ایران - اروپا؛ تجارتی دوباره
آزاده افتخاری
همانگونه که پیشبینی میشد، روابط تجاری ایران و اتحادیه اروپا از زمان اجرای توافق هستهای نهایی گسترش یافت و برای مثال صادرات ایران به فرانسه 60 برابر شد. فدریکا موگرینی، رئیس سیاست خارجی اتحادیه اروپا، نیز میگوید: «28 کشور اروپایی به دنبال بازیابی نقش خود بهعنوان بزرگترین شریک تجاری ایران هستند. فارغ از اینکه چه موانعی پیش روی توسعه روابط تجاری ایران و قاره سبز خواهد بود، چشمانداز تئوریک ارتقای سطح روابط تجاری دوجانبه – در شرایطی که اغلب کشورهای خاورمیانه متشنج هستند- روشن به نظر میرسد.»
آمار پایگاه خبری کمیسیون اروپا (یورو استات) نشان میدهد واردات اتحادیه اروپا از ایران در چهارمین ماه سال جاری میلادی با رشد قابلتوجه 3 برابری نسبت به مدت مشابه سال قبل مواجه شده است. 28 عضو اتحادیه اروپا در آوریل سال گذشته 107 میلیون یورو کالا از ایران وارد کرده بودند، اما این رقم در مدت مشابه سال جاری به 326 میلیون یورو افزایش یافته است.
بر اساس این گزارش واردات برخی از کشورهای عضو این اتحادیه از ایران در آوریل 2016 رشد بیسابقهای داشته است. واردات یونان از ایران در این ماه نسبت به مدت مشابه سال قبل 108 برابر شده و به 6/35 میلیون یورو رسیده است. یونان در آوریل سال گذشته تنها 328 هزار یورو کالا از ایران وارد کرده بود. از سوی دیگر واردات فرانسه از ایران نیز در آوریل امسال 60 برابر شده و از 3/1 میلیون یورو در آوریل سال گذشته به 4/78 میلیون یورو در مدت مشابه امسال رسیده است. اسپانیا نیز یکی دیگر از اعضای اتحادیه اروپاست که در چهارمین ماه سال جاری میلادی واردات از ایران را به طور قابلتوجهی افزایش داده است. واردات این کشور از ایران در آوریل 2015 بالغبر 13 میلیون یورو بوده که این رقم با رشد حدود 9 برابری به 115 میلیون یورو در آوریل امسال رسیده است. واردات رومانی از ایران نیز با رشد 5/7 برابری به 18 میلیون یورو و واردات بلژیک از ایران با رشد حدود 4 برابری به 1/17 میلیون یورو رسیده است. البته واردات ایتالیا از ایران در آوریل امسال به کمتر از نصف کاهش یافته است. ایتالیا در آوریل سال گذشته 3/50 میلیون یورو کالا از ایران وارد کرده بود و این رقم را در مدت مشابه امسال به 7/21 میلیون یورو کاهش داده است. واردات آلمان از ایران نیز با رشدی اندک به 5/21 میلیون یورو رسیده است. آلمان در مدت مشابه سال قبل 2/21 میلیون یورو کالا از ایران وارد کرده بود. براساس این گزارش، در 4 ماهه نخست سال جاری میلادی 725 میلیون یورو کالا از ایران توسط اتحادیه اروپا وارد شده است. همچنین واردات اتحادیه اروپا از ایران در این مدت نسبت به مدت مشابه سال قبل رشد 58 درصدی داشته است. اعضای اتحادیه اروپا در 4 ماهه نخست سال قبل 457 میلیون یورو کالا از ایران وارد کرده بودند.
