نگاهی به نظام رفاه و تأمیناجتماعی در کشور ارمنستان
بيمه اجتماعی بدون حق کارفرمايی!
سیستم تأمیناجتماعی ارمنستان نقش مهمی در حمایت اجتماعی از شهروندان و کاهش فقر در کشور برعهده دارد. هدف تأمیناجتماعی در ارمنستان مدیریت موقعیتهایی با ریسک بالا برای شهروندان است و برنامههای دولت بسته به اینکه کدام گروه مدنظر است، تفاوتهایی دارد. برنامههای فعلی مانند بیمه اجتماعی، حساب الزامی بازنشستگی و سیستم کمکهای اجتماعی است. برای مثال حساب الزامی بازنشستگی
(mandatory individual account) و بیمه اجتماعی مربوط به کارمندان یا کارگران و افرادی است که دارای شغل آزادند. منابع تأمین مالی این سیستمها بخشی توسط دولت و بخشی توسط خود بیمهشده تأمین میشود. مثلاً بخشی از تأمین مالی بیمه اجتماعی از مالیات بر درآمد فرد بیمهشده تأمین میشود و برای مشاغل آزاد پرداخت نقدی در مواقع بیماری، زایمان و حوادث کاری با هزینه فرد بیمهشده است. در حساب الزامی بازنشستگی پنج درصد از کل درآمد ماهیانه که به دلیل همهگیری کرونا موقتاً به ۲.۵ درصد کاهش یافته است از درآمد فرد بیمهشده کم میشود. نقش دولت در بیمه اجتماعی پرداخت یارانه برای رفع نیازهای بیمهای کارمندان و بیمهشدگان است و همچنین دولت پنج درصد از کل درآمد ماهیانه فرد بیمهشده را برای حساب الزامی بازنشستگی فرد پرداخت میکند که این درصد به دلیل شرایط کرونا موقتاً به ۷.۵ درصد افزایش یافته است. در این سیستم کارفرما هیچ یک از هزینههای نام برده را پرداخت نمیکند و تمام هزینه با فرد بیمهشده و دولت است.
حمیدرضا علینیا روزنامهنگار
در ارمنستان افراد بالای ۶۳ سال که دارای حداقل ۲۵ سال پوشش بیمهای کارمندی یا کارگریاند مستمری سالمندی دریافت میکنند و برای سنین بالای ۵۹ سال و ۵۵ سال همین شرایط برقرار است با این تفاوت که به ترتیب افراد حداقل ۲۰ سال یا ۱۵ سال از سابقه کار خود را در شرایط سخت گذرانده باشند. برای پوشش مستمری سالمندی سالهای خدمت سربازی، تحصیلات دانشگاهی، مراقبت از فرزند و دورههایی دریافت مزایای بیکاری را حساب میکنند. برای دریافت مستمری کمتر از حد تعیین شده حداقل ۱۰ سال سابقه کاری مورد نیاز است. همچنین افراد بالای ۶۵ سال با حداقل ۱۰ سال سابقه کاری مستمری سالمندی را در غالب کمک اجتماعی دریافت میکنند.
مستمری ازکارافتادگی در ارمنستان به گروهیهایی تعلق میگیرد که به طور کامل توانایی کار کردن را از دست داده باشند و نیازمند مراقبت دائم هستند یا فقط توانایی کار را از دست دادهاند و نیاز به مراقبت دائم ندارند، گروه سومی هم وجود دارد که فقط تا حدی ازکارافتادگی دارند. یک کمیته متخصص پزشکی میزان ازکارافتادگی فرد را تعیین میکند و افراد در یکی از این سه گروه قرار میگیرند. برای مستمری ازکارافتادگی نیز حد اقل دو سال کار برای افراد جوانتر از ۲۳ سال و سه سال کار برای افراد بین ۲۳ تا ۲۶ سال لازم است. اگر سن افراد بین ۲۶ تا ۲۸ سال باشد آن وقت میزان سابقه کار لازم برای دریافت مستمری از کارافتادگی چهار سال سابقه است، اگر سن بین ۲۹ تا ۳۱ سال باشد پنج سال سابقه، سنین ۳۲ تا ۳۴ سال شش سال سابقه، ۳۵ تا ۳۷ سال هفت سال سابقه، ۳۸ تا ۴۰ سال هشا سال سابقه، ۴۱ تا ۴۳ سال ۹ سال و حداقل ۱۵ سال سابقه برای سنین ۴۴ و بالاتر لازم است.
