جهان با تحریمهای احتمالی آمریکا همراهی نمیکند
آزاده افتخاری
سنای آمریکا، پنجشنبه گذشته، با 98 رای موافق در مقابل دو رای مخالف، به طرح تحریمهای جدید علیه ایران رای داد. این طرح که اوایل خردادماه در کمیته روابط خارجی مجلس سنا تصویب شده و وزیر خارجه آمریکا نیز از آن استقبال کرده بود، تحریمهای الزامآوری را علیه اشخاص حقیقی و حقوقی مرتبط با برنامههای موشکی بالستیک ایران و طرفهای تجاری این برنامهها اعمال میکند. حامیان این طرح ادعا میکنند تحریمهای جدید به دلیل آنچه آنها آن را توسعه موشکهای بالستیک میخوانند در نظر گرفته شده است. این طرح هماکنون باید به تایید کنگره برسد و پس از امضای رئیسجمهور به قانون تبدیل میشود. در جلسه رایگیری روز پنجشنبه، که با حضور همه 100 عضو مجلس سنا صورت گرفت، تنها دو سناتور یعنی برنی سندرز و راند پال جمهوریخواه مخالف تصویب تحریمها بودند. ساعاتی پس از تصویب این طرح در مجلس سنا، برنی سندرز در بیانیهای هشدار داد: «تحریمهای جدید میتواند توافق هستهای بسیار مهم آمریکا و متحدانش با ایران در سال ۲۰۱۵ را به خطر بیندازد و این خطری است که ارزش تجربه کردن ندارد.» جان کری، وزیر امور خارجه سابق آمریکا، نیز پیشتر در مورد پیامدهای تصویب تحریمهای جدید علیه ایران هشدار داده بود.
واکنشها
با وجود اینکه برخی رسانهها در ایران این تحریمها را مادر همه تحریمها خواندهاند و برخی نیز آن را تیر خلاص به برجام توصیف میکنند، دیگر طرفهای توافق هستهای با ایران یعنی اروپا، چین و روسیه نسبت به اجرای توافق متعهد به نظر میرسند. فدریکا موگرینی، رئیس سیاست خارجی اتحادیه اروپا، پس از این اقدام سنا به خبرنگاران گفت: «اتحادیه اروپا به تعهدات خود در مورد برجام عمل میکند.» تحلیلگران این نکته را خاطرنشان میکنند که حتی در صورت تصویب تحریمهای جدید در کنگره و موافقت رئیسجمهور با آن، اجرای تحریمها برای آمریکا بسیار دشوار خواهد بود. به گفته آنها در شرایطی که ایران به توافق هستهای عمل کرده و نهادهای ناظر نیز این نکته را تایید میکنند، همراهی متحدان اروپایی آمریکا با تحریمهای جدید بسیار دشوار خواهد بود. به بیان دیگر، برخلاف گذشته که آمریکا به بهانه برنامههای هستهای ایران توانست اتحادیه اروپا را با تحریمهای گسترده علیه ایران همراه کند، اینبار توجیه لزوم اجرای تحریمهای جدید علیه ایران برای آمریکا بسیار سخت خواهد بود.
همچنین محمدجواد ظریف، وزیر خارجه ایران، در واکنش به این اقدام سنای آمریکا گفت: «به عقیده من ترامپ به توافق پایبند میماند، اما متاسفانه رفتار دولت جدید در واشنگتن چندان امیدوارکننده نیست.» او اقدام سنای آمریکا در تصویب طرح تحریمهای جدید علیه ایران را «کوتهنظری» خواند و آن را نشاندهنده «سیاست غلطی» دانست که «دولت آمریکا بهخصوص بعد از انتخابات اخیر» دنبال کرده است.
عباس عراقچی، رئیس ستاد پیگیری اجرای برجام، نیز میگوید: «کمیسیون مشترک برجام احتمالا در تیرماه امسال تشکیل میشود و در صورت اجرایی شدن تحریمهای جدید آمریکا، ایران آن را نقض برجام میداند.» همچنین علی لاریجانی از کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس خواسته است که «طرح مقابله با مصوبه سنای آمریکا» درباره بسته تحریمی تازه علیه ایران را هرچه سریعتر ارائه کند. رئیس مجلس گفت: «این نهاد واکنشی جدی به مصوبه سنای آمریکا نشان خواهد داد و پاسخ روشنی به این مصوبه میدهد.»
