عزیز اکبریان، نماینده مردم کرج، فردیس، اشتهارد و آسارا در مجلس شورای اسلامی:
نمایندگان مجلس ،حامی تامیناجتماعی هستند
از سال 1354 تا به امروز، اصلاحات زیادی بر قانون تامیناجتماعی به عنوان یکی از قوانین مهم حوزه اجتماعی کشور اعمال شده است. بهرغم اینکه کلیت این قانون دستنخورده باقی مانده، اما اصلاحات اعمال شده در آن، قانون تامیناجتماعی را به یکی از پیچیدهترین قوانین در تاریخ کشور تبدیل کرده است. در 10 دوره گذشته مجلس تا به امروز، وکلای ملت با نیاتی عمدتا خیرخواهانه چتر حمایت بیمهای سازمان تامیناجتماعی را بر سر گروهها و اقشار زیادی گسترانیدهاند و در مقابل، کارشناسان حوزه تامیناجتماعی هم تشکیکهای زیادی را در خصوص اهداف و تبعات برخی از این اصلاحات مطرح کرده و از برخی بیتوجهیها به اصول و محاسبات بیمهای حاکم بر حوزه بیمه اجتماعی انتقاد میکنند. این مساله و پارهای موضوعات مرتبط دیگر از قبیل بدهیهای نهاد دولت به تامیناجتماعی، موضوع گفتوگوی ما با عزیز اکبریان، رئیس کمیسیون صنایع و معادن مجلس شورای اسلامی و نماینده مردم کرج، فردیس، اشتهارد و آسارا در این نهاد قانونگذاری است.
جناب آقای اکبریان، همانگونه که میدانید سازمان تامیناجتماعی یکی از سازمانهای مهم و تاثیرگذار در حوزه اجتماعی و اقتصادی کشور است که وظایف و ماموریتهای مشخصی دارد. شما منتخب مردم کرج، فردیس، اشتهارد و آسارا در مجلس شورای اسلامی و به نوعی حافظ حقوق مردم هستید که یکی از مهمترین آنها حق تامیناجتماعی و برخورداری از رفاه، امنیت و آسایش است. تعبیر شما از سازمان تامیناجتماعی و وظایف و کارویژههای آن چیست؟
این سوال مهمی است و از ابعاد زیادی قابل بحث است. من اعتقاد دارم سازمان تامیناجتماعی بهعنوان یک سازمان بیمهگر اجتماعی در ایجاد و برقراری عدالت اجتماعی، مبارزه با فقر و بیکاری، بازتوزیع درآمدها، ارتقای بهرهوری و افزایش تولید، ارتقای سلامت عمومی و از همه مهمتر در جبران درآمد شاغلانی که به دلایل مختلف از قبیل سالمندی، ازکارافتادگی، بیماری، حوادث، بیکاری و ...به صورت دایمی یا موقت از گردونه کار خارج شدهاند، نقش حساس و مهمی ایفا میکند. در حقیقت ظهور و تکامل سازمانهایی نظیر تامیناجتماعی نهتنها در هر جامعه الزامی غیرقابل انکار است، بلکه حتی از مهمترین وجوه و شاخصههای توسعهیافتگی کشورها محسوب میشود. به عبارت دیگر نظام تامیناجتماعی و مظاهر آن که در اینجا منظورمان سازمان تامیناجتماعی است، رابطهای مستقیم و توانمندی با قابلیتهای ما در حوزههای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی و ... دارد و از آن سو نیز بر هر کدام از این حوزهها بهشدت اثرگذار است. سادهترین حالت آن است که اشتغال بیشتر در کشور، ظرفیت تامیناجتماعی برای جذب بیشتر شاغلان کشور را فراهم میکند و در نهایت با افزایش منابع، توان این سازمان را برای گسترش خدمات مورد نیاز مردم و پاسخدهی به آنها فراهم میکند. عملکرد این سازمان بیمهای که به نوعی امانتدار سرمایه بیمهشدگان و بهطور مشخص کارگران در سالهای طولانی بیمهپردازی است، سطح مشخصی از خدمات را که همان نیازهای آنهاست، پاسخ میدهد. در اینجا صحبت از ریسک است که سازمان تامیناجتماعی بنا به قوانین و مقررات، وظیفه پوشش آنها را عهدهدار میشود. این ریسکها شامل ریسکهای کوتاهمدت و بلندمدت است. آنچه که تعهدات یک سازمان بیمهگر نامیده میشود، درحقیقت اشاره به همین ریسکهای بلندمدت است. اساسا یکی از مهمترین اهدافی که برای سیستمهای تامیناجتماعی برشمرده میشود، توزیع مجدد درآمد بین افراد است.
ارتباط عملکرد سازمان تامیناجتماعی با توسعه چیست؟
طی این سالها، چتر حمایتی سازمان تامیناجتماعی بر سر گروهها، اقشار و فعالان زیادی در بخشهای مختلف اقتصاد کشور گسترده شده است. اگر به کارنامه تامیناجتماعی نگاهی بیندازیم، متوجه میشویم که این پوشش در سالهای بعد از انقلاب بسیار گستردهتر شده و اگر اشتباه نکنم، هماکنون قریب به 43 میلیون نفر از جمعیت کشور را تحت پوشش درآورده و از آن طرف نیز تعداد کارگاههای تحت پوشش به طرز بیسابقهای در حال افزایش است. این افزایش تا حدودی ناشی از افزایش جمعیت، گسترش شهرنشینی و در نتیجه نیاز به ایجاد فعالیتهای اقتصادی جدی به منظور پاسخگویی به خواستهها است و نیازی نیست به دنبال جایگاه تامیناجتماعی در این چرخه بگردیم. همانطور که گفتم، تامیناجتماعی با برقراری و ارائه حمایتهای متنوع کوتاهمدت و بلندمدت، نقش بسزایی در توسعه انسانی، به عنوان یکی از مسائل مهم و زیرساختی توسعه کشور دارد. خود مفهوم توسعه نیز به اندازه کافی گویا است. اگر هدف اصلی توسعه را اعتلای شأن و ارزشهای انسانی و بهبود شرایط زیست انسان تعریف کنیم، تامیناجتماعی به معنای حراست و پشتیبانی از افراد جامعه در برابر مصائب و مشکلات اجتماعی و اقتصادی است.
