سرطان پوست بیماری وسيعترين عضو بدن
سرطان پوست یکی از انواع سرطان در جهان است که حدود ۴۰درصد سرطانهای شایع را تشکیل میدهد. این سرطان در بین بیماریهای غیرواگیردار یکی از مهمترین چالشهای حوزه بهداشت و درمان است که روند رو به افزایشی دارد. سرطان پوست به علت قرار گرفتن افراد در معرض اشعه فرابنفش ناشی از نور خورشید بهوجود میآید. از این رو شناسایی زودهنگام بیماری و شروع بهموقع روند درمانی تأثیر مهمی در جلوگیری از انتشار سلولهای سرطانی در بدن دارد. آماری از این نوع سرطان در کشور در دست نیست، اما بررسیهای انجام شده نشان ميدهد استانهای فارس، خوزستان، بوشهر و هرمزگان بیشترین بروز این سرطان را داشتهاند. در طول دهههای گذشته رشد این بیماری روزافزون بوده و اهمیت تشخیص و درمان اولیه آن بیشازپیش احساس ميشود.
بیتا مهدوی روزنامه نگار
دکتر گیتی سیف، متخصص پوست و مو در مورد سرطان پوست و علل آن به «آتیهنو» میگوید: «پوست اولین سد دفاعی بدن در برابر عوامل فیزیکی و شیمیایی است، بنابراین باید از پوست خود محافظت کنیم تا این سد دفاعی از بین نرود و بدن بتواند از ما در مقابل عوامل مضر، میکروبی، بیولوژیک، آلودگیهای محیطی و اشعه ماوراءبنفش نورآفتاب که امروزه مقدار آن زیاد است، محافظت کند. سرطان پوست در اثر رشد غیرطبیعی سلولهای پوست بهوجود میآید. این سرطان اغلب در افرادی که در معرض تابش نور خورشید هستند ديده ميشود. عوامل ژنتیکی و نقص سیستم ایمنی بعد از اشعه فرابنفش (UV) از مهمترین عوامل خطرساز در ابتلا به سرطان پوست هستند. پوست روشن و خالهای غیرطبیعی هم از عوامل خطرساز به حساب ميآيند. ماندن طولانیمدت زیر اشعه آفتاب بخصوص براي افرادی که در معرض نور آفتاب بیشتری قرار دارند مانند کشاورزان یا اشخاصی که در بیابانها کار میکنند، میتواند باعث بروز انواع سرطانهای پوست شود. تماس طولانی با فلز سنگین آرسنیک احتمال ابتلا به سرطان پوست را افزایش میدهد. گاز خردل نیز از دیگر مواد شیمیایی است که اثبات شده در سلولهای پوستی تغییر ایجاد میکند و احتمال ابتلا به سرطان را بالا میبرد. الکل و سیگار هم از دیگر مواد اعتیادآوری هستند که میتوانند باعث بروز سرطان پوست در ناحیه لب شوند.
شایعترین نوع سرطان پوست
او در مورد شایعترین نوع سرطان پوست میافزاید: «بهطور کلی دلیل اصلی انواع سرطان پوست قرار گرفتن در معرض اشعه فرابنفش ناشی از نور خورشید یا تابشهای مصنوعی است.» انواع سرطان پوست عبارتاند از:
سرطان سلول پایهای: این سرطان، شایعترین نوع سرطان پوست است. معمولاً این نوع سرطان در قسمتهایي از بدن ایجاد میشود که در معرض نور خورشید است، بهویژه، سر و گردن. سرطان سلول پایهای، معمولاً به آرامی رشد میکند. این نوع سرطان، بهندرت به نقاط دیگر بدن سرایت میکند، اما اگر درمان نشود ممکن است به استخوان یا بافتهای دیگر زیر پوست حمله کند.
دسته دوم سرطانهای پوست، ملانوم است. این نوع سرطان از سلولهایی ایجاد میشود که به پوست رنگ میدهند. این سلولها به عنوان ملانوسیت شناخته میشوند. خالهای خوشخیم تشکیل شده توسط ملانوسیتها امكان سرطانی شدن دارند. آنها میتوانند در هر نقطه از بدن بهوجود بیایند.
سرطان پوست خوشخیم و سرطان پوست بدخیم: سرطان پوست خوشخیم سرطانی است که رشد آن کنترل شده و به سایر قسمتهای بدن گسترش پیدا نمیکند، معمولاً خطرناک نیست و نیازی به درمان ندارد. سرطان پوست بدخیم سرطانی است که رشد آن کنترل نشده و میتواند به سایر قسمتهای بدن راه مييابد. سرطان پوست بدخیم جدی است و باید فوراً درمان شود.
