با چالشهای کاری محیط بانان آشنا شویم
من محافظ محيطزيست هستم
با دست خالی محافظت و مقاومت میکنند و با همان دست خالی و تنها، توسط شکارچیان غیرقانونی حیاتوحش و دزدان چوب درختان کهنسال و ارزشمند، کشته میشوند. محیطبانی، شغل بسیار پرخطر و دشواری است؛ بهویژه اگر بدانیم تعداد آنها نسبت به مساحت هر هکتار از زمینهای حفاظتشده ما بسیار اندک است. به این عدد توجه کنید: در ایران به ازای هر 10 تا 11 هزار هکتار در عرصه طبیعی، یک محیطبان برای محافظت وجود دارد. این در حالی است که در استاندارد جهانی، یک محیطبان به ازای هر هزار هکتار عرصه طبیعی خشکی، تعریف شده است. در عرصه تالابی نیز به ازای هر 500 هکتار، یک محیطبان به حفاظت مشغول است. پانزدهم خردادماه، مصادف با ششم ژوئن، روز جهانی محیطزیست است؛ به همین مناسب به سختیهای کار محیطبانان پرداختهایم.
مهتاب خسروشاهی روزنامهنگار
غالباً تجهیزات کافی و بهروز در اختیار این افراد نیست. این در حالی است که شکارچیان غیرقانونی اغلب به بهترین وسایل شکار دسترسی داشته و همین امر امکان شکار حیوانات را افزایش میدهد. در کشور ما امکان استفاده از پهباد و ثبت تصاویر آنلاین وجود ندارد. عدم دسترسی به امکانات مهم و اولیه مانند خودروی ویژه مناطق حافظت شده از دیگر مشکلات محیطبانان است. از تجهیزات شخصی مورد نیاز محیطبانان در حین کشیک و گشت باید به کفش، کاپشن، کولهپشتی و جلیقه ضد گلوله و تجهیزات دفاعی اشاره کرد.
ساعت و حقوق همخوان نیست
هر محیطبان در ماه 15 شبانهروز یعنی 360 ساعت در محل کار حاضر است. این عدد نشان میدهد محیطبان 184 ساعت اضافهکاری دارد. این در حالی است که هر کارمند دولت در ماه 176 ساعت کار میکند اما محیطبانان برای اضافه کاری خود مبلغی دریافت نمیکنند یا اگر هم دریافتیای دارند، متناسب با مدت زمان و سختی کار آنها نیست. اختلاف حقوق محیطبانان نیز اغلب ناچیز است و بسته به مدرک تحصیلی و تجربه کاری، کمی اختلاف حقوق دیده میشود که منصفانه نیست.
پایشهایی که دشوار است
مراقبت و محافظت از بعضی گونههای حیوانی بهویژه انواع درحال انقراض بسیار دشوار است. بر اساس دادههای سازمان محیط زیست، 6 میلیون هکتار زیستگاه یوزهای آسیایی در ایران توسط 96 محیطبان حفاظت و پایش میشوند. این عدد خود به تنهایی بیانکننده میزان سختی کار محیطبانان است. در این شرایط علاوه بر آسیبهای طبیعی مانند بیماری، درگیری یا تصادفهای جادهای، حضور شکارچیان غیرقانونی و خطر روبه رشد سگهای ولگرد را نیز نباید نادیده گرفت.
از محیط هجوم میآورند
بخش مهمی از درگیری محیطبانان با شکارچیان و قاچاقچیان چوب درختان است. اما به غیر از این مورد، جان آنها در معرض خطر حمله حیوانات وحشی، گزیدگی توسط حشرات و خزندگان، سقوط از ارتفاع است.
مراقبت کنید
1- لباس: برای جلوگیری از گزش حشرات و خزندگان، استفاده از لباس، کفش دیگر تجهیزات مراقبت ضروری است.
2- مکان: اتاقک استراحت و اقامت باید از نظر ایمنی شرایط مناسب داشته باشد تا امکان ورود خزندگان و حیوانات وحشی وجود نداشته باشد. برای این منظور بهتر است استفاده از شیشه حداقل بوده و بیشتر از تجهیزات پیشساخته و محکم استفاده شود تا اتاقک در مقابل حمله و هجوم حیوانات وحشی ایمن باشد.
3- تجهیزات مراقبت: جعبه کمکهای اولیه نخستین و مهمترین وسیله کمکی بوده و امکان برقراری ارتباط با مرکز برای دریافت امداد از دیگر تجهیزات لازم است. بعضی وسایل محافظتی مانند اسپریهای ویژه نیز باید در دسترس باشد تا امکان مقابله با هجوم حیوانات وحشی وجود داشته باشد.