تردیدها در مورد تحریمهای جدید
کارشناسان بر این باورند که بسیاری از تحریمهایی که در طرح جدید سنا در نظر گرفته شدهاند، بسیار پیچیدهتر از هر تحریمی هستند که تاکنون علیه ایران اعمال شده است و حتی پیچیدگیهای آن بیش از تحریمهای مرتبط با پرونده هستهای ایران است. برخی گزارشها نیز حاکی از آن است که این طرح حاوی یک الحاقیه طبقهبندیشده شامل اطلاعاتی است در مورد آنچه سناتورها آنها را تهدید ایران خواندهاند.
تحلیلگران میگویند، طرح جدید در صورتی که به تصویب کنگره برسد محدودیتهای جدیدی را در مقابل اقتصاد ایران قرار خواهد داد و دسترسی تهران به منابع مالی بینالمللی را محدودتر میکند. سناتورهای دمکرات و جمهوریخواه حامی این طرح، هدف خود را تشدید فشارها بر ایران برای متوقف کردن برنامه هستهایاش اعلام کردهاند. رویترز در این زمینه نوشت: «سناتورهای تهیهکننده این لایحه میگویند ایران با بهرهبرداری از ذخایر خود در بانکهای سراسر جهان (بهخصوص در اروپا)، از این ذخایر بهمنظور دور زدن تحریمهای اقتصادی غرب علیه فروش نفت استفاده میکند.»
به گفته آنها، ایران با تبدیل این ذخایر به ارزهای محلی، از آنها برای تامین منابع مالی واردات و ثباتبخشی به بودجه استفاده میکند. حجم این ذخایر بین 60 تا 100 میلیارد دلار برآورد شده است. اما طرح مصوب سنا که مارک کرک جمهوریخواه و جو مانچین دمکرات آن را تهیه کردهاند، هدف جلوگیری از این نوع اقدامات ایران را دنبال میکند. این سناتورها همچنین در بیانیهای اعلام کردهاند به موسسات مالی در سراسر جهان هشدار داده شده که از تبدیل ارزهای خارجی به نیابت از بانکهای ایرانیِ قرارگرفته در فهرست سیاه خودداری کنند و یا «با خطر قطع ارتباط با بازار مالی ایالاتمتحده روبهرو شوند». رویترز مینویسد: «هدف اصلی این لایحه، محدود کردن توانایی بانک مرکزی و نیز شرکت ملی نفت ایران برای انجام مبادلات با ارزهای خارجی است. هرچند با توجه به منافع اقتصادی کشورهایی نظیر چین و روسیه و اروپا در ایران، تردیدهایی در مورد چگونگی اجرای تحریمهای جدید مطرح است، این تحریمها میتواند به نگرانی بانکهای بزرگ بینالمللی و سرمایهگذاران خارجی برای همکاری با ایران دامن بزند.»
بند پنجم طرح تحریمهای جدید
در بخش پنجم طرح تحریمهای جدید، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به طور خاص مورد توجه قرار گرفته است. به این ترتیب هر شخص حقیقی یا حقوقی که بهعنوان ناقض تحریمهای جدید شناخته شود، در فهرست تحریمها و مجازاتهای آمریکا قرار میگیرد. یک ویژگی جدید در طرح تحریمهای جدید این است که این اقدامات موقتی نیستند و افراد یا شرکتهای ناقض قوانین به طور دائم هدف تحریمها و مجازاتهای آمریکا قرار میگیرند.
همچنین تمامی شاخههای دولتی و غیردولتی در حال همکاری با سپاه پاسداران در معرض ریسک قرار گرفتن در فهرست سیاه هستند. پیش از این 600 شخص حقیقی و حقوقی در فهرست سیاه بودند که به دنبال اجرای توافق هستهای 400 شخص و شرکت از این فهرست خارج شدند. اما این احتمال وجود دارد که در صورت اجرایی شدن طرح تحریمهای جدید، هزاران شخص یا نهاد به این فهرست افزوده شوند.