مستمری بازماندگان
مستمری بازماندگان (بیمه اجتماعی) به بازماندگان فردی تعلق میگیرد که بیمه تأمیناجتماعی سالمندی یا ازکارافتادگی داشته است. بازماندگان فرد فوت شده مانند زن یا مردی که همسرش فوت شده باشد یا فرد دیگری که از فرزندان یا برادر و خواهر فرد فوت شده و یا نوههای زیر ۱۴ سال او مراقبت میکند و مستمری دیگری دریافت نمیکند. همچنین ایتام زیر ۱۸ سال که مستمری دیگری دریافت نمیکنند. اگر یتیم مورد نظر هم پدر و هم مادر خود را از دست داده باشد و اگر دانشجوی تماموقت باشد آن وقت این سن از ۱۸ سال به ۲۳ سال برای دریافت مستمری فرد فوت شده افزایش مییابد. خواهرها و برادرها و نوههای زیر ۱۸ سال وابسته به فرد فوت شده در شرایط خاصی میتوانند از مستمری او بهرمند شوند. اگر فرد فوت شده کمک اجتماعی از دولت دریافت میکرد شرایط مشابهی برای دریافت کمک دولتی برای بازماندگان وجود دارد. همچنین یک کمکهزینه برای کفنودفن به فرد خانواده فرد سالمند یا از کارافتادهای تعلق میگیرد که بیمه تأمیناجتماعی باشد یا از کمک اجتماعی دولت بهرمند میشود.
حوادث کاری و ازکارافتادگی
حوادث کاری در ارمنستان تحت پوشش سیستم بیمه اجتماعی قرار دارد. هم کارگران و هم افراد با شغل آزاد میتوانند تحت پوشش بیمه اجتماعی حوادث کاری قرار گیرند. منابع مالی این نوع بیمه مانند منابع بیمه ازکارافتادگی است. این نوع بیمه اجتماعی شامل بیماریهای ناشی از کار و آسیبهای محل کار است. حوادثی که در حین رفتوآمد به محل کار رخ میدهد تحت پوشش این نوع بیمه نیستند. اگر کارگر به صورت موقت ناتوان از کار شده باشد ۸۰ درصد متوسط درآمد ماهیانهای که بیمهگذار در ۱۲ ماه آخر پیش از حادثه پرداخت کرده است تقسیم بر ۲۱ (چی؟ درصد؟) معادل پرداخت روزانه فرد تحت پوشش بیمه است (البته اگر تعداد روزهای کاری فرد شش روز در هفته باشد آنوقت ۸۰ درصد تقسیم بر ۲۵ میشود). این مبلغ از روز اول آسیب منجر به ناتوانی تا روزی که توان کامل فرد برای کار برگردد محاسبه شده و اگر ناتوانی دائم باشد فرد تحت پوشش این مبلغ را تا زمانی که حق بیمه ناتوانی کاملش مشخص شود دریافت میکند.
در صورتی که ناتوانی از کار دائمی باشد حقوق پایه ماهانه فرد آسیبدیده ۱۴۰ درصد حقوق ماهانه برای گروه اول ناتوانها، ۱۲۰ درصد حقوق ماهانه برای گروه دوم ناتوانها و صددرصد حقوق ماهانه برای گروه سوم ناتوانها است. علاوه بر این یک پرداختی در ازای ناتوانی دائم فرد از کار وجود دارد که نحوه محاسبه آن اینطور است که مجموع ۸۰۰ درام ارمنستان (هر دارم معادل ۶7۰ ریال ایران) برای هر ماه در مدت ۱۰ سال کاملی که فرد بیمهشده است (۱۲۰ ماه) به علاوه ۵۰۰ درام ارمنستان به ازای هر ماه از سالهای کامل اشتغال بیشتر از سال دهم سابقه فرد بیمهشده ضرب در ضریب کارایی فرد در طول دوره خدمت به عنوان هزینه به فرد آسیبدیده پرداخت میشود. البته حداقل حقوق آسیبدیدگی و ازکارافتادگی دائم ۲۰ درصد حداقل دستمزد ماهیانه است که با توجه به حداقل حقوق ماهیانه در ارمنستان یعنی ۵۵ هزار درام حداقل حقوق ازکارافتادگی معادل با ۱۱هزار درام ارمنستان است.
مستمری ازکارافتادگی در ارمنستان به گروهیهایی تعلق میگیرد که به طور کامل توانایی کار کردن را از دست داده باشند و نیازمند مراقبت دائم هستند یا فقط توانایی کار را از دست دادهاند و نیاز به مراقبت دائم ندارند، گروه سومی هم وجود دارد که فقط تا حدی ازکارافتادگی دارند. یک کمیته متخصص پزشکی میزان ازکارافتادگی فرد را تعیین میکند و افراد در یکی از این سه گروه قرار میگیرند. برای مستمری ازکارافتادگی نیز حد اقل دو سال کار برای افراد جوانتر از ۲۳ سال و سه سال کار برای افراد بین ۲۳ تا ۲۶ سال لازم است. اگر سن افراد بین ۲۶ تا ۲۸ سال باشد آن وقت میزان سابقه کار لازم برای دریافت مستمری از کارافتادگی چهار سال سابقه است، اگر سن بین ۲۹ تا ۳۱ سال باشد پنج سال سابقه، سنین ۳۲ تا ۳۴ سال شش سال سابقه، ۳۵ تا ۳۷ سال هفت سال سابقه، ۳۸ تا ۴۰ سال هشا سال سابقه، ۴۱ تا ۴۳ سال ۹ سال و حداقل ۱۵ سال سابقه برای سنین ۴۴ و بالاتر لازم است.