علائم
دکتر سیف در رابطه با علائم اين بيماري ميگويد: «مردم باید کوچکترین تغییراتی که در ضایعات پوستی، زخمها و خالهایشان ایجاد میشود را به پزشک نشان دهند.» بهطور کلی علائم سرطان پوست عبارتاند از:
خالهای نامتقارن: گاهی در بدن خالهایی وجود دارند که منظم نیستند و عدم تقارن دارند.
تغییر رنگ: اگر رنگ خال تغییر کند، بیماران حتماً باید به یک متخصص پوست مراجعه کنند. اين موضوع میتواند یک نشانه واضح سرطان پوست باشد.
اندازه: احتمال اینکه خالهایی که اندازهشان بزرگتر از شش میلیمتر سرطانی باشند زیاد است.
استفاده از کرمهای ضدآفتاب
او با اشاره به این مطلب که کرمهای ضدآفتاب نقش مؤثری در کاهش پیری زودرس و ابتلا به سرطان پوست دارند یادآوری میکند: «کرمهای ضدآفتاب بخشی از اشعه ماوراءبنفش خورشید (UV) را جذب یا منعکس میکنند. بنابراین نهتنها موجب محافظت در برابر آفتابسوختگی ميشوند، بلکه جلوي بروز سرطان پوست را هم ميگيرند. متأسفانه لایه اوزون يعني سپر محافظ ما در برابر اشعه ماوراءبنفش نور خورشید تخریب شده است. از آنجایی که میزان حفاظتی این لایه کم شده، روزانه اشعههای مضر بیشتری از خورشید به پوست ما میرسد. استفاده از كرم ضدآفتاب در افرادی که سابقه خانوادگی سرطانهای پوستی دارند باید حتماً مورد توجه قرار گیرد. کرمهای ضدآفتاب دارای (SPF) به معنای مدتزمانی است که ضدآفتاب میتواند از پوست شما در مقابل اشعه (UV) محافظت کند و بهترین آن (SPF 50) است. بايد نيمساعت قبل از خروج از خانه و سپس هر دو ساعت ضدآفتاب تکرار شود. دقت كنيد که بیشترین آسیب نور آفتاب در ساعات بین 10 صبح تا 4 بعدازظهر و محافظت در این ساعات از روز بسیار مهم است.
بر اساس بررسیهای انجام شده افراد دارای پوست روشن بیشتر در معرض آفتابسوختگی و ابتلا به سرطان پوست هستند. هرچه رنگ پوست تیرهتر باشد ملانین بیشتری در پوست وجود دارد که مقداری از آن در برابر آفتابسوختگی از پوست محافظت میکند. به هر حال باید باید از پوست در برابر اشعههای مضر (UV) محافظت کرد.
این متخصص پوست با بیان این مسئله که در مورد ضدآفتابها مارکهای ساخت داخلی را هم میتوان به راحتی استفاده کرد اضافه ميكند: «مهم این است که ضدآفتاب با پوست هماهنگی داشته باشد. به این معنا که اگر پوست شما چرب است ضدآفتاب باید فاقد چربی باشد یا اگر پوست خشک یا مختلط داريد باید از ضدآفتاب مخصوص استفاده كنيد.»
درمان
او در مورد روشهاي درمان سرطان پوست میگوید: «سرطانهای پوست کوچک که به سطح پوست محدود هستند، ممکن است به درمانی بیش از یک بیوپسی (نمونه برداری) نیاز نداشته باشند. اما اگر درمانهای ابتدایی مؤثر نبود نبود، روشهای ديگر میتوانند برای درمان سرطان پوست مفید و مؤثر باشند. از جمله اين روشها ميتوان به موارد زير اشاره كرد:
فریز کردن: برخی از سرطانهای پوست اولیه را با استفاده از نیتروژن مایع درمان ميکنند. در این روش سرمادهی، بافت مرده وقتی که ذوب میشود، از بین میرود.
جراحی برشی: این درمان میتواند برای هر نوع سرطان پوستی مناسب باشد. در این روش پزشک بافت سرطانی شده و بخشی از بافت سالم اطرافش را برميدارد.
شایعترین نوع سرطان پوست
او در مورد شایعترین نوع سرطان پوست میافزاید: «بهطور کلی دلیل اصلی انواع سرطان پوست قرار گرفتن در معرض اشعه فرابنفش ناشی از نور خورشید یا تابشهای مصنوعی است.» انواع سرطان پوست عبارتاند از:
سرطان سلول پایهای: این سرطان، شایعترین نوع سرطان پوست است. معمولاً این نوع سرطان در قسمتهایي از بدن ایجاد میشود که در معرض نور خورشید است، بهویژه، سر و گردن. سرطان سلول پایهای، معمولاً به آرامی رشد میکند. این نوع سرطان، بهندرت به نقاط دیگر بدن سرایت میکند، اما اگر درمان نشود ممکن است به استخوان یا بافتهای دیگر زیر پوست حمله کند.
