موفقیت نادیده گرفتهشده روحانی
گزارش گاردین از طرح بیمه سلامت ایرانیان
در سه سال گذشته، حدود 11 میلیون نفر، تحت پوشش بیمه سلامت ایران قرار گرفتهاند. در واقع، بخش عمدهای از جمعیت بیکار و فقیر، با هزینهای برابر با 38 هزار تومان به ازای هر نفر در هر ماه، در هنگام استفاده از خدمات درمانی، تنها بخشی از هزینهها را پرداخت میکنند. این یک موفقیت بزرگ برای دولت روحانی به شمار میرود که وعده داده بود امکان دسترسی همگانی و ارزانقیمت را به خدمات درمانی فراهم کند؛ اما در مقایسه با دیگر دستاوردهای روحانی مثل توافق هستهای، دستاورد روحانی در ایجاد چتر پوششی بیمه درمانی ارزانقیمت برای مردم، چندان مورد توجه قرار نگرفته است. طرح بیمه سلامت، در دور نخست ریاست جمهوری روحانی اجرا شد و با سرعت زیادی توسعه یافت؛ به طوری که در بازه زمانی سه ساله، میلیونها نفر تحت پوشش آن قرار گرفتند. شباهتهای این طرح، به «اوباما کِر»؛ طرح بیمه درمانی مقرون بهصرفهای که رییسجمهور سابق آمریکا آن را به اجرا درآورد، موجب شد که طرح بیمه سلامت روحانی، به «روحانی کِر» معروف شود. «اوباماکر» پس از به قدرترسیدن دونالد ترامپ، رییسجمهور جدید آمریکا، در معرض تهدید قرار گرفت و ترامپ بارها برای متوقفکردن آن تلاش کرد که البته هنوز به نتیجه نرسیده است. در مورد «روحانی کر» نیز نگرانیهایی در مورد تامین بودجه این طرح و افزایش هزینهها مطرح میشود؛ اما در مجموع، بیمه سلامت، از دستاوردهای موفق روحانی بوده که نادیده و قدرناشناخته باقی مانده است. رییسجمهور روحانی در مراسم تحلیف خود در ماه گذشته، اظهار داشت: «ما گامهای بزرگی برای حمایت از رفاه اجتماعی اقشار کمدرآمد برداشتهایم. اجرای طرح سراسری سلامت، به آن معناست که همه مردم ایران، اکنون تحت پوشش بیمه درمانی قرار دارند.» به موجب برآوردهای اولیه، انتظار میرفت که پنج میلیون نفر از مردم ایران، در این طرح گنجانده شوند، ولی بیش از دو برابر در آن ثبتنام کردند. گزارشها حاکی از آن است که بخش عمدهای از این جمعیت، پیش از این، به دلیل ناتوانی در پرداخت هزینهها، به پزشک مراجعه نمیکردند.
770 میلیون پوند هزینه سالیانه
با وجود موفقیت و محبوبیت طرح بیمه سلامت، مشکلاتی نیز در مسیر اجرای آن وجود داشته است. این طرح، گران و پرهزینه است -طرح مراقبتهای بهداشتی روحانی سالانه ٧٧٠ میلیون پوند هزینه دربردارد- درحالیکه دیگر اصلاحات بزرگ بهداشتی، مانند نظام ارجاع به پزشک خانواده به آن معناست که طرح سالانه مراقبتهای بهداشتی، به سه برابر این رقم هزینه نیاز خواهد داشت. بودجه طرح «روحانیکر»، از طریق سهمی از مالیات بر ارزشافزوده و همچنین از محل ذخیره کاهش یارانهها تامین میشود. با این وجود، منتقدان دولت روحانی، معتقدند که طرح بیمه سلامت، در آستانه شکست قرار دارد. زیرا کارشناسیهای مناسبی در مورد آن انجام نشده و منابع مالی لازم نیز رو به پایان است. خبرگزاری فارس در گزارشی ادعا کرده است: «طرح مراقبتهای بهداشتی سراسری، با مشکلات مالی مواجه است و سازمانهای بیمه دولتی میگویند، نمیتوانند بدهی خود را به بیمارستانها بپردازند. البته برخی مقامات در سالهای نخست، به فقدان منابع مالی دراین طرح اشاره کرده بودند.» حسین نفیسمفرد، دانشآموخته مدیریت بازرگانی در دانشگاه وارویک، که پژوهشهایی را در مورد طرح تغییر نظام سلامت ایران انجام داده است، در مورد موفقیت این طرح، اندکی تردید دارد و میگوید ارزیابی او نشان میدهد که در بلند مدت و به علت هزینهآوربودن آن، این طرح غیرقابلدوام خواهد بود. اما ایرج حریرچی، معاون وزیر بهداشت ایران میگوید، تاکید رئیسجمهور بر طرح بیمه سلامت در خلال مراسم تحلیف، نشان داد که عزم سیاسی لازم، برای تداوم تامین منابع مالی آن وجود دارد. حریرچی به گاردین گفته است:«هیچ فرد ایرانی بدون بیمه پزشکی، در کشور وجود ندارد که ما از فراهمآوردن پوشش درمانی برای او خودداری کنیم و ثبتنامکنندگان، تحت پوشش قرار میگیرند.»
کاهش سهم بیمار
در حال حاضر، حدود نیمی از جمعیت ایران، از طریق طرح «روحانیکر» یا روش های دیگر، بیمه شدهاند و دولت، هزینه پرداخت حق بیمه حدود ٣٨ میلیون نفر را تقبل کرده است. بقیه شهروندان نیز از سوی کارفرمایان خود، تحت پوشش بیمه قرار دارند. بخش عمدهای از افرادی که از طرح بیمه سلامت دولت استفاده میکنند، 6 درصد از هزینههای درمان و بین ١٠ تا ٣٠درصد از هزینه بسیاری از داروهای موردنیاز خود را پرداخت میکنند. افرادی نیز که فاقد توانایی مالی تشخیص داده شوند، از پرداخت معاف هستند. این در حالی است که به گفته حریرچی، پیش از طرح بیمه سلامت، بیماران بهطور میانگین ٣٧ درصد از هزینهها را پرداخت میکردند، ولی اکنون تنها 6درصد و از طریق نظام ارجاع، تنها ٣ درصد را پرداخت میکنند.گزارشها حاکی از آن است که حدود ٩٠ درصد از 11میلیون ایرانی تحت پوشش بیمه سلامت، در حاشیه شهرها زندگی میکنند. همچنین دولت، به تازگی تصمیم گرفته است که افراد دارای توانایی مالی، باید بین 15 تا ١٠٠ درصد از حق بیمه را مبتنی بر میزان درآمد خود پرداخت کنند.