printlogo


نگاه
گره ناگشوده حق مالکیت معنوی در ایران
مهران امیری

قصه دراز و پرغصه‌ای است، برخی با حرف‌ها و دغدغه‌های ملی با آن موافق و برخی دیگر با همان عناوین در سمت مخالف قرار دارند. صاحبان کسب‌وکارهای جهانی رعایت نشدنش در ایران را عجیب و مانع برخی مراودات می‌نامند، بسیاری از متخصصین داخلی هم از این بابت گله‌مند هستند؛ نمایندگان مجلس و مدیران دولتی نیز سال‌هاست در تلاش برای حل مشکلات آن هستند، اما مشکل حق مالکیت معنوی و به‌عبارتی کپی‌رایت، همچنان حل نشده است. حق مالکیت معنوی، قاعده‌ای است که با هدف تضمین حقوق مالکین ابتکارات، تولیدات فکری و... برقرار شده و به نظر می‌رسد که دست کم تولیدکنندگان و صاحبان این نوع حقوق از وجود آن راضی و علاقه‌مند به گسترش حوزه کاربری‌اش باشند. بسیاری از سیاستگذاران و مدیران برنامه‌ریز از سال‌های گذشته تلاش کرده‌اند که سد بزرگ بی‌توجهی به حقوق مالکیت معنوی را بشکنند. نزدیک به یک دهه قبل، زمانی که قانونی در مجلس شورای اسلامی برای تکمیل قانون قدیمی موسوم به حقوق مولفین و مصنفین تصویب شد، امیدواری‌هایی برای رفع این مشکل پدید آمد اما آنچه در عمل رخ داده است، همچنان رضایت صاحبان این حقوق را تامین نمی‌کند. در همین زمینه امکانات ثبت اختراعات و ابتکارات به شکل بهتری سازمان یافته که نشان‌دهنده گام‌های هر چند کوچک نظام اداری برای همراهی است. اما به نظر می‌رسد در این زمینه اقدامات گسترده‌تری مورد انتظار باشد. اطمینان از حفظ داشته‌های فکری و معنوی افراد و سازمان‌ها برای توسعه حوزه کاری و تداوم بقای آن‌ها اهمیت فراوانی دارد. از طرفی پایبندی حقیقی به این موارد موجب می‌شود که بتوان در دنیای مملو از طرح‌ها و تولیدات چالش‌برانگیز همچنان شرایط بقا را حفظ کرد. باقی ماندن در میدان رقابت شدیدی که در زمینه‌های علمی و تولیدی و خدماتی به‌وجود آمده، بدون وجود حمایت‌های قانونی مشابه آنچه که قوانین مالکیت معنوی فراهم می‌سازد، مقدور نیست. این در حالی است که صاحبان کارخانه‌ها و تولیدکنندگان محصولات مختلف همواره با مشکلی به نام حفظ اسرار و روش‌های کار مواجه بوده‌اند. این مشکل با گسترش شبکه‌های ارتباطی و استفاده روزافزون از بسترهای ارتباطی دیجیتال، ابعاد بزرگتری یافته است. اگر تا همین چند سال قبل نصب تابلوی "عکسبرداری ممنوع" یا ایجاد موانع حفاظتی فیزیکی، اقدام بزرگی برای پیشگیری از بسیاری دست‌اندازی‌های غیرمجاز بود، امروز سارقین و جاسوسان صنعتی می‌توانند از محل خود و با بهره‌گیری از تجهیزات رایانه‌ای، حجم بزرگی از اطلاعات و اسرار دیگران را در اختیار بگیرند.
حفظ داشته‌هایی که در گروه تولیدات فکری قرار می‌گیرند، نیازمند وجود بستر مناسبی است که از ترکیب متوازن برخی پدیده‌ها شکل می‌گیرد. ایجاد فرهنگ ارزش‌گذاری تولیدات معنوی یکی از این موارد است. ایجاد بستر قانونی لازم برای حمایت از صاحبان تولیدات فکری و معنوی اقدامی ضروری و زیربنایی است؛ همچنین لازم است که تک‌تک ما تعهد به حفظ حقوق مالکین تولیدات فکری و معنوی را به‌عنوان یکی از اصول ضروری زندگی اجتماعی رو به رشد در نظر داشته باشیم.