دریچه
اما و اگرهای حذف دلار
بانک مرکزی ایران از حذف دلار در معاملات نفتی تا آخر سال گذشته خبر داده بود اما مشکل بازگشت پولهای نفتی، احتمال کاهش بیشتر ارزش ریال و تاثیر منفی بر اقتصاد مانع اجرای آن شده است و دستکم در آیندهای قابلپیشبینی امکان حذف دلار وجود ندارد. حدود چهار ماه پیش بانک مرکزی ایران از برنامه خود برای کنار گذاشتن دلار در محاسبات و گزارشهای مالی خود خبر داد. ولیالله سیف، رئیس بانک مرکزی، در یک برنامه تلویزیونی اعلام کرد: «از ابتدای سال مالی جدید دیگر از دلار بهعنوان ارز مرجع در گزارشهای مالی استفاده نخواهد شد.» با توجه به اینکه سال مالی جدید ایران از 21 مارس(سوم فروردین) آغاز شده، هنوز هیچ تغییری در نحوه گزارشهای مالی ایران اتفاق نیفتاده است. درحقیقت کارشناسان معتقدند حتی اگر بانک مرکزی ایران در این تصمیم خود مصمم باشد این مسئله به این زودی اتفاق نخواهد افتاد. مؤسسه فوربس در گزارش خود در ماه ژانویه اعلام کرد: «تصمیم بانک مرکزی ایران برای کنار گذاشتن دلار میتواند به نوسان و بحران ارزی در این کشور منجر شود.» این گزارش تاکید داشت: «اقتصاد ایران هنوز در شرایط ایدهآل نیست و هرگونه شوک ارزی میتواند بهبود در این کشور را به مخاطره اندازد و دستاوردهای سالهای گذشته در کنترل قیمتها را که از سوی مدیران بانکی و مالی این کشور مدیریت شده بود، از بین ببرد.»
اولین نکته در کنار گذاشتن دلار از سوی ایران این است که ایران هزینه نفت صادراتی خود بهعنوان اصلیترین کالای صادراتی را به دلار دریافت میکند؛ از این رو بسیاری بر این باورند در صورتی که دولت ایران بخواهد مبنای گزارشدهی خود را از دلار به ارز دیگری تغییر دهد با شرایط بسیار پیچیدهای مواجه خواهد شد. البته بانک مرکزی ایران با این مسئله که در صورت تغییر ارز در گزارشهای مالی خود با مشکل مواجه خواهد شد، مخالف است. اما احتمال سقوط ارزش ریال در برابر دلار پس از جایگزین کردن دلار در گزارشهای مالی را انکار نمیکند. از سوی دیگر، سالهاست تقاضا در بازار ایران برای خرید دلار بالاست و به همین دلیل جامعه ایران نسبت به هرگونه نوسان در ارزش ریال حساس است. مدیران بانکی و مالی ایران طی سالهای گذشته تلاش کردهاند تا قبل از هرگونه اقدام جدی در این زمینه از حساسیت عمومی نسبت به کنار گذاشتن دلار بکاهند. گفتنی است از سال 2010 و آغاز تحریم ها، بانک مرکزی ایران تلاش کرده دلار را از سبد ارزی خود کنار بگذارد. این بانک دلار را با یورو، یوآن، روبل و روپیه در مبادلات خود با شرکای تجاری نظیر امارات، چین، روسیه، ترکیه، عراق و هند جایگزین کرده است. حتی گمانه زنی ها وجود دارد از اینکه، ایران همچنین بخشی از درآمد نفتی خود را به یورو دریافت میکند. یکی دیگر از دلایلی که بانک مرکزی ایران را ترغیب به کنار گذاشتن دلار کرده اعمال هرگونه تحریمهای خارجی در آینده و تهدید دارایی این بانک در خارج از کشور است. همچنین طی سالهای گذشته میلیاردها دلار از داراییهای بانک مرکزی ایران در بانکهای خارجی (که به دلار نگهداری میشدند) به دلیل مناقشات سیاسی توسط دولت آمریکا مسدود شدهاند. کارشناسان اقتصادی معتقدند که یورو برای جایگزینی دلار از شانس بالایی برخوردار است درحالیکه احتمال جایگزین شدن دلار به وسیله بیتکوین، یک ارز دیجیتال بینالمللی، را غیرمحتمل می دانند. طی هفتههای گذشته برخی رسانههای ایرانی نسبت به مزایای استفاده از بیتکوین در نظام بانکی داخلی ایران گزارشهایی را منتشر کردند. جان اوبل، کارشناس اقتصادی، بر این باور است که استفاده از بیتکوین میتواند برای اقتصاد ایران مفید باشد و به اشتغالزایی کمک کند. اما مقامات بانک مرکزی ایران معتقدند ارزی باید جانشین دلار شود که در بازار ارزی قوی و باثبات محسوب شود. به نظر میرسد تنها یورو همه گزینههای مورد نظر را دارد.
* مطالب انتخاب شده از منابع خارجی الزاما بیانکننده دیدگاههای «آتیهنو» نیست