منفعت دوجانبه
تحلیلگران بر این باورند که رشد واردات اتحادیه اروپا از ایران در سال 2016 به میزان زیادی به ازسرگیری واردات نفت اروپا از ایران مرتبط بوده است. به گزارش المانیتور، شمار زیادی از هیئتهای تجاری و سیاسی اتحادیه اروپا از آغاز سال جاری میلادی تاکنون به ایران سفر کردهاند و هدف مشترک آنها بازبرقراری روابط تجاری با ایران و تقویت آن بوده است. از آنجایی که اتحادیه اروپا هنوز هم درگیر بحران مالی سال 2009 است و به کسری بودجه و بحران بدهی دچار است، توسعه روابط اقتصادی با تهران میتواند برای هردو طرف سودمند باشد. یک دیپلمات سابق ایرانی در گفتوگو با این پایگاه اینترنتی این نکته را خاطرنشان میکند که توسعه روابط ایران و اروپا به یک ضرورت برای هردو طرف تبدیل شده است. به گفته او، روابط اقتصادی با اروپا برای ایران آسانتر است، زیرا این روابط برخلاف روابط تهران- واشینگتن با پیچیدگیهای سیاسی همراه نیست. از سوی دیگر اروپا سالها شریک تجاری مهم و بزرگ ایران بوده و در بحث تامین امنیت انرژی نیز استراتژی نگاه به ایران برای اروپاییان نکته مثبتی است. به بیان دیگر برای قاره اروپا هیچ گزینهای بهتر از منابع گاز و نفت ایران ندارد. تحلیلگران میگویند برای ایران دسترسی به بازارهای اروپایی و استفاده از تکنولوژی پیشرفته آن ریشه تاریخی دارد و گزینهای اقتصادی به شمار میرود. تاریخچه روابط ایران و اتحادیه اروپا به سال 1963 بازمیگردد و این روابط پس از انقلاب اسلامی نیز حفظ شد. در اوایل سالهای 1990، روابط دوجانبه گسترش یافت و در دوران دولت اصلاحات در تمامی بخشها، از تجارت و سیاست گرفته تا فرهنگ و تبادل علمی، توسعه یافت. در فاصله سالهای 1996 تا 2006، صادرات اتحادیه اروپا به ایران از 9/3 میلیارد یورو به 3/11 میلیارد یورو و واردات از 8/5 میلیارد یورو به 1/14 میلیارد یورو رسید. درنتیجه اروپا در این بازه زمانی به بزرگترین شریک تجاری ایران تبدیل شد. در سال 2006، بالغبر 38 درصد مقاصد صادراتی و 31 درصد واردات ایران مرتبط با اتحادیه اروپا بود. اما پس از آن درنتیجه سیاستهای دولت های نهم و دهم، روابط ایران و اتحادیه اروپا از نظر اقتصادی و سیاسی به پایینترین سطح خود رسید.
جذب سرمایههای اروپایی
در حال حاضر با به قدرت رسیدن دولت حسن روحانی امضا و اجرای توافق هستهای و لغو تحریمها، ایران میتواند نقش سنتی اتحادیه اروپا در بازار خود را احیا کند. در حالی که ایران به 50 میلیارد دلار سرمایهگذاری خارجی نیاز دارد، جذب این سرمایهها از کشورهای اروپایی میتواند به تحقق اهداف دولت در خصوصیسازی و آزادسازی اقتصادی کمک کند. دوگزینهای که در کاهش وابستگی ایران به درآمدهای نفتی بسیار موثر است.
چارلز رابرتسون، اقتصاددان موسسه سرمایه رنسانس، میگوید: «انتظار میرود فرانسه، آلمان و ایتالیا در سالهای پیش رو بیشترین سهم را در توسعه روابط اقتصادی با ایران داشته باشند.» به گفته او، ایران روابط تنگاتنگی با اروپا دارد که طیف آن از خردهفروشان فرانسوی تا تجهیزات دفاعی گسترده است.
موانع پیش رو
با وجود خوشبینی مقامات دو طرف در مورد توسعه روابط اقتصادی، موانعی پیش رو است. تحریمهای باقیمانده آمریکا همچنان عامل مهمی در دامن زدن به نگرانی بانکهای اروپایی نسبت به ورود به بازار ایران به شمار میرود. از سوی دیگر عربستان سعودی نیز که لابیهای متعددی در اتحادیه اروپا دارد، میکوشد از بهرهمندی ایران از منافع اقتصادی توافق هستهای از طریق رابطه با اروپا، جلوگیری کند. یک دیپلمات اروپایی در این زمینه به المانیتور میگوید: «ایران و اتحادیه اروپا هماکنون میتوانند روابط خود را احیا کنند، اما این راه خالی از موانع نخواهد بود.» او میافزاید: «توسعه روابط تجاری به نفع دو طرف است، اما نتیجه یکشبه حاصل نمیشود. از سوی دیگر پروژههای ایران به حمایت سرمایهگذاران بینالمللی نیاز دارد اما سرمایهگذاران اروپایی برای برآورد طرحها و قوانین جدید به زمان نیاز دارند.» بهاینترتیب به نظر میرسد اتحادیه اروپا اگرنه سالها، دستکم ماهها با بازپسگیری عنوان خود بهعنوان بزرگترین شریک تجاری ایران فاصله داشته باشد.
منبع:المانیتور