فعالان کارگری استان قزوین
منابع تأمیناجتماعی متعلق به کارگران است
کارگران، ستون اصلی و موتور محرک بخش اقتصادی جامعه هستند. سازمان تأمیناجتماعی، به عنوان مهمترین و محوریترین سازمان بیمهگر اجتماعی کشور، به اتکای منابع حاصل از مشارکت نیروهای مولد، وظیفه خطیر صیانت از سلامت و معاش این قشر را در برابر آسیبهای ناشی از مخاطراتی چون بیماری، سالمندی و حوادث را بر عهده دارد. به این ترتیب شاید بتوان گفت مناسبترین معیار برای سنجش کارآمدی خدمات این سازمان، میزان رضایتمندی این قشر از خدمات سازمان باشد. برای آگاهی از میزان رضایت کارگران و نیروهای کار استان قزوین از خدمات سازمان تأمیناجتماعی و آگاهی از دغدغههای آنان در مورد خدمات حال و آینده این سازمان، گفتوگویی با محمد امانی، رئیس و آیت اسدی، نایبرئیس هیأتمدیره کانون شوراهای اسلامی کار استان قزوین انجام دادیم. این فعالان کارگری، در این گفتوگو با یادآوری تعلق منابع سازمان تأمیناجتماعی به کارگران، بر ضرورت حفظ یکپارچگی و انسجام بخشهای مختلف بیمهای ، درمانی و اقتصادی این سازمان تأکید و اعلام کردند جداسازی احتمالی هر یک از این بخشها که هر از گاهی زمزمههایی درباره آن از سوی برخی افراد و مجامع مطرح و پیگری میشود، به زیان جامعه کارگری و به زیان کشور خواهد بود.
سازمان تأمیناجتماعی در استان قزوین نیز مانند سایر استانهای کشور، خدمات مختلف بیمهای و درمانی به بیمهشدگان که اکثریت آنها را کارگران عزیز تشکیل میدهند، ارائه میکند. کیفیت، جامعیت و کفایت خدمات سازمان تأمیناجتماعی را در استان خود چگونه ارزیابی میکنید؟
محمد امانی: با توجه به اینکه استان قزوین یکی از قطبهای صنعتی کشور و دارای جمعیت کارگری قابل توجهی است، به جاست خدمات سازمان تأمیناجتماعی نیز متناسب با این ظرفیتها باشد. در این استان چندین بیمارستان ملکی و درمانگاه تأمیناجتماعی وجود دارد که بهصورت هیأتامنایی اداره میشوند و اعضای کانون شوراهای اسلامی کار استان بر خدمات این مراکز نظارت دارند. بیمارستان رازی، چندین دوره بهعنوان بیمارستان نمونه کشوری انتخاب شده است و سطح کمی و کیفی خدمات بخش درمان، قابل قبول است. البته کاستیهایی هم وجود دارد که امیدواریم بهتدریج رفع شود.
بهعنوان نماینده کارگران استان قزوین، در مورد الزامات حفظ یکپارچگی و انسجام بخشهای مختلف تأمیناجتماعی چه نظری دارید. به عقیده شما، نهادها و مجامع قانونگذاری و تصمیمسازی کشور، در این زمینه چه نکاتی را باید مدنظر قرار دهند؟
آیت اسدی: سازمان تأمیناجتماعی و منابع آن متعلق به کارگران است و در بررسی برنامه ششم توسعه نیز نمایندگان مجلس اعلام کردهاند که سازمان تأمیناجتماعی، تنها سازمان بیمهگری است که با توجه به خدماتی که ارائه میدهد، توانسته است روی پای خود بایستد. از دولت و مجلس انتظار میرود به این سازمان کمک کنند تا بتواند خدمات بهتری را ارائه دهد. متأسفانه طی سالهای اخیر، دولتها به تعهدات خود در مورد سازمان عمل نکردهاند و از دولت تدبیر و امید انتظار میرود با برنامهریزی کوتاهمدت و بلندمدت، ادای تکلیف کند و بدهی خود را به این سازمان بپردازد. کارگران، این مجموعه را متعلق به خود میدانند و بنابراین انتقاداتی هم به سازمان دارند، از جمله اینکه سازمان تأمیناجتماعی نباید زیر بار تعهداتی برود که در برخی مقاطع و بدون توجه به وظایف و مأموریتهای سازمان به آن تحمیل میشود، چراکه این تعهدات جدید و بدون پشتوانه، موجب تضعیف منابع سازمان میشود. در بحث خدمات درمانی، در استان قزوین تعداد بیمهشدهها با خدماتی که ارائه میشود همخوانی ندارد و در برخی حوزهها نارضایتیهایی ایجاد کرده است. افرادی که در مراکز درمانی پذیرش میشوند، قبل از پذیرش با مشکلاتی روبهرو هستند که لازم است تدابیری برای رفع آنها اندیشیده شود. البته زمانی که پذیرش انجام شد، دیگر مشکلی وجود ندارد و روال درمان بیمهشدگان به صورت عادی ادامه مییابد. در مورد بخش اقتصادی هم قرار بود مازاد حق بیمهها سرمایهگذاری شده و در وضعیت کسری بودجه، به اقتصاد سازمان کمک شود. امیدواریم بخش اقتصادی نیز کمک به بخش بیمهای سازمان را هدف خود بداند. در مورد سؤال شما نیز باید بگویم ما بر این باوریم که برای حفظ کارآمدی سازمان تأمیناجتماعی در ارائه خدمات، ضروری است که بخشهای بیمهای، درمانی و اقتصادی سازمان یکپارچه باقی بمانند و در کنار یکدیگر و با همافزایی، بتوانند خدماتی مؤثر به جامعه تحت پوشش ارائه دهند. مجامع قانونگذاری