معاون آموزش یکی از مدارس روستایی در یکی از استان‌های غرب کشور گفت: «چند سال پیش طرح توزیع شیر در مدارس اجرا می‌شد و تعداد شیرهای توزیعی بر اساس تعداد دانش‌آموز و بعضاً تعداد معلمان شاغل به هر مدسه تحویل می‌شد که این طرح در مدرسه‌ای که آن زمان تدریس می‌کردم به مدت سه ماه و به صورت یک روز در میان اجرا می‌شد.» گلبهار اکبری اضافه کرد: «البته در آن زمان کیفیت شیرها بعضاً مناسب نبود و به نظر مضرات آن بیش از فواید غذایی آن بود و با توجه به اینکه این طرح در مدارس روستایی و عشایری اجرا می‌شد و اکثر دانش‌آموزان از نظر این ماده غذایی تأمین بودند بهتر بود که دیگر منابع غذایی که در دسترس نبودند در اختیار دانش‌آموزان قرار می‌گرفت.» وی در پاسخ به اینکه ترویج فرهنگ تغذیه سالم در مدارس نیازمند چه زیرساخت‌هایی است، گفت: «اگر فروشگاه‌های خاصی در زمینه تولید تغذیه سالم راه‌اندازی شود و بوفه‌های مدارس نیز به این فروشگاه‌های معتبر فعال متصل شوند می‌تواند مؤثر باشند؛ البته دایر کردن آشپزخانه‌ها در مدارس و حتی ایجاد رشته‌های تحصیلی در این زمینه نیز اتفافات خوبی خواهند بود.»

آگاهی‌بخشی به والدین دانش‌آموزان 
مدیر یکی از دبیرستان‌های شهرستان چوار ایلام نیز در گفت‌و‌گو با ما با اشاره به طرح توزیع سه روز در هفته شیر در مدارس روستایی گفت: «این طرح سه ماه بیشتر اجرا نشد و الان چند سالی هست که متوقف شده است.» پروین قبادزاده بر ضرورت توزیع شیر و تغذیه سالم در مدارس تأکید کرد و افزود: «اگر ترویج و اجرای طرح تغذیه سالم به صورت جدی در دستور کار قرار گیرد و با حمایت از آموزش و پرورش، بودجه‌ای متناسب نیز جهت تجهیز مدارس به آشپزخانه برای تهیه تغذیه سالم به مدارس تخصیص شود و به موازات این اقدامات، برنامه‌ریزی هماهنگ و منجسمی ‌به منظور برگزاری کارگاه‌های آموزشی در راستای آگاهی‌بخشی به والدین و دانش‌آموزان بخصوص در پایه‌های ابتدایی در خصوص اهمیت تغذیه سالم در سراسرکشور انجام شود می‌توان در درازمدت به نهادینه شدن فرهنگ تغذیه سالم در کشور امیدوار شد.»

فرهنگسازی باید از سنین پایین شروع شود
فریده رازی مدیر بازنشسته آموزش و پرورش نیز در گفت‌و‌گو با ما گفت: «شنیده‌ام که سال‌های اخیر طرح توزیع شیر تنها در مدارس روستایی اجرا می‌شده است و مدارس شهری شامل این طرح نمی‌شدند.» این دبیر بازنشسته ریاضی با اشاره به اینکه اجرای طرح تغذیه سالم بر کارآمدی دانش‌آموزان تأثیر مثبت دارد، افزود: «تغذیه سالم و خالی از مواد مضر و غیر‌مفید باعث ارتقاء سلامت افراد می‌شود و چون دانش‌آموزان در سنین رشد هستند؛ بنابراین توجه به تغذیه سالم دانش‌آموزان و اجرای طرح‌های در این زمینه باید به دغدغه خانواده‌ها و مسئولان تبدیل شود.» رازی گفت: «رعایت تغذیه سالم در مناطق کم‌برخوردار قاعدتاً توسط خانواده‌هایی که توانایی مالی ضعیف‌تری دارند کمتر مورد توجه است و از این جهت در این مناطق اجرای طرح تغذیه سالم باید توسط متولیان آموزش و پرورش انجام شود.» وی با تأکید بر اینکه مقطع ابتدایی از نظر تغذیه‌ای دوره بسیار حساس و مهمی ‌است، افزود: «نیازهای تغذیه‌ای دانش‌آموز در حال رشد دوره ابتدایی بسیار بیشتر از نوجوانان و جوانان دیگر مقاطع تحصیلی است بنابراین با توجه به این مسأله باید آموزش‌ها و فرهنگسازی در زمینه تغذیه سالم و مصرف صبحانه از سنین ابتدایی شروع شود.»