4- تسلط: سقوط از ارتفاع از دیگر خطرهاست. به هر میزان امکان آشنایی با محدوده برای محیطبان فراهم شود، به همان نسبت نیز خطرهایی مانند سقوط از ارتفاع، سقوط داخل حفرههای ناشناخته بهویژه در زمان پوشیده بودن این حفرهها در برف یا انبوه برگ درختان، کاهش مییابد. بنابراین دسترسی به نقشه هوایی محدوده و بررسی آنلاین از موارد ضروری است که امکان آن باید برای محیطبان فراهم شود.
با دما نوسان نداشته باشید
دما و تغییرات آن یکی دیگر از عوامل تهدیدکننده است. این عامل برای محیطبانانی که در شرایط خاص مانند کویر یا کوه نگهبان هستند، بسیار مهم است. کولاک و برف شدید، بارانهای رگباری، افت شدید دما و یخبندان در مناطق کوهستانی و از آنسو طوفان شن و دمای بالا در مناطق کویری جان محیطبانان را تهدید میکند. نوسان دما میتواند منجر به یخبندان یا آتشسوزی جنگلها شود. دراین شرایط علاوه بر اینکه جان محیطبان به دلیل شرایط ویژه به خطر میافتد، امدادرسانی و تأمین نیازهای اولیه محیطبانان مانند غذا، تجهیزات ایمنی و... نیز دچار اختلال میشود.
مراقبت کنید
1- تجهیزات اتاق: اتاقک محیطبانی باید به سیستم گرمایشی و سرمایشی مناسب مجهز باشد.
2- تجهیزات شخصی: علاوه بر وسایل گرمایشی- سرمایشی موجود در اتاقک نگهبانی، لباس، کفش، کلاه، لباسهای گرم برای کار و زمان استراحت و دیگر تجهیزات شخصی نیز برای محیطبان لازم است. برای گشتزنی، تجهیزات مراقبتی- کاری ویژه هر منطقه نیز بسیار مهم است. برای مثال برای حضور در فضای گرم کویر و یا مناطق کوهستانی به وسایل و تجهیزات خاص مانند قمقمه، پوشش ویژه، کفش ویژه و... نیاز است؛ بنابراین باید این موارد نیز لحاظ شوند.
3- اطلاعرسانی: محیطبان باید امکان کنترل وضعیت آب و هوایی را در اختیار داشته باشد. در طول روز این کار باید چندینبار انجام شود تا با آگاهی از شرایط آبوهوایی و تغییرات آن، در حین گشت زدن، جان محیطبان به خطر نیفتد.
4- تغذیه مهم است: تغذیه مناسب علاوه بر ورزیدگی و آمادگی بدنی، کمک میکند تا سیستم ایمنی بدن فعال باشد. از سوی دیگر، مصرف خوراکیها متناسب با فصل و دمای محیط، به سوختوساز بهتر بدن کمک خواهد کرد. این کار به تنظیم دمای بدن متناسب با شرایط نیز کمک میکند. برای مثال استفاده از موادغذایی حاوی چربیهای مفید در مناطق سردسیر روی حفظ دما و سلامت بدنی محیطبان تأثیر مستقیم دارد. مسأله تغذیه بسیار مهم است و باید جیره غذایی هر محیطبان کافی، مفید و مغذی باشد.
نکته: بهتر است بعضی از خوراکیها حتماً به شکل بستهبندی یا کنسروی علاوه بر جیره اصلی غذا در اختیار محیطبانان قرار گیرد. این کار برای رفع نیاز تغذیهای محیطبانان در شرایط ویژه مانند یخبندان، توفان، حریق در جنگلها و... ضروری است. این سهمیه باید برای مواد خشک و تر در نظر گرفته شود.
از بوم بیمار میشوند
بعضی از بیماریها در مناطق مختلف بومی است. این بیماریها میتوانند توسط گزش حشرات و حیوانات، مصرف بعضی از موادغذایی، آب و... به محیطبان منتقل شوند. برای مثال بیماری «مالاریا» که توسط گزش پشه مالاریا منتقل میشود، بومی بعضی از مناطق ایران است؛ بنابراین یکی دیگر از خطراتی که جان محیطبانان را تهدید میکند، مسأله ابتلا به بیماریهای بومی است. علاوه بر این ممکن است تحمل بعضی شرایط دمایی برای بعضی افراد به دلیل عادتهای شخصی یا بومیای که در آن رشد یافتهاند، دشوار باشد.
