درباره آسیبهای جسمی بافندگان کارهای دستبافت بخوانیم
خستگی را نبافيد...
همیشه، دستبافتها از زیباترین لباسها بودهاند. دلیل آن هم منحصربهفرد بودن طرح و نقش آنها و حتی یکنواخت و یکدست نبودن بعضی بافتههاست. به همین دلیل هم از ارزش بالایی برخوردارند، اما پشت همه این زیبایی، دستهایی در کار است که با ساعتهای بافتن و چشم دوختن و تمرکز، دانه را به دانه اضافه میکنند تا شال، ژاکت، پلیور یا هر بافته دیگری، جان بگیرید. پانزدهم بهمنماه، روز جهانی ژاکت است؛ مناسبتی برای پرداختن به آسیبهای جسمی بافندگان دستی.
پژمان سلطانی روزنامهنگار
حرکت سریع، بیوقفه و مداوم مچ دست، اصلیترین درگیری کاری در شغل بافندگی است. «تکرار» حرکت به مدت طولانی باعث آسیب به مچ دست میشود. در واقع فشار کاری ناشی از بافتن و سنگینی طرح بافته شده روی میله، به دست آسیب میرساند. این عارضه معمولاً با درد خفیف شروع شده و به درد مداوم، آرتروز دست و گردن و سندرم تونل کارپال دست میانجامد.
نشانهها میآیند
درد مچ دست بسته به علت بروز آن میتواند متفاوت باشد. اگر درد ناشی از آرتروز استخوانی باشد، احساس آن شبیه دنداندرد خفیف است اما در صورتی که سندرم تونل کارپال ایجاد شده باشد؛ عارضه به شکل سوزنسوزن شدن یا مورمور احساس میشود. یافتن نقطه دقیق درد میتواند به درمان عارضه کمک با تشخیص زودرس کمک کند.
عوارض را بشناسیم
کار با دست به شکل مداوم و سنگین؛ دست را در معرض ابتلا به سه عارضه اصلی قرار میدهد:
1- سندرم تونل کارپال: این عارضه به دلیل تحت فشار قرار گرفتن عصب میانی که از مجرای کارپال در زیر مچ دست عبور میکند، ایجاد میشود.
2- بیماری کینباخ: این عارضه در اثر تحلیل و از بین رفتن یکی از استخوانهای کوچک مچ دست ایجاد میشود. دلیل آن کاهش عروق مغذی این استخوان بوده و معمولاً در جوانان بروز میکند.
3- کیستهای گانگلیون: این کیستها، تودههای نرم و پر از مایعی هستند که معمولا روی مچ دست ظاهر میشوند. این کیستها با درد همراه بوده و ممکن است با کار و فعالیت تشدید شده یا بهبود یابند.
از کجا میآید؟
1- کار: استفاده بیش از اندازه از دست، دلیل اصلی آسیب به آن است. این آسیب مچ دست تا گردن را شامل میشود.
2- تکرار: گاهی کاری که انجام میشود، سنگین نیست اما کار تکراری است. این تکرار باعث میشود تا به تاندونها، عصبها، عضلهها و رگها فشار وارد شود. در نتیجه عارضه سندرم تونل کارپال یا آرتروز مفاصل ایجاد میشود.
3- زمینه: ابتلا به بیماری یا قرار گرفتن در شرایط خاص مانند دیابت، بارداری، اضافه وزن، رماتیسم مفصلی و نقرس میتوانند احتمال بروز سندرم تونل کارپال دست را افزایش دهند.
کنترل کنیم
1- قدرت بخشید: دریافت کلسیم کافی، یکی از راهکارهای مهم تقویت اسکلت استخوانی و جلوگیری از آسیبهای استخوانی است. این میزان برای افراد بالغ روزانه هزار میلیگرم و برای خانمهای بالای 50 سال، هزار و 200 میلیگرم است.
2- مراقبت: یکی از دلایل آسیب به مچ دست، زمین خوردن، برداشتن اشیاء سنگین، برخورد اشیاء با دست و هر ضربه وارد شده به دست است. با رعایت نکتههای ایمنی، مچ دست را از ایجاد عارضه یا شکستگی مراقبت کنید.
3- ورزش: اگر ورزش میکنید، باید از استخوانهای ظریف مچ دست مراقبت کنید؛ بهویژه اینکه کار شما به شکلی است که باعث خستگی و تحریک مچ دست میشود. اگر ورزشی انجام میدهید که با مچ دست زیاد سر و کار دارید؛ حتما از محافظ مچ استفاده کنید.
