جهاد تبیین از منظر مقام معظم رهبری
طی سالهای اخیر بارها رهبر معظم انقلاب تعبیر جهاد تبیین را به کار بردهاند. دلیل تأکید رهبر انقلاب بر واژه جهاد این است که به جامعه بگویند جهاد امری نیست که مختص جنگ فیزیکی، رودررو و مبتنی بر سلاح باشد بلکه جهاد امری است که همواره باید بر آن پایبند بود و متناسب با مقتضیات زمان حرکت و دایره آن را گسترده کرد. در واقع جهاد تبیین نوعی ابزار فهم است برای از بین بردن تحریفهای صورت گرفته در امر موردنظر. جهاد تبیین را میتوان به معنای از بین بردن تحریفها و زدودن غبار کجفهمی یا بدفهمیها از مبانی و مفاهیم انقلاب اسلامی دانست.
مقام معظم رهبری در دیدار با اعضای خبرگان رهبری در تاریخ ۱۴۰۰/۱۲/۱۹ نکاتی را در خصوص جهاد تبیین بیان فرمودند که تلخیص آن در ادامه آورده میشود: «یک نکته که زودتر از همه باید این را عرض بکنم، این است که شنیدم در مجلس یک بودجه سنگینی برای جهاد تبیین در نظر گرفتهاند. بنده خیلی سازگار نیستم با این جور سبک در برخورد... نکته دوم این است که در جنگهای سخت با سلاحهای قدیمی دیگر نمیشود جنگید. امروز با شمشیر و با نیزه و با این چیزها، نمیشود به جنگ توپ و موشک و مانند اینها رفت. در جهاد تبیین هم همین جور است. با شیوههای قدیمی نمیشود کار کرد. البته بعضی از شیوههای قدیمی جایگزین ندارد، مثل منبر، مثل مداحی. اینها قدیمی است اما اینها جایگزین ندارد. اینها همچنان اثرگذار است و هیچ چیز دیگری جای اینها را نمیگیرد، لکن از لحاظ ابزارهای گوناگون بایستی بهروز حرکت کرد و به نظر من امروز آن چیزی که میتواند به بهترین وجهی به صورت یک سلاح مؤثری عمل کند، تبیین مفاهیم عالی اسلامی است در زمینههای مختلف. ما در زمینه مسائل معرفتی، مسائل معارفی، حرفهای نگفته زیاد داریم؛ حرفهای قابل گفتنی که برای دنیا جذاب و شیرین است، زیاد داریم... نکته سومی که در باب جهاد تبیین عرض میکنیم این است که بایستی در جهاد تبیین، راه پیشرفت و تعالی مادی ملت از بیراههها و کجراههها جدا بشود؛ یکی از مسائل مهم این است... و نکته پایانی در باب جهاد تبیین این است ــ که این تحذیر خود ما است، تهدید خود ما است ــ که بدانیم که اگر جهاد تبیین به درستی صورت نگیرد، دنیامداران حتی دین را هم وسیله هوسرانی و شهوترانی خودشان قرار خواهند داد؛ یعنی اگر من و شما کارمان را درست انجام ندهیم، آنکه برایش صرفاً دنیا مطرح است ــ دنیای شخص خودش، یعنی هوسهای خودش، آرزوهای خودش، خواستههای شخصی خودش ــ حتی دین را هم در خدمت خواهد گرفت.»
رهبر معظم انقلاب همچنین در دیدار مردم قم در تاریخ ۱۴۰۱/۱۰/۱۹ رأس نقشههای دشمن را تبلیغات دانستند و علاج آن را «تبیین» عنوان کردند: «تبیین حقیقت از زبانهای مختلف، از حنجرههای مختلف، با تعبیرات مختلف، با ابتکارات مختلف؛ تبیین. وسوسهای را که روی آن جوان یا نوجوان اثر میگذارد، چه چیز میتواند برطرف کند؟ باتوم که نمیتواند برطرف کند،؛ آن وسوسه را تبیین میتواند برطرف کند. این مطلب اول. جهاد تبیین را جدی باید گرفت. همه، در حوزه، در دانشگاه، در صداوسیما بخصوص در مطبوعات، در هر جایی که شما ایستادهاید و یک شعاع پیرامونیای دارید و میتوانید روی آن اثر بگذارید، باید تبیین انجام بگیرد؛ تبیین درست، تبیین صحیح.»