نقش آموزش و پرورش در فرهنگسازی 
رازی اضافه کرد: «خانه و مدرسه مکان‌هایی هستند که دانش‌آموزان بیشترین زمان خود را در آنها سپری می‌کنند بنابراین خانواده‌ها و نظام آموزشی کشور ضرورت مصرف مواد غذایی سالم و پرهیز از موادغذایی فاقد ارزش غذایی به منظور تبدیل کردن آن به یک فرهنگ صحیح به دانش‌آموزان را باید در اولویت قرار دهند.» وی ادامه داد: «مدرسه مکانی است که کودک برای انتخاب سبک و شیوه صحیح زندگی،آغاز به تصمیم‌گیری مستقل می‌کند و از این جهت موقعیت مناسب و مهمی ‌برای تشویق او در به‌کارگیری الگوهای صحیح تغذیه است.»

ضرورت حذف مواد غذایی ناسالم از بوفه مدارس 
این بازنسشته فرهنگی اختصاص زمان مناسب در مدارس برای صرف صبحانه و بعضاً ناهار را در این زمینه مؤثر خواند و افزود: «موادغذایی ناسالم مانند آب میوه‌های صنعتی، بیسکویت‌های بسته‌بندی شده و یا غذاهای آماده از بوفه مدارس باید حذف و غذاهای سالم و تازه که به سلامت روح و جسم و فکر فرزندان کمک می‌کند جایگزین آنها شود.» وی افزود: «گنجاندن مواد غذایی سالم شامل نان و غلات، میوه‌ها، لبنیات و پروتیین و میوه‌های خشک مانند انجیر، کشمش مغزها مانند پسته و گردو مواد مورد نیاز به شمار می‌آیند و همزمان فست‌فودها مانند چیپس، پفک و نوشیدنی‌های مضر که سلامت فرزندان را به خطر می‌اندازند از بوفه مدارس نیز جمع‌آوری شوند.»