مراقبت کنید
پیش از شروع فعالیت در هر منطقه از بیماریهای بومی منطقه مورد نظر و راههای انتقال آن آگاه شوید. این کار کمک میکند تا دچار بیماری مورد نظر نشوید و یا در صورت ابتلا، به سرعت برای درمان آن اقدام کنید. اگر به آب و هوای منطقهای که برای کار در آن انتخاب شدهاید، عادت ندارید، تلاش کنید تا با بعضی سازگاریها با شرایط اقلیمی منطقه مورد نظر هماهنگ شوید. برای مثال اگر تحمل رطوبت هوا برای شما دشوار است، با انتخاب لباس و خوراک مناسب سعی کنید به تدریج با اقلیم منطقه هماهنگ شوید. در صورتی که نتوانستید با شرایط هماهنگ شوید، حتماً از توصیههای پزشک کمک بگیرید.
ساعت و حقوق همخوان نیست
هر محیطبان در ماه 15 شبانهروز یعنی 360 ساعت در محل کار حاضر است. این عدد نشان میدهد محیطبان 184 ساعت اضافهکاری دارد. این در حالی است که هر کارمند دولت در ماه 176 ساعت کار میکند اما محیطبانان برای اضافه کاری خود مبلغی دریافت نمیکنند یا اگر هم دریافتیای دارند، متناسب با مدت زمان و سختی کار آنها نیست. اختلاف حقوق محیطبانان نیز اغلب ناچیز است و بسته به مدرک تحصیلی و تجربه کاری، کمی اختلاف حقوق دیده میشود که منصفانه نیست.
پایشهایی که دشوار است
مراقبت و محافظت از بعضی گونههای حیوانی بهویژه انواع درحال انقراض بسیار دشوار است. بر اساس دادههای سازمان محیط زیست، 6 میلیون هکتار زیستگاه یوزهای آسیایی در ایران توسط 96 محیطبان حفاظت و پایش میشوند. این عدد خود به تنهایی بیانکننده میزان سختی کار محیطبانان است. در این شرایط علاوه بر آسیبهای طبیعی مانند بیماری، درگیری یا تصادفهای جادهای، حضور شکارچیان غیرقانونی و خطر روبه رشد سگهای ولگرد را نیز نباید نادیده گرفت.
از محیط هجوم میآورند
بخش مهمی از درگیری محیطبانان با شکارچیان و قاچاقچیان چوب درختان است. اما به غیر از این مورد، جان آنها در معرض خطر حمله حیوانات وحشی، گزیدگی توسط حشرات و خزندگان، سقوط از ارتفاع است.
مراقبت کنید
1- لباس: برای جلوگیری از گزش حشرات و خزندگان، استفاده از لباس، کفش دیگر تجهیزات مراقبت ضروری است.
2- مکان: اتاقک استراحت و اقامت باید از نظر ایمنی شرایط مناسب داشته باشد تا امکان ورود خزندگان و حیوانات وحشی وجود نداشته باشد. برای این منظور بهتر است استفاده از شیشه حداقل بوده و بیشتر از تجهیزات پیشساخته و محکم استفاده شود تا اتاقک در مقابل حمله و هجوم حیوانات وحشی ایمن باشد.
3- تجهیزات مراقبت: جعبه کمکهای اولیه نخستین و مهمترین وسیله کمکی بوده و امکان برقراری ارتباط با مرکز برای دریافت امداد از دیگر تجهیزات لازم است. بعضی وسایل محافظتی مانند اسپریهای ویژه نیز باید در دسترس باشد تا امکان مقابله با هجوم حیوانات وحشی وجود داشته باشد.
4- تسلط: سقوط از ارتفاع از دیگر خطرهاست. به هر میزان امکان آشنایی با محدوده برای محیطبان فراهم شود، به همان نسبت نیز خطرهایی مانند سقوط از ارتفاع، سقوط داخل حفرههای ناشناخته بهویژه در زمان پوشیده بودن این حفرهها در برف یا انبوه برگ درختان، کاهش مییابد. بنابراین دسترسی به نقشه هوایی محدوده و بررسی آنلاین از موارد ضروری است که امکان آن باید برای محیطبان فراهم شود.