4- کار و مراقبت: در حین کار حتماً از مچبند استفاده کنید. هرازگاهی از کار دست کشیده و به مچ دست و گردن استراحت دهید. مچ دست را در شرایط آرامش و استراحت قرار دهید. در زمان استراحت مچ، چند حرکت ساده برای رفع خستگی مچ انجام دهید.
چشمها را بنوازید
هرچه نخ کاموا نازکتر باشد، بافت ریزتر و زیباتر میشود، اما به همان نسبت نیز خطر آسیب به چشمها، افزایش مییابد.
نشانهها میآیند
1- سرخی: فشار به چشم در اثر تمرکز بالا باعث سرخ شدن چشمها میشود.
2- آبریزش: چشم دوختن به یک نقطه به مدت زیاد، باعث فشار به چشم، خشکی سطح آن و در نتیجه آبریزش از چشم میشود. این عارضه ممکن است با خارش گوشههای چشم یا داخل آن همراه باشد.
3- نمره: بالا رفتن نمره چشم - اگر از عینک استفاده میکنید- و یا نیاز به عینک از دیگر عوارض بافتن است.
4- ضربه: یکی از خطرهای بسیار مهم، خطر برخورد میله بافتنی به چشم و نابینایی است.
کنترل کنیم
برای رفع خستگی چشم، به این نکات توجه کنید:
1- نور: کار را در نور کافی و با تابش درست نور انجام دهید. اگر راست دست هستید، باید نور از سمت چپ و اگر چپ دست هستید، نور باید از سمت راست روی دست شما بتابد.
2- قانون 20: به ازای هر 20 دقیقه کار، به مدت 20 ثانیه به فاصله 20 فوتی (شش سانتیمتری) نگاه کنید. مدت زمان نگاه کردن میتواند طولانیتر باشد.
3- حرکت: به ازای هر 20 دقیقه کار، به مدت 10 تا 20 ثانیه، چشم را به نقطه دور دوخته و حدقه چشم را به سمت بالا و پایین و چپ و راست حرکت دهید. این کار باعث رفع خستگی چشمها و برداشت تمرکز از روی چشم میشود.
4- اشک: اگر دچار خشکی چشم هستید، از اشک مصنوعی استفاده کنید.
5- قطره: برای شستوشو و رفع خستگی چشم میتوانید از قطره استریل چشمی استفاده کنید.
6- ورزش: در اینترنت جستوجو کرده و ورزشهای ویژه رفع خستگی کره چشم را پیدا کنید. به ازای هر یک ساعت کار، به مدت 10 دقیقه به چشم استراحت داده و ورزشهای ویژه چشم را انجام دهیدو
7- کیسه: ممکن است کار و خستگی، دچار تورم چشمها شوید. برای رفع مشکل تورم و خستگی چشم از کمپرس سرد و گرم برای پلکها کمک بگیرید. این کار را با کیسه یخ و کیسه آبگرم یا حوله سرد و گرم انجام دهید.
8- دستها: پلک چشمها را ببندید. کف دستها را روی چشمها قرار دهید. چند ثانیه صبر کنید. آرام به چشمها فشار وارد کنید و بعد رها کنید. این کار را چندبار انجام دهید تا خستگی چشمها برطرف شوند.
آسیبهای کوچک و جدی
1- اضافه وزن: نشستن طولانی مدت باعث افزایش وزن میشود.
رهایی: حتماً در طول روز، ورزش کرده و تحرک بدنی داشته باشید.
2- درد گردن: این عارضه معمولاً همراه با درد دست باعث آسیب و آزار میشود.
رهایی: به دست و گردن استراحت دهید. دراز بکشید و سعی کنید گردن را از حالت کار به حالت استراحت تغییر وضعیت دهید.
3- گوارش آشفته: نشستن طولانیمدت میتواند زمینهساز یبوست و بواسیر باشد.
رهایی: آب بنوشید. خوراکیهای حاوی فیبر مانند میوه و سبزی تازه مصرف کنید. از جای خود بلند شده و کمی راه بروید.
4- افسردگی: کار طولانیمدت بدون استراحت، میتواند باعث افسردگی، بیحوصلگی و حتی کند پیش رفتن کار شود.
رهایی: زمانی را برای تفریح و دور شدن از کار و بیرون رفتن از منزل اختصاص دهید.