مستمری بازماندگان
مستمری بازماندگان (بیمه اجتماعی) به بازماندگان فردی تعلق میگیرد که بیمه تأمیناجتماعی سالمندی یا ازکارافتادگی داشته است. بازماندگان فرد فوت شده مانند زن یا مردی که همسرش فوت شده باشد یا فرد دیگری که از فرزندان یا برادر و خواهر فرد فوت شده و یا نوههای زیر ۱۴ سال او مراقبت میکند و مستمری دیگری دریافت نمیکند. همچنین ایتام زیر ۱۸ سال که مستمری دیگری دریافت نمیکنند. اگر یتیم مورد نظر هم پدر و هم مادر خود را از دست داده باشد و اگر دانشجوی تماموقت باشد آن وقت این سن از ۱۸ سال به ۲۳ سال برای دریافت مستمری فرد فوت شده افزایش مییابد. خواهرها و برادرها و نوههای زیر ۱۸ سال وابسته به فرد فوت شده در شرایط خاصی میتوانند از مستمری او بهرمند شوند. اگر فرد فوت شده کمک اجتماعی از دولت دریافت میکرد شرایط مشابهی برای دریافت کمک دولتی برای بازماندگان وجود دارد. همچنین یک کمکهزینه برای کفنودفن به فرد خانواده فرد سالمند یا از کارافتادهای تعلق میگیرد که بیمه تأمیناجتماعی باشد یا از کمک اجتماعی دولت بهرمند میشود.
حوادث کاری و ازکارافتادگی
حوادث کاری در ارمنستان تحت پوشش سیستم بیمه اجتماعی قرار دارد. هم کارگران و هم افراد با شغل آزاد میتوانند تحت پوشش بیمه اجتماعی حوادث کاری قرار گیرند. منابع مالی این نوع بیمه مانند منابع بیمه ازکارافتادگی است. این نوع بیمه اجتماعی شامل بیماریهای ناشی از کار و آسیبهای محل کار است. حوادثی که در حین رفتوآمد به محل کار رخ میدهد تحت پوشش این نوع بیمه نیستند. اگر کارگر به صورت موقت ناتوان از کار شده باشد ۸۰ درصد متوسط درآمد ماهیانهای که بیمهگذار در ۱۲ ماه آخر پیش از حادثه پرداخت کرده است تقسیم بر ۲۱ (چی؟ درصد؟) معادل پرداخت روزانه فرد تحت پوشش بیمه است (البته اگر تعداد روزهای کاری فرد شش روز در هفته باشد آنوقت ۸۰ درصد تقسیم بر ۲۵ میشود). این مبلغ از روز اول آسیب منجر به ناتوانی تا روزی که توان کامل فرد برای کار برگردد محاسبه شده و اگر ناتوانی دائم باشد فرد تحت پوشش این مبلغ را تا زمانی که حق بیمه ناتوانی کاملش مشخص شود دریافت میکند.
در صورتی که ناتوانی از کار دائمی باشد حقوق پایه ماهانه فرد آسیبدیده ۱۴۰ درصد حقوق ماهانه برای گروه اول ناتوانها، ۱۲۰ درصد حقوق ماهانه برای گروه دوم ناتوانها و صددرصد حقوق ماهانه برای گروه سوم ناتوانها است. علاوه بر این یک پرداختی در ازای ناتوانی دائم فرد از کار وجود دارد که نحوه محاسبه آن اینطور است که مجموع ۸۰۰ درام ارمنستان (هر دارم معادل ۶7۰ ریال ایران) برای هر ماه در مدت ۱۰ سال کاملی که فرد بیمهشده است (۱۲۰ ماه) به علاوه ۵۰۰ درام ارمنستان به ازای هر ماه از سالهای کامل اشتغال بیشتر از سال دهم سابقه فرد بیمهشده ضرب در ضریب کارایی فرد در طول دوره خدمت به عنوان هزینه به فرد آسیبدیده پرداخت میشود. البته حداقل حقوق آسیبدیدگی و ازکارافتادگی دائم ۲۰ درصد حداقل دستمزد ماهیانه است که با توجه به حداقل حقوق ماهیانه در ارمنستان یعنی ۵۵ هزار درام حداقل حقوق ازکارافتادگی معادل با ۱۱هزار درام ارمنستان است.