت سالمند رشد ۲۵درصدی داشته و پیشبینی میشود جمعیت سالمند در سالهای ۱۴۳۵ تا ۱۴۴۵ به حدود ۳۵میلیون نفر برسد. یعنی در آینده، به اندازه نیمی از جمعیت امروز کشور سالمند خواهیم داشت. نباید سایر رخدادهای اثرگذار بر سالمندی را نادیده گرفت. امروزه با تغییر وضعیت اقتصادی کشور شاهد مهاجرت جوانان به خارج از کشور هستیم. بنابراین نسبت رشد جمعیت سالمندی به نسبت پیشبینیهای موجود، بیشتر خواهد بود. هرچند درحال حاضر بر فرزندآوری در کشور تأکید میشود، اما افزایش زادوولد، روند سالمندی جمعیت فعلی را متوقف نخواهد کرد. در واقع نمیتوان از سالمند شدن افراد جلوگیری کرد و ضرورت پاسخگویی به نیازهای سالمندان همچنان به قوت خود باقی میماند. یکی دیگر از مباحث اثرگذار بر مبحث سالمندی، افزایش تکفرزندی و تشکیل خانواده هستهای به شمار میآید. با محدود شدن تعداد اعضای خانواده و بعضاً مهاجرت این افراد، چالش بسیار مهمی به نام تنهایی سالمندان ایجاد میشود. این درحالی است که برای افراد سالمند به تعداد لازم تخت بیمارستان، آسایشگاه و مراکز مراقبت از سالمند وجود ندارد. افزایش تجرد قطعی و زنانه شدن سالمندی مسئله دیگر این حوزه است. به این معنا که در آینده سالمندانی مجرد و بدون فرزند خواهیم داشت که بسیاری از آنها سالمند خانم هستند. از منظر آماری پیشبینی میشود تا سال ۱۴۱۰ تعداد سالمندان با تجرد قطعی به یک میلیون نفر برسد. در این میان افزایش هزینههای مراقبتهای بهداشتی و درمانی را نیز باید در نظر گرفت. درحال حاضر بهازای هر ۷۰۰ سالمند کشور یک تخت بستری وجود دارد. در کشورهای توسعهیافته بهازای هر ۱۸ سالمند یک تخت فراهم است که فاصله عمیق شرایط زندگی سالمندان کشورهای در حال توسعه با کشورهای پیشرفته را نشان میدهد. در نتیجه مسئولان نظام سلامت باید ایجاد امکانات لازم درمانی و بهداشتی سالمندان را در اولویت برنامههای خود قرار دهند. مسائلی مانند سالمندان رها شده، منزوی در خانه، فوت بیخبر و ارثخواری که مجبور به مصرف اندوختههای مالی میشود، از دیگر چالشهای این دوران به شمار میرود. همچنین افزایش سن بازنشستگی سبب ارائه تعاریف جدیدی از بازنشستگی میشود.
از دیگر سو در آینده احتمال ورشکستگی صندوقهای بازنشستگی وجود دارد. در نتیجه کارمندان و کارگران سالمند زیادی خواهیم داشت که نمیتوانند از شرایط رفاهی مناسبی برخوردار شوند. به هر روی برخورداری از پوشش بیمه تأمیناجتماعی سالمندان میتواند پاسخگو نیازهای ضروری این دوران مانند «معیشت» و «درمان» باشد. درحال حاضر حدود ۳۵ درصد از سالمندان که اغلب آنها «زن» هستند، از پوشش بیمه برخوردار نیستند و اگر همسرانشان دچار سانحهای شوند، به دلیل عدم پوشش بیمهای بهطور کامل زیرخط فقر میروند. گفته میشود که در کهریزک، بیش از 80درصد سالمندان خانواده دارند، اما به دلایل مختلف مانند ناتوانی مالی خانوادهها و عدم تمایل فرزندان به نگهداری، به کهریزک آورده شدهاند. این افراد حدود 20درصد سالمندان را تشکیل میدهند که سرپرست مؤثر نداشته و مجبور به زندگی در کهریزک هستند.
از دیگر سو در آینده احتمال ورشکستگی صندوقهای بازنشستگی وجود دارد. در نتیجه کارمندان و کارگران سالمند زیادی خواهیم داشت که نمیتوانند از شرایط رفاهی مناسبی برخوردار شوند. به هر روی برخورداری از پوشش بیمه تأمیناجتماعی سالمندان میتواند پاسخگو نیازهای ضروری این دوران مانند «معیشت» و «درمان» باشد. درحال حاضر حدود ۳۵ درصد از سالمندان که اغلب آنها «زن» هستند، از پوشش بیمه برخوردار نیستند و اگر همسرانشان دچار سانحهای شوند، به دلیل عدم پوشش بیمهای بهطور کامل زیرخط فقر میروند. گفته میشود که در کهریزک، بیش از 80درصد سالمندان خانواده دارند، اما به دلایل مختلف مانند ناتوانی مالی خانوادهها و عدم تمایل فرزندان به نگهداری، به کهریزک آورده شدهاند. این افراد حدود 20درصد سالمندان را تشکیل میدهند که سرپرست مؤثر نداشته و مجبور به زندگی در کهریزک هستند.