5- سردرد: چشم دوختن به دانههای ریز بافتنی، پایین انداختن سر و گردن میتواند باعث سردرد شود.
رهایی: استراحت کنید. سر و گردن را حتماً به حالت استراحت تغییر وضعیت دهید.
6- حساسیت: در اثر تماس مداوم پوست دست با نخ کاموا - بهویژه پشم و موهر- خطر حساسیت پوستی وجود دارد. ترک خوردن سر انگشتان از دیگر عوارض است.
رهایی: از کرم مرطوبکننده و چربکننده پوست استفاده کنید. اگر حساسیت شدید است، از دستکش نازک نخی یا دستکشهای نازکی که مانع از کار شما نمیشوند، استفاده کنید.
نشانهها میآیند
درد مچ دست بسته به علت بروز آن میتواند متفاوت باشد. اگر درد ناشی از آرتروز استخوانی باشد، احساس آن شبیه دنداندرد خفیف است اما در صورتی که سندرم تونل کارپال ایجاد شده باشد؛ عارضه به شکل سوزنسوزن شدن یا مورمور احساس میشود. یافتن نقطه دقیق درد میتواند به درمان عارضه کمک با تشخیص زودرس کمک کند.
عوارض را بشناسیم
کار با دست به شکل مداوم و سنگین؛ دست را در معرض ابتلا به سه عارضه اصلی قرار میدهد:
1- سندرم تونل کارپال: این عارضه به دلیل تحت فشار قرار گرفتن عصب میانی که از مجرای کارپال در زیر مچ دست عبور میکند، ایجاد میشود.
2- بیماری کینباخ: این عارضه در اثر تحلیل و از بین رفتن یکی از استخوانهای کوچک مچ دست ایجاد میشود. دلیل آن کاهش عروق مغذی این استخوان بوده و معمولاً در جوانان بروز میکند.
3- کیستهای گانگلیون: این کیستها، تودههای نرم و پر از مایعی هستند که معمولا روی مچ دست ظاهر میشوند. این کیستها با درد همراه بوده و ممکن است با کار و فعالیت تشدید شده یا بهبود یابند.
از کجا میآید؟
1- کار: استفاده بیش از اندازه از دست، دلیل اصلی آسیب به آن است. این آسیب مچ دست تا گردن را شامل میشود.
2- تکرار: گاهی کاری که انجام میشود، سنگین نیست اما کار تکراری است. این تکرار باعث میشود تا به تاندونها، عصبها، عضلهها و رگها فشار وارد شود. در نتیجه عارضه سندرم تونل کارپال یا آرتروز مفاصل ایجاد میشود.
3- زمینه: ابتلا به بیماری یا قرار گرفتن در شرایط خاص مانند دیابت، بارداری، اضافه وزن، رماتیسم مفصلی و نقرس میتوانند احتمال بروز سندرم تونل کارپال دست را افزایش دهند.
کنترل کنیم
1- قدرت بخشید: دریافت کلسیم کافی، یکی از راهکارهای مهم تقویت اسکلت استخوانی و جلوگیری از آسیبهای استخوانی است. این میزان برای افراد بالغ روزانه هزار میلیگرم و برای خانمهای بالای 50 سال، هزار و 200 میلیگرم است.
2- مراقبت: یکی از دلایل آسیب به مچ دست، زمین خوردن، برداشتن اشیاء سنگین، برخورد اشیاء با دست و هر ضربه وارد شده به دست است. با رعایت نکتههای ایمنی، مچ دست را از ایجاد عارضه یا شکستگی مراقبت کنید.
3- ورزش: اگر ورزش میکنید، باید از استخوانهای ظریف مچ دست مراقبت کنید؛ بهویژه اینکه کار شما به شکلی است که باعث خستگی و تحریک مچ دست میشود. اگر ورزشی انجام میدهید که با مچ دست زیاد سر و کار دارید؛ حتما از محافظ مچ استفاده کنید.
4- کار و مراقبت: در حین کار حتماً از مچبند استفاده کنید. هرازگاهی از کار دست کشیده و به مچ دست و گردن استراحت دهید. مچ دست را در شرایط آرامش و استراحت قرار دهید. در زمان استراحت مچ، چند حرکت ساده برای رفع خستگی مچ انجام دهید.
چشمها را بنوازید
هرچه نخ کاموا نازکتر باشد، بافت ریزتر و زیباتر میشود، اما به همان نسبت نیز خطر آسیب به چشمها، افزایش مییابد.
