تامیناجتماعی؛ هدف و ابزار توسعه
دکتر شهرام غفاری
نظام تامیناجتماعی مهمترین ابزار برای رسیدن به عدالت اجتماعی است. به عبارتی، تامیناجتماعی هم ابزار توسعه است و هم هدف آن. کشورهای پیشرفته صنعتی عموما دارای سیستم تامیناجتماعی بسیار مدرن و کارایی هستند و بخش اعظمی از تلاش احزاب، نهادها و سیاستمداران این کشورها بر این است که تامیناجتماعی مناسب و روزآمدی را برای مردم فراهم کنند. از این منظر تامیناجتماعی یک هدف محسوب میشود. اما از نگاهی دیگر، که میگوید تامیناجتماعی ابزار توسعه است، نمیتواند کشوری توسعهیافته باشد بدون اینکه نظام تامیناجتماعی مناسب و فراگیری داشته باشد. طبیعتا کشور ما هم اگر میخواهد مرزهای پیشرفت و پلههای ترقی را طی کند، ناگزیرست که نظام تامیناجتماعی فراگیر و همهجانبهای داشته باشد. طبیعتا در چنین فضایی است که میشود دغدغه مسکن، بهداشت، درمان، اشتغال، درآمد و آموزش را پاسخگو بود و سطح رفاه مردم را با تامین این چند دغدغه به بالاترین سطح خود رساند، چراکه مردم یک کشور اگر بدون داشتن مشکل در تامین نیازهای اولیه و اساسی خود زندگی کنند، مسیر ترقی کشور را تسهیل میکنند. اما بد نیست به مناسبت هفته تامیناجتماعی نگاهی به مناسبات امروز بین بیمهشدهها و نظام تامیناجتماعی بیندازیم. مجموعهای از حمایتهای بیمهای، حمایتی و امدادی در کشور ارائه میشود که بسیار ارزشمند هستند ولی جامعیت ندارند؛ از این زاویه میتوان گفت نظام تامیناجتماعی ما تا نقطه مطلوب خود فاصلهای معنادار دارد و به طور کلی نظام تامیناجتماعی در ایران فراگیر و گسترده و جامع نیست. متاسفانه بسیاری از نظامهای تامیناجتماعی کشور یا سایر صندوقهایی که در راستای تامیناجتماعی فعالیت میکنند از کفایت خدمات بیبهره هستند. در حالی که فراگیر بودن پوشش، همبستگی اجتماعی، کافی بودن و کفایت مزایای بیمهای و ثبات و پایداری مالی از اصول اساسی تامیناجتماعی هستند. با این همه سازمان تامیناجتماعی الگوی موفقی از نظام بیمهای در کشور است که با وجود چالشهای بزرگ اقتصادی و اجتماعی، توانسته بهعنوان بزرگترین سازمان بیمهگر اجتماعی، بدون اتکا به درآمدهای نفتی و دریافت کمکهای دولتی، باری را در مسیر حمایت و تامیناجتماعی جامعه از دوش نهاد دولت و حاکمیت بردارد و حداقلهای زندگی بیمهشدگان و مستمریبگیرانش را تامین کند. به نظر میرسد سازمان تامیناجتماعی و نظام بیمههای اجتماعی در دستیابی به نظام تامیناجتماعی مطلوب در کشور نقش اساسی دارد و تقویت جایگاه این سازمان و اهمیت دادن به اصل سهجانبهگرایی امری ضروری است.رئیس موسسه عالی پژوهش تامیناجتماعی