مجلس شورای اسلامی چگونه میتواند در این خصوص به سازمان تامیناجتماعی کمک کند؟
باور من بر این است که سازمان تامیناجتماعی باید بیش از پیش تقویت شود. این حرفی کلی است، اما زمانیکه نگاهمان به مساله عمیق باشد و به مسائل و مشکلات تامیناجتماعی آگاه باشیم، موضوع اندکی متفاوت است. این حرف را از این رو میزنم که تامیناجتماعی سازمانی مرتبط با آینده است و چشم خیلی از کارگران امروز که همان بازنشستگان فردای ما هستند، به آن دوخته شده است. ما نیز چنین ضرورتی را درک کردهایم. چه کسی است نداند که سازمان تامیناجتماعی با چه حجمی از مطالبهگری اجتماعی مواجه است و کیست که خبر نداشته باشد این سازمان بهرغم مطالبات زیادی که از نهاد دولت و برخی کارفرمایان دارد، ماهیانه چند هزار میلیارد تومان بابت تعهدات کوتاه و بلندمدت خود پرداخت میکند. بنابراین آنچه به نمایندگان در خانه ملت مربوط است، بحث قانونگذاری است که در حوزه تامیناجتماعی حساسیت بسیار بالایی دارد.
بخشی از مسائل و مشکلات فعلی سازمان ناشی از همین مطالبات از نهاد دولت است. چه پیشنهاداتی برای عبور از این چالشها دارید؟
بحث مطالبات تامیناجتماعی از نهاد دولت سالها مطرح بوده و هیچ وقت هم راهحل پایداری برای آن در نظر گرفته نشده است. در ارائه راهکار برای رفع مشکل بدهکاری 120 هزار میلیارد تومانی نهاد دولت به تامیناجتماعی، باید به وضعیت دولت هم توجه کرد. دولت در شرایط کنونی مشکلات عدیدهای دارد و شاید نتواند تمام بدهی خود به سازمان را بپردازد، اما بهطور قطع میتواند از منابعی که در اختیار دارد استفاده کرده و آنها را در اختیار سازمان تامیناجتماعی قرار دهد. به هرحال تامین منابع مالی برای آینده تامیناجتماعی از ضروریات است و بخشی از اولویتهای ما باید معطوف راهکارهای مشخص میشد. مصوبه اخیری که در مجلس مورد توافق اکثر نمایندگان قرار گرفته، این است که دولت باید سالانه درصدی از بدهی چند هزار میلیاردی خود را به سازمان تامیناجتماعی در طی سالهای اجرای برنامه ششم توسعه پرداخت کند. از طرف دیگر قرار است در طول اجرای این برنامه که از سال آینده آغاز میشود، هیچگونه تعهد جدید و بدون پشتوانه مالی برای این سازمان ایجاد نشود و سازمان هم به تمام مطالبات معوق خود دست یابد، بهنحوی که بتواند در آینده مشکلات خود را حل کند. بنابراین نمایندگان مجلس به مثابه بازوی کمکی برای تامیناجتماعی عمل میکنند و تأکید دارم بگویم مجلس به دنبال این است که تکالیف جدیدی بر دوش این سازمان گذاشته نشود. به هر حال، فعالیت و اهداف تامیناجتماعی یک بحث تخصصی است و تحمیلنمودن بار عملکردی و مالی بر این سازمان، مناسب و شایسته نیست.
کارگران و بازنشستگان و کارفرمایان در مقام صاحبان اصلی منابع سازمان تامیناجتماعی، مخالفت خود را با جدایی بخشهای مختلف سازمان مانند بخش درمان و نیز استفاده از این منابع در ماموریتهای غیرمرتبط با اهداف آن اعلام کردهاند. چه نظری در این رابطه دارید؟
اصرار دارم بگویم تامیناجتماعی و منابع آن متعلق به نهاد دولت یا نهادهای مشابه نیست، بلکه حقالناس و احترام به آن واجب است.
ارزیابی شما از خدمات بیمهای و درمانی سازمان تامیناجتماعی را در استان البرز چیست؟
خوشبختانه سازمان تامیناجتماعی در استان البرز، نگاه مناسبی به حل مسائل و موضوعات داشته و تلاشهای تحسینبرانگیزی هم برای رفع موانع کرده است. در همین راستا نیز هماهنگیهای نسبتا خوبی با نمایندگان مجلس شورای اسلامی برقرار کرده است. همه ما از جنس مشکلات سازمان تامیناجتماعی در سطح کلان آگاهی داریم. این مشکلات به استان البرز نیز سرایت کرده و با این حال امید میرود با مساعدت دیگر نمایندگان عالم و دغدغهمند استان، شاهد حل تدریجی مشکلات باشیم.