رکن اصلی صندوقهای بازنشستگی تکمیلی
سیدجواد درواری کارشناس بازار سرمایه
صندوق بازنشستگی، صندوقی است که توسط کارفرما و بهمنظور حفظ و مدیریت سرمایه کارمندان شرکت تأسیسشده و وجوه سرمایهگذاری شده در این صندوق، توسط کارفرما و کارمندان جمعآوری میشود. هدف اصلی تأسیس این صندوقها، افزایش دارایی و ایجاد منافع برای آن دسته از کارکنانی است که به سن بازنشستگی رسیدهاند. صندوقهای بازنشستگی معمولاً توسط نهادهای مالی در خارج از شرکت کارفرما مدیریت میشوند. در ایران، علاوه بر سازمان تأمیناجتماعی، صندوق بازنشستگی کشوری نیز وظیفه خدمترسانی به بازنشستگان دولت را برعهده دارد و زیر نظر وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی اداره میشود. اداره امور بازنشستگی و ازکارافتادگی، اجرای قوانین و مقررات مربوط به بازنشستگی، اجرای مصوبات شورای سازمان بازنشستگی کشوری نمونههایی از مسئولیتهای این دو سازمان است. همچنین برخی از صنایع و شرکتهای بزرگ اقدام به تأسیس صندوق بازنشستگی برای کارکنان زیرمجموعه خود کردهاند؛ مانند صندوق بازنشستگی نفت، صندوق بازنشستگی بانکها، صندوق بازنشستگی فولاد و... . در راستای عمل به مسئولیت اجتماعی، سازمان بورس و اوراق بهادار و براساس پیشنهاد مرکز نظارت بر صندوقهای سرمایهگذاری سازمان بورس، ساختار کلی تأسیس «صندوقهای سرمایهگذاری بازنشستگی تکمیلی» مطرح و مورد موافقت و تصویب هیأتمدیره سازمان بورس و اوراق بهادار قرار گرفت تا کارکنان و بازنشستگان بتوانند از پتانسیلهای بازار سرمایه و منافع بلندمدت و پایدار بهرهمند شوند. بر این اساس و مطابق ابلاغیه مربوطه، ساختار صندوق سرمایهگذاری بازنشستگی تکمیلی مبتنی بر صدور و ابطال است و ارزش مبنای واحدهای سرمایهگذاری صندوق ۱۰ هزار ریال است. صندوق در سهام از نظر ترکیب دارایی، با ویژگی شاخصی یا صندوق در صندوق سهامی است. این صندوق غیر از واحدهای ممتاز دارای سه نوع واحد عادی شامل واحدهای عادی نوع اول، واحدهایی که طبق اعلام کارفرما، به نام کارفرما صادر میشود و واحدهای عادی نوع دوم، واحدهایی که طبق اعلام کارفرما به نام نیروی کار صادر میشود و واحدهای عادی نوع سوم، واحدهایی که سایر سرمایهگذاران در زمان پذیرهنویسی یا در زمان فعالیت صندوق میخرند. از سویی مدیر صندوق صرفاً براساس درخواست صدور و ابطال ارسالشده توسط کارفرما برای واحدهای سرمایهگذاری نوع اول و دوم اقدام میکند. عملکرد مدیر صندوق در کسب بازدهی از نظر سازمان بورس و اوراق بهادار باید قابلقبول بوده باشد تا کارفرمایان و سرمایهگذاران که قصد استفاده از این ابزار مالی را دارند، اطمینان حاصل کنند که منابع آنها توسط افراد خبره و حرفهای در بازار سرمایه مدیریت میشود. با توجه به سهامی بودن صندوقهای سرمایهگذاری بازنشستگی تکمیلی و گزارش روزانه از خالص ارزش روز داراییها و ترکیب دارایی این صندوقها، شفافیت رکن اصلی دارایی متقاضیان خواهد بود. همچنین با تأسیس این صندوقها منابع پایدار و مستمر به بازار سرمایه وارد خواهد شد و این ورود جریان نقدینگی مستمر به بازار سرمایه در بلندمدت، توسعه این بازار را بهدنبال خواهد داشت. در کنار این صندوقهای بازنشستگی تکمیلی، سایر ارکان بازار سرمایه از جمله بورس کالا نیز به شفافیت اقتصادی کمک میکنند. در این رابطه تجربه سایر کشورها نشان میدهد که وجود بورسهای کالا به کارآمدتر شدن اقتصاد کمک میکنند. بدون بورس کالا ارائه یک قیمت استاندارد برای کالاها غیرممکن است و تولیدکننده و مصرفکننده مجبورند بهطور جداگانه دنبال خریدار و فروشنده بگردند. با استفاده از این مکانیزم تولیدکنندگان با عرضه و فروش کالای خود در بورسها، نهتنها در بازار داخلی به کسب سود میپردازند، بلکه توانستهاند نظر سرمایهگذاران خارجی را نیز جلب کنند. این منافع از وجود بورسهای کالا ناشی میشوند.