ترکیب تعادل و تنوع در هر وعده غذایی 
فرناز عطایی کارشناس تغذیه در گفت‌وگو با آتیه نو در پاسخ به پرسش ویژگی‌های تغذیه سالم برای دانش‌آموزان گفت: «در مورد تغذیه سالم دانش‌آموزان و کودکان باید دو اصل مهم تعادل و تنوع مدنظر باشد. رعایت اصل تنوع غذایی یعنی اینکه تمام گروه‌های غذایی نان، غلات، برنج و مواد غذایی نشاسته‌ای و همچنین ویتامین‌ها، مواد معدنی و فیبر (میوه و سبزیجات) باید در سبد تغذیه روزانه کودکان دیده شود، چراکه در عین حال تأمین‌کننده فیبر هستند منبع بسیار خوبی برای تأمین انرژی به شمار می‌آیند.» این کارشناس تغذیه بر گنجاندن گروه مواد گوشتی در تغذیه کودکان تأکید کرد و افزود: «با مصرف گوشت قرمز، مرغ، تخم مرغ، کره بادام زمینی و حبوبات پروتئین مورد نیاز برای رشد کودکان تأمین می‌شود.» وی ادامه داد: «گروه لبنیات شامل شیر و ماست علاوه بر اینکه در تأمین منبع انرژی پروتئین مؤثر هستند، منبع بسیار بالایی از ویتامین دی و کلسیم برای رشد و استحکام استخوان دانش‌آموزان هستند. همچنین با مدنظر داشتن گروه چربی‌ها در سبد تغذیه‌ای کودکان تأمین انرژی و اسیدهای چرب بدن ممکن می‌شود.»  عطایی تأکید کرد: «تعادل یعنی از تمام گروه‌های غذایی به اندازه مورد نیاز استفاده شود؛ چرا‌که توجه به دو اصل تنوع و و تعادل در برنامه و الگوی غذایی کودکان در سنین مدرسه علاوه بر رفع نیازهای تغذیه‌ای، ریزمغذی‌هایی نظیر روی، آهن، کلسیم و ید که نقش بسیار مهمی ‌در رشد یادگیری دارند تأمین می‌شود.»
تأثیر خوردن صبحانه سالم بر یادگیری دانش‌آموزان
این کارشناس تغذیه با اشاره به اینکه از قدیم‌الایام و همواره از صبحانه به عنوان مهمترین وعده غذایی در روز یاد می‌کنند در بیان اهمیت صبحانه برای دانش‌آموزان گفت: «به دو دلیل عمده نیازهای رشد و میزان فعالیت مغزی در حین یادگیری و تحصیل خوردن صبحانه برای دانش‌آموزان بسیار بااهمیت است و این وعده غذایی سیستم ایمنی کودکان را نیز تقویت می‌کند.» عطایی گفت: «همان اندازه که خوردن صبحانه اهمیت دارد، سالم بودن آن نیز مهم است؛ خوردن صبحانه‌های سرشار از فیبر خستگی در طول روز را کاهش می‌دهد. باید سعی کنیم با انتخاب مواد سالم و مقوی مانند غلات کامل، محصولات لبنی (تخم‌مرغ و شیر) و میوه‌ها (موز، انبور و سیب) نه‌تنها میزان انرژی دانش‌آموزان را ارتقاء دهیم بلکه در حفظ و رشد سطح سلامتی آنها نقش فعالانه‌ای ایفاء کنیم.»

علل کم‌میلی کودکان به مصرف صبحانه 
این کارشناس تغذیه تأکید کرد: «شاید تکراری و یکنواختی صبحانه یکی از علل بی‌اشتهایی یا بی‌میلی کودکان به خوردن صبحانه است، بنابراین تمام تلاش خانواده باید در جهت تشویق کودکان به خوردن وعده صبحانه متمرکز شود و سعی کنند تمام گروه‌های غذایی را در سفره این وعده روزانه داشته باشند.» وی با اشاره به اینکه یکی از رسالت‌های آموزش و پرورش فرهنگسازی در استفاده از تغذیه سالم و همچنین مصرف صبحانه است، افزود: «صبحانه حدود 20 درصد انرژی بدن افراد را تأمین می‌کند، مطالعات نشان می‌دهد که مصرف صبحانه، میوه و میان وعده تأثیر مهمی‌ در یادگیری دانش‌آموزان دارد. دانش‌آموزی که مصرف وعده صبحانه‌اش را سالم و منظم در برنامه غذایی روزانه اش رعایت می‌کند قدرت درک مطالب و گیرایی آموزشی او در بسیاری مواقع بالاتر از دانش‌آموزی است که وعده صبحانه‌اش را حذف می‌کند، دانش‌آموز محروم از وعده صبحانه میزان یادگیری و خلاقیت‌اش به نسبت پایین است؛ بنابراین آگاهی در خصوص مضرات حذف وعده صبحانه و مصرف غذاهای ناسالم در تمام مقاطع تحصیلی به‌ویژه ابتدایی و راهنمایی می‌تواند انقلابی در اجرای برنامه‌های اصلاحی و ترویجی تغذیه سالم در کشور ایجاد کند.»