نشانهها میآیند
1- سرخی: فشار به چشم در اثر تمرکز بالا باعث سرخ شدن چشمها میشود.
2- آبریزش: چشم دوختن به یک نقطه به مدت زیاد، باعث فشار به چشم، خشکی سطح آن و در نتیجه آبریزش از چشم میشود. این عارضه ممکن است با خارش گوشههای چشم یا داخل آن همراه باشد.
3- نمره: بالا رفتن نمره چشم - اگر از عینک استفاده میکنید- و یا نیاز به عینک از دیگر عوارض بافتن است.
4- ضربه: یکی از خطرهای بسیار مهم، خطر برخورد میله بافتنی به چشم و نابینایی است.
کنترل کنیم
برای رفع خستگی چشم، به این نکات توجه کنید:
1- نور: کار را در نور کافی و با تابش درست نور انجام دهید. اگر راست دست هستید، باید نور از سمت چپ و اگر چپ دست هستید، نور باید از سمت راست روی دست شما بتابد.
2- قانون 20: به ازای هر 20 دقیقه کار، به مدت 20 ثانیه به فاصله 20 فوتی (شش سانتیمتری) نگاه کنید. مدت زمان نگاه کردن میتواند طولانیتر باشد.
3- حرکت: به ازای هر 20 دقیقه کار، به مدت 10 تا 20 ثانیه، چشم را به نقطه دور دوخته و حدقه چشم را به سمت بالا و پایین و چپ و راست حرکت دهید. این کار باعث رفع خستگی چشمها و برداشت تمرکز از روی چشم میشود.
4- اشک: اگر دچار خشکی چشم هستید، از اشک مصنوعی استفاده کنید.
5- قطره: برای شستوشو و رفع خستگی چشم میتوانید از قطره استریل چشمی استفاده کنید.
6- ورزش: در اینترنت جستوجو کرده و ورزشهای ویژه رفع خستگی کره چشم را پیدا کنید. به ازای هر یک ساعت کار، به مدت 10 دقیقه به چشم استراحت داده و ورزشهای ویژه چشم را انجام دهیدو
7- کیسه: ممکن است کار و خستگی، دچار تورم چشمها شوید. برای رفع مشکل تورم و خستگی چشم از کمپرس سرد و گرم برای پلکها کمک بگیرید. این کار را با کیسه یخ و کیسه آبگرم یا حوله سرد و گرم انجام دهید.
8- دستها: پلک چشمها را ببندید. کف دستها را روی چشمها قرار دهید. چند ثانیه صبر کنید. آرام به چشمها فشار وارد کنید و بعد رها کنید. این کار را چندبار انجام دهید تا خستگی چشمها برطرف شوند.
آسیبهای کوچک و جدی
1- اضافه وزن: نشستن طولانی مدت باعث افزایش وزن میشود.
رهایی: حتماً در طول روز، ورزش کرده و تحرک بدنی داشته باشید.
2- درد گردن: این عارضه معمولاً همراه با درد دست باعث آسیب و آزار میشود.
رهایی: به دست و گردن استراحت دهید. دراز بکشید و سعی کنید گردن را از حالت کار به حالت استراحت تغییر وضعیت دهید.
3- گوارش آشفته: نشستن طولانیمدت میتواند زمینهساز یبوست و بواسیر باشد.
رهایی: آب بنوشید. خوراکیهای حاوی فیبر مانند میوه و سبزی تازه مصرف کنید. از جای خود بلند شده و کمی راه بروید.
4- افسردگی: کار طولانیمدت بدون استراحت، میتواند باعث افسردگی، بیحوصلگی و حتی کند پیش رفتن کار شود.
رهایی: زمانی را برای تفریح و دور شدن از کار و بیرون رفتن از منزل اختصاص دهید.
5- سردرد: چشم دوختن به دانههای ریز بافتنی، پایین انداختن سر و گردن میتواند باعث سردرد شود.
رهایی: استراحت کنید. سر و گردن را حتماً به حالت استراحت تغییر وضعیت دهید.
6- حساسیت: در اثر تماس مداوم پوست دست با نخ کاموا - بهویژه پشم و موهر- خطر حساسیت پوستی وجود دارد. ترک خوردن سر انگشتان از دیگر عوارض است.
رهایی: از کرم مرطوبکننده و چربکننده پوست استفاده کنید. اگر حساسیت شدید است، از دستکش نازک نخی یا دستکشهای نازکی که مانع از کار شما نمیشوند، استفاده کنید.