بر این اساس، دستگاههای رسانهای و روابطعمومی سازمانهای دولتی و عمومی و حکومتی موظف به تبیین و تشریح خدمات به مخاطبین عام و خاص و اهم فعالیتهای خود در حوزه مأموریتی خویش هستند. این روزها دیگر تنها شیوه سنتی گزارشدهی از طریق رپورتاژ خبری منسوخ بوده و با استفاده از ابزارهای جدید رسانهای هر نهاد بدون واسطه میتواند گزارش عملکرد خود را به سمع و نظر عموم مردم برساند و در اثنای آن از سختی حوزه فعالیت خویش نیز بگوید، با این ادبیات، قطع به یقین، مردم پذیرای سخن آن سازمان یا نهاد خواهند بود.
مقام معظم رهبری در دیدار با اعضای خبرگان رهبری در تاریخ ۱۴۰۰/۱۲/۱۹ نکاتی را در خصوص جهاد تبیین بیان فرمودند که تلخیص آن در ادامه آورده میشود: «یک نکته که زودتر از همه باید این را عرض بکنم، این است که شنیدم در مجلس یک بودجه سنگینی برای جهاد تبیین در نظر گرفتهاند. بنده خیلی سازگار نیستم با این جور سبک در برخورد... نکته دوم این است که در جنگهای سخت با سلاحهای قدیمی دیگر نمیشود جنگید. امروز با شمشیر و با نیزه و با این چیزها، نمیشود به جنگ توپ و موشک و مانند اینها رفت. در جهاد تبیین هم همین جور است. با شیوههای قدیمی نمیشود کار کرد. البته بعضی از شیوههای قدیمی جایگزین ندارد، مثل منبر، مثل مداحی. اینها قدیمی است اما اینها جایگزین ندارد. اینها همچنان اثرگذار است و هیچ چیز دیگری جای اینها را نمیگیرد، لکن از لحاظ ابزارهای گوناگون بایستی بهروز حرکت کرد و به نظر من امروز آن چیزی که میتواند به بهترین وجهی به صورت یک سلاح مؤثری عمل کند، تبیین مفاهیم عالی اسلامی است در زمینههای مختلف. ما در زمینه مسائل معرفتی، مسائل معارفی، حرفهای نگفته زیاد داریم؛ حرفهای قابل گفتنی که برای دنیا جذاب و شیرین است، زیاد داریم... نکته سومی که در باب جهاد تبیین عرض میکنیم این است که بایستی در جهاد تبیین، راه پیشرفت و تعالی مادی ملت از بیراههها و کجراههها جدا بشود؛ یکی از مسائل مهم این است... و نکته پایانی در باب جهاد تبیین این است ــ که این تحذیر خود ما است، تهدید خود ما است ــ که بدانیم که اگر جهاد تبیین به درستی صورت نگیرد، دنیامداران حتی دین را هم وسیله هوسرانی و شهوترانی خودشان قرار خواهند داد؛ یعنی اگر من و شما کارمان را درست انجام ندهیم، آنکه برایش صرفاً دنیا مطرح است ــ دنیای شخص خودش، یعنی هوسهای خودش، آرزوهای خودش، خواستههای شخصی خودش ــ حتی دین را هم در خدمت خواهد گرفت.»
رهبر معظم انقلاب همچنین در دیدار مردم قم در تاریخ ۱۴۰۱/۱۰/۱۹ رأس نقشههای دشمن را تبلیغات دانستند و علاج آن را «تبیین» عنوان کردند: «تبیین حقیقت از زبانهای مختلف، از حنجرههای مختلف، با تعبیرات مختلف، با ابتکارات مختلف؛ تبیین. وسوسهای را که روی آن جوان یا نوجوان اثر میگذارد، چه چیز میتواند برطرف کند؟ باتوم که نمیتواند برطرف کند،؛ آن وسوسه را تبیین میتواند برطرف کند. این مطلب اول. جهاد تبیین را جدی باید گرفت. همه، در حوزه، در دانشگاه، در صداوسیما بخصوص در مطبوعات، در هر جایی که شما ایستادهاید و یک شعاع پیرامونیای دارید و میتوانید روی آن اثر بگذارید، باید تبیین انجام بگیرد؛ تبیین درست، تبیین صحیح.»
بر این اساس، دستگاههای رسانهای و روابطعمومی سازمانهای دولتی و عمومی و حکومتی موظف به تبیین و تشریح خدمات به مخاطبین عام و خاص و اهم فعالیتهای خود در حوزه مأموریتی خویش هستند. این روزها دیگر تنها شیوه سنتی گزارشدهی از طریق رپورتاژ خبری منسوخ بوده و با استفاده از ابزارهای جدید رسانهای هر نهاد بدون واسطه میتواند گزارش عملکرد خود را به سمع و نظر عموم مردم برساند و در اثنای آن از سختی حوزه فعالیت خویش نیز بگوید، با این ادبیات، قطع به یقین، مردم پذیرای سخن آن سازمان یا نهاد خواهند بود.