گیاهپزشکی، شغل زیبایی است اما خطراتی هم دارد...
گلها نيشتان نزنند!
با اینکه دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران- واقع در کرج - از قدیمیترین دانشگاههای کشور است؛ اما رشته مهندسی گیاهپزشکی از مشاغلی است که هنوز به خوبی شناخته نشده است. علاوه بر این کشاورزی، یکی از مبانی اصلی اقتصاد در کشور است. مهندسی گیاهپزشکی رشتهای زیبا و خاص است؛ به این دلیل که بیماران شما، گلها و گیاهانی هستند که از یکسو زیبا و دلفریبند و از سوی دیگر زبانی برای بیان درد خود ندارد و شما باید همه مراحل تشخیص و درمان را به تنهایی طی کنید. این رشته به اندازهای که خاص و زیباست، ممکن است برای فعالان آن خطرهایی را به دنبال داشته باشد. به همین دلیل میخواهیم با آسیبهایی که جان مهندسان گیاهپزشکی را تهدید میکند؛ آشنا شویم.
پژمان سلطانی روزنامهنگار
تا چند سال پیش، گیاهپزشک مترادف با کسی شناخته میشد که گیاهان دارویی را برای شفای بیماران تجویز میکند. اما گیاهپزشکی، رشتهای بسیار متفاوت از آن چیزی است که عموم مردم آن را تصور میکنند. گیاهپزشک با شناخت و تشخیص علمی و دقیق عوامل زیانآور و مؤثر بر رشد و نمو گیاهان، آنها را کنترل کرده و در صورت بروز هر نوع آسیب و اختلال در این روند، به شناسایی و درمان بیماری میپردازد. در واقع هدف اصلی گیاهپزشک کاهش میزان خسارت کمی و کیفی عوامل خسارتزای گیاهی (مانند آفتها، بیماریها، علفهای هزر، آفتکشها و سموم) و تأمین امنیت و سلامت تولیدات گیاهی- کشاورزی است. بنابراین مکان فعالیت گیاهپزشک انبارها، سیلوها، مزرعهها و گلخانههای مدرن و پیشرفته است. گیاهپزشک عهدهدار مبارزه با هر نوع عامل آسیبرسان به سلامت گیاهان و گلها از طریق مختلف است.
با آفتکشها بیمار میشوند
اگرچه گیاهپزشکان تعیینکننده دوز آفتکشها بوده و خود اقدام به سمپاشی نمیکنند؛ اما در زمان بازدید، امکان آلودگی با سموم و آفتکشها وجود دارد. این عارضه با حالت تهوع، سرگیجه، استفراغ و دیگر نشانههای گوارشی، سردرد، التهاب پوست و چشم و علائم ریوی شبیه به آنفولانزا همراه است. در صورتی که عارضه پیشرفت کند، مشکلاتی مانند تشنج، اغماء، زایمان زودرس، سقط جنین و حتی ناباروری منجر شود.
چه باید کرد؟
تنها راهکار مطمئن برای جلوگیری از آلودگی با آفتکشها، استفاده از دستکش، ماسک چند لایه یا ماسک N95 و عینک محافظ در زمان بازدید از گلخانه، مزارع یا هر زمین زراعیای است که با آفتکش، سمزدایی شده است.
ریهها و آزمایشها
تمام مراحل آزمایش باید با استفاده از وسایل محافظتی انجام میشوند. در زمان استفاده از بعضی مواد خاص نیز باید هواکشها روشن باشند، اما گیاهپزشکانی که فعالیت عمده آنها در آزمایشگاه است، در معرض خطر ابتلا به مشکلات ریوی، ناشی از کار با وسایل آزمایشگاهی و مواد ضدعفونیکننده قرار دارند.
چه باید کرد؟
استفاده از ماسک و شیلد در حین کار در آزمایشگاه ضروری است. این کار امکان ورود بخارات یا ذرات سمی را به ریهها کاهش میدهد. علاوه بر اینکه باید هواکشها همیشه روشن بوده و هوای داخل آزمایشگاه به خوبی تصفیه شود. از سوی دیگر در صورت استفاده از بعضی مواد - اغلب حلالها- فرار با بوی تند و محرک، باید کار را زیر هود انجام دهید تا بخار و بوی ناشی از این مواد به خوبی مکیده شده و وارد فضای آزمایشگاه نشوند. در صورت بروز هر نوع سرفه، عطسه، احساس سوزش در مجاری تنفسی یا هر وضعیت غیرعادی تا جدید، به پزشک مراجعه کنید.
پوست و آزمایشها
همانطور که مواد شیمایی میتوانند روی ریهها تأثیر منفی بگذارند، تماس این مواد با پوست هم میتواند باعث ایجاد حساسیت پوستی، سوختگی، سوراخ شدن پوست و خردگی گوشت دست و... شود. این مسأله زمانی اتفاق میافتد که بدون استفاده از وسایل محافظتی دست به کار شده و یا به طور ناگهانی مقدار زیادی ماده شیمیایی با پوست دست، صورت، پا یا هر قسمتی از بدن تماس پیدا کند.