دسته دوم سرطانهای پوست، ملانوم است. این نوع سرطان از سلولهایی ایجاد میشود که به پوست رنگ میدهند. این سلولها به عنوان ملانوسیت شناخته میشوند. خالهای خوشخیم تشکیل شده توسط ملانوسیتها امكان سرطانی شدن دارند. آنها میتوانند در هر نقطه از بدن بهوجود بیایند.
سرطان پوست خوشخیم و سرطان پوست بدخیم: سرطان پوست خوشخیم سرطانی است که رشد آن کنترل شده و به سایر قسمتهای بدن گسترش پیدا نمیکند، معمولاً خطرناک نیست و نیازی به درمان ندارد. سرطان پوست بدخیم سرطانی است که رشد آن کنترل نشده و میتواند به سایر قسمتهای بدن راه مييابد. سرطان پوست بدخیم جدی است و باید فوراً درمان شود.
علائم
دکتر سیف در رابطه با علائم اين بيماري ميگويد: «مردم باید کوچکترین تغییراتی که در ضایعات پوستی، زخمها و خالهایشان ایجاد میشود را به پزشک نشان دهند.» بهطور کلی علائم سرطان پوست عبارتاند از:
خالهای نامتقارن: گاهی در بدن خالهایی وجود دارند که منظم نیستند و عدم تقارن دارند.
تغییر رنگ: اگر رنگ خال تغییر کند، بیماران حتماً باید به یک متخصص پوست مراجعه کنند. اين موضوع میتواند یک نشانه واضح سرطان پوست باشد.
اندازه: احتمال اینکه خالهایی که اندازهشان بزرگتر از شش میلیمتر سرطانی باشند زیاد است.
استفاده از کرمهای ضدآفتاب
او با اشاره به این مطلب که کرمهای ضدآفتاب نقش مؤثری در کاهش پیری زودرس و ابتلا به سرطان پوست دارند یادآوری میکند: «کرمهای ضدآفتاب بخشی از اشعه ماوراءبنفش خورشید (UV) را جذب یا منعکس میکنند. بنابراین نهتنها موجب محافظت در برابر آفتابسوختگی ميشوند، بلکه جلوي بروز سرطان پوست را هم ميگيرند. متأسفانه لایه اوزون يعني سپر محافظ ما در برابر اشعه ماوراءبنفش نور خورشید تخریب شده است. از آنجایی که میزان حفاظتی این لایه کم شده، روزانه اشعههای مضر بیشتری از خورشید به پوست ما میرسد. استفاده از كرم ضدآفتاب در افرادی که سابقه خانوادگی سرطانهای پوستی دارند باید حتماً مورد توجه قرار گیرد. کرمهای ضدآفتاب دارای (SPF) به معنای مدتزمانی است که ضدآفتاب میتواند از پوست شما در مقابل اشعه (UV) محافظت کند و بهترین آن (SPF 50) است. بايد نيمساعت قبل از خروج از خانه و سپس هر دو ساعت ضدآفتاب تکرار شود. دقت كنيد که بیشترین آسیب نور آفتاب در ساعات بین 10 صبح تا 4 بعدازظهر و محافظت در این ساعات از روز بسیار مهم است.
بر اساس بررسیهای انجام شده افراد دارای پوست روشن بیشتر در معرض آفتابسوختگی و ابتلا به سرطان پوست هستند. هرچه رنگ پوست تیرهتر باشد ملانین بیشتری در پوست وجود دارد که مقداری از آن در برابر آفتابسوختگی از پوست محافظت میکند. به هر حال باید باید از پوست در برابر اشعههای مضر (UV) محافظت کرد.
این متخصص پوست با بیان این مسئله که در مورد ضدآفتابها مارکهای ساخت داخلی را هم میتوان به راحتی استفاده کرد اضافه ميكند: «مهم این است که ضدآفتاب با پوست هماهنگی داشته باشد. به این معنا که اگر پوست شما چرب است ضدآفتاب باید فاقد چربی باشد یا اگر پوست خشک یا مختلط داريد باید از ضدآفتاب مخصوص استفاده كنيد.»
درمان
او در مورد روشهاي درمان سرطان پوست میگوید: «سرطانهای پوست کوچک که به سطح پوست محدود هستند، ممکن است به درمانی بیش از یک بیوپسی (نمونه برداری) نیاز نداشته باشند. اما اگر درمانهای ابتدایی مؤثر نبود نبود، روشهای ديگر میتوانند برای درمان سرطان پوست مفید و مؤثر باشند. از جمله اين روشها ميتوان به موارد زير اشاره كرد:
فریز کردن: برخی از سرطانهای پوست اولیه را با استفاده از نیتروژن مایع درمان ميکنند. در این روش سرمادهی، بافت مرده وقتی که ذوب میشود، از بین میرود.
جراحی برشی: این درمان میتواند برای هر نوع سرطان پوستی مناسب باشد. در این روش پزشک بافت سرطانی شده و بخشی از بافت سالم اطرافش را برميدارد.