با دما نوسان نداشته باشید
دما و تغییرات آن یکی دیگر از عوامل تهدیدکننده است. این عامل برای محیطبانانی که در شرایط خاص مانند کویر یا کوه نگهبان هستند، بسیار مهم است. کولاک و برف شدید، بارانهای رگباری، افت شدید دما و یخبندان در مناطق کوهستانی و از آنسو طوفان شن و دمای بالا در مناطق کویری جان محیطبانان را تهدید میکند. نوسان دما میتواند منجر به یخبندان یا آتشسوزی جنگلها شود. دراین شرایط علاوه بر اینکه جان محیطبان به دلیل شرایط ویژه به خطر میافتد، امدادرسانی و تأمین نیازهای اولیه محیطبانان مانند غذا، تجهیزات ایمنی و... نیز دچار اختلال میشود.
مراقبت کنید
1- تجهیزات اتاق: اتاقک محیطبانی باید به سیستم گرمایشی و سرمایشی مناسب مجهز باشد.
2- تجهیزات شخصی: علاوه بر وسایل گرمایشی- سرمایشی موجود در اتاقک نگهبانی، لباس، کفش، کلاه، لباسهای گرم برای کار و زمان استراحت و دیگر تجهیزات شخصی نیز برای محیطبان لازم است. برای گشتزنی، تجهیزات مراقبتی- کاری ویژه هر منطقه نیز بسیار مهم است. برای مثال برای حضور در فضای گرم کویر و یا مناطق کوهستانی به وسایل و تجهیزات خاص مانند قمقمه، پوشش ویژه، کفش ویژه و... نیاز است؛ بنابراین باید این موارد نیز لحاظ شوند.
3- اطلاعرسانی: محیطبان باید امکان کنترل وضعیت آب و هوایی را در اختیار داشته باشد. در طول روز این کار باید چندینبار انجام شود تا با آگاهی از شرایط آبوهوایی و تغییرات آن، در حین گشت زدن، جان محیطبان به خطر نیفتد.
4- تغذیه مهم است: تغذیه مناسب علاوه بر ورزیدگی و آمادگی بدنی، کمک میکند تا سیستم ایمنی بدن فعال باشد. از سوی دیگر، مصرف خوراکیها متناسب با فصل و دمای محیط، به سوختوساز بهتر بدن کمک خواهد کرد. این کار به تنظیم دمای بدن متناسب با شرایط نیز کمک میکند. برای مثال استفاده از موادغذایی حاوی چربیهای مفید در مناطق سردسیر روی حفظ دما و سلامت بدنی محیطبان تأثیر مستقیم دارد. مسأله تغذیه بسیار مهم است و باید جیره غذایی هر محیطبان کافی، مفید و مغذی باشد.
نکته: بهتر است بعضی از خوراکیها حتماً به شکل بستهبندی یا کنسروی علاوه بر جیره اصلی غذا در اختیار محیطبانان قرار گیرد. این کار برای رفع نیاز تغذیهای محیطبانان در شرایط ویژه مانند یخبندان، توفان، حریق در جنگلها و... ضروری است. این سهمیه باید برای مواد خشک و تر در نظر گرفته شود.
از بوم بیمار میشوند
بعضی از بیماریها در مناطق مختلف بومی است. این بیماریها میتوانند توسط گزش حشرات و حیوانات، مصرف بعضی از موادغذایی، آب و... به محیطبان منتقل شوند. برای مثال بیماری «مالاریا» که توسط گزش پشه مالاریا منتقل میشود، بومی بعضی از مناطق ایران است؛ بنابراین یکی دیگر از خطراتی که جان محیطبانان را تهدید میکند، مسأله ابتلا به بیماریهای بومی است. علاوه بر این ممکن است تحمل بعضی شرایط دمایی برای بعضی افراد به دلیل عادتهای شخصی یا بومیای که در آن رشد یافتهاند، دشوار باشد.
مراقبت کنید
پیش از شروع فعالیت در هر منطقه از بیماریهای بومی منطقه مورد نظر و راههای انتقال آن آگاه شوید. این کار کمک میکند تا دچار بیماری مورد نظر نشوید و یا در صورت ابتلا، به سرعت برای درمان آن اقدام کنید. اگر به آب و هوای منطقهای که برای کار در آن انتخاب شدهاید، عادت ندارید، تلاش کنید تا با بعضی سازگاریها با شرایط اقلیمی منطقه مورد نظر هماهنگ شوید. برای مثال اگر تحمل رطوبت هوا برای شما دشوار است، با انتخاب لباس و خوراک مناسب سعی کنید به تدریج با اقلیم منطقه هماهنگ شوید. در صورتی که نتوانستید با شرایط هماهنگ شوید، حتماً از توصیههای پزشک کمک بگیرید.