چه باید کرد؟
حتماً از دستکش مناسب در حین کار استفاده کنید. دستکش باید کاملاً اندازه دست باشد. در غیر اینصورت خطر افتادن ظرف مواد شیمیایی یا لرزش دست و رها شدن مواد وجود دارد. از لباس و کفش مناسب استفاده کنید. به این ترتیب در صورت ریختن محلول شیمیایی روی بدن یا پا، خطر آسیب به حداقل میرسد. از دست زدن به صورت و چشمها در حین کار خودداری کنید.
مزرعه و آسیبهای آن
بخشی از بازدید و بررسی وضعیت مزارع، زمینهای کشاورزی، جنگلهای مصنوعی، گلکاریهای مرتبط به زیباسازی شهری و... بهعهده گیاهپزشکان است. در این بازدیدها امکان تماس پوست بدن با حشرات، گزش، حساسیت ناشی از تماس پوست بدن با بعضی از گیاهان مانند گزنه و یا بروز حساسیت پوستی یا تنفسی، ناشی از وجود بعضی حشرات یا گیاهان، از عوامل آسیبرسان به گیاهپزشکان است. کنه، مار، بید، عقرب و... از موجودات خطرساز بوده و احتمال پنهان شدن و گزش، آسیب و بیماری توسط این موجودات وجود دارد.
چه باید کرد؟
در حین بازدید از چکمه بلند پلاستیکی، دستکش، لباس محافظ، عینک و در صورت لزوم، شیلد استفاده کنید. این وسایل محافظ کمک میکند تا تماس پوست بدن و مجاری تنفسی با عوامل حساسیتزا به حداقل برسید. در صورت بروز هر نوع واکنش حساسیتی، ابتدا محل را ترک کرده و سپس دست و صورت را بشویید. هوای تازه نفس بکشید. کمی آب بنوشید. در صورتی که عوارض برطرف نشد، به پزشک مراجعه کنید.
سقوط؛ خطری دیگر
یکی از مکانهای اصلی کار گیاهپزشکان، گلخانههاست. در این مکانها، امکان سقوط اشیاء مختلف مانند طبقات، گلدانهای پر و خالی و... همواره وجود دارد. شکستگی یا ضربدیدگی ناشی از ناهمواری زمین، لیز بودن راهروهای گلخانه، گیر کردن پا به ابزارهای رها شده در مسیر و... از دیگر آسیبهای در کمین گیاهپزشکان در محل کار است.
چه باید کرد؟
بهتر است از کلاه ایمنی استفاده کنید. کفش باید عاجدار باشد تا خطر لیز خوردن کاهش پیدا کند. سعی کنید در حین راه رفتن، به مسیرها دقت کنید تا پای شما به ابزار، پستی و بلندی و... زمین گیر نکند.
هر تغییر، یک نشانه
ممکن است پس از چندبار کار یا پس از مدتی کار با مواد شیمیایی، مجاورت با آفتکشها، حضور در مراکز مختلف کشاورزی و... نشانههای مختلفی که تا پیش از این در شما وجود نداشت، پدیدار شوند. به هر عارضه جدید، حساس باشید. این عارضه میتوان به شکل جوش، تاول، تغییر رنگ پوست، سرفه، سردرد، آبریزش از چشم یا بینی و... دیده شود. پس از مشاهده این تغییرات به پزشک مراجعه کرده و روند بررسی و درمان را آغاز کنید.
با آفتکشها بیمار میشوند
اگرچه گیاهپزشکان تعیینکننده دوز آفتکشها بوده و خود اقدام به سمپاشی نمیکنند؛ اما در زمان بازدید، امکان آلودگی با سموم و آفتکشها وجود دارد. این عارضه با حالت تهوع، سرگیجه، استفراغ و دیگر نشانههای گوارشی، سردرد، التهاب پوست و چشم و علائم ریوی شبیه به آنفولانزا همراه است. در صورتی که عارضه پیشرفت کند، مشکلاتی مانند تشنج، اغماء، زایمان زودرس، سقط جنین و حتی ناباروری منجر شود.
چه باید کرد؟
تنها راهکار مطمئن برای جلوگیری از آلودگی با آفتکشها، استفاده از دستکش، ماسک چند لایه یا ماسک N95 و عینک محافظ در زمان بازدید از گلخانه، مزارع یا هر زمین زراعیای است که با آفتکش، سمزدایی شده است.
ریهها و آزمایشها
تمام مراحل آزمایش باید با استفاده از وسایل محافظتی انجام میشوند. در زمان استفاده از بعضی مواد خاص نیز باید هواکشها روشن باشند، اما گیاهپزشکانی که فعالیت عمده آنها در آزمایشگاه است، در معرض خطر ابتلا به مشکلات ریوی، ناشی از کار با وسایل آزمایشگاهی و مواد ضدعفونیکننده قرار دارند.
چه باید کرد؟
استفاده از ماسک و شیلد در حین کار در آزمایشگاه ضروری است. این کار امکان ورود بخارات یا ذرات سمی را به ریهها کاهش میدهد. علاوه بر اینکه باید هواکشها همیشه روشن بوده و هوای داخل آزمایشگاه به خوبی تصفیه شود. از سوی دیگر در صورت استفاده از بعضی مواد - اغلب حلالها- فرار با بوی تند و محرک، باید کار را زیر هود انجام دهید تا بخار و بوی ناشی از این مواد به خوبی مکیده شده و وارد فضای آزمایشگاه نشوند. در صورت بروز هر نوع سرفه، عطسه، احساس سوزش در مجاری تنفسی یا هر وضعیت غیرعادی تا جدید، به پزشک مراجعه کنید.
پوست و آزمایشها
همانطور که مواد شیمایی میتوانند روی ریهها تأثیر منفی بگذارند، تماس این مواد با پوست هم میتواند باعث ایجاد حساسیت پوستی، سوختگی، سوراخ شدن پوست و خردگی گوشت دست و... شود. این مسأله زمانی اتفاق میافتد که بدون استفاده از وسایل محافظتی دست به کار شده و یا به طور ناگهانی مقدار زیادی ماده شیمیایی با پوست دست، صورت، پا یا هر قسمتی از بدن تماس پیدا کند.
چه باید کرد؟
حتماً از دستکش مناسب در حین کار استفاده کنید. دستکش باید کاملاً اندازه دست باشد. در غیر اینصورت خطر افتادن ظرف مواد شیمیایی یا لرزش دست و رها شدن مواد وجود دارد. از لباس و کفش مناسب استفاده کنید. به این ترتیب در صورت ریختن محلول شیمیایی روی بدن یا پا، خطر آسیب به حداقل میرسد. از دست زدن به صورت و چشمها در حین کار خودداری کنید.
مزرعه و آسیبهای آن
بخشی از بازدید و بررسی وضعیت مزارع، زمینهای کشاورزی، جنگلهای مصنوعی، گلکاریهای مرتبط به زیباسازی شهری و... بهعهده گیاهپزشکان است. در این بازدیدها امکان تماس پوست بدن با حشرات، گزش، حساسیت ناشی از تماس پوست بدن با بعضی از گیاهان مانند گزنه و یا بروز حساسیت پوستی یا تنفسی، ناشی از وجود بعضی حشرات یا گیاهان، از عوامل آسیبرسان به گیاهپزشکان است. کنه، مار، بید، عقرب و... از موجودات خطرساز بوده و احتمال پنهان شدن و گزش، آسیب و بیماری توسط این موجودات وجود دارد.
چه باید کرد؟
در حین بازدید از چکمه بلند پلاستیکی، دستکش، لباس محافظ، عینک و در صورت لزوم، شیلد استفاده کنید. این وسایل محافظ کمک میکند تا تماس پوست بدن و مجاری تنفسی با عوامل حساسیتزا به حداقل برسید. در صورت بروز هر نوع واکنش حساسیتی، ابتدا محل را ترک کرده و سپس دست و صورت را بشویید. هوای تازه نفس بکشید. کمی آب بنوشید. در صورتی که عوارض برطرف نشد، به پزشک مراجعه کنید.
سقوط؛ خطری دیگر
یکی از مکانهای اصلی کار گیاهپزشکان، گلخانههاست. در این مکانها، امکان سقوط اشیاء مختلف مانند طبقات، گلدانهای پر و خالی و... همواره وجود دارد. شکستگی یا ضربدیدگی ناشی از ناهمواری زمین، لیز بودن راهروهای گلخانه، گیر کردن پا به ابزارهای رها شده در مسیر و... از دیگر آسیبهای در کمین گیاهپزشکان در محل کار است.
چه باید کرد؟
بهتر است از کلاه ایمنی استفاده کنید. کفش باید عاجدار باشد تا خطر لیز خوردن کاهش پیدا کند. سعی کنید در حین راه رفتن، به مسیرها دقت کنید تا پای شما به ابزار، پستی و بلندی و... زمین گیر نکند.
هر تغییر، یک نشانه
ممکن است پس از چندبار کار یا پس از مدتی کار با مواد شیمیایی، مجاورت با آفتکشها، حضور در مراکز مختلف کشاورزی و... نشانههای مختلفی که تا پیش از این در شما وجود نداشت، پدیدار شوند. به هر عارضه جدید، حساس باشید. این عارضه میتوان به شکل جوش، تاول، تغییر رنگ پوست، سرفه، سردرد، آبریزش از چشم یا بینی و... دیده شود. پس از مشاهده این تغییرات به پزشک مراجعه کرده و روند بررسی و درمان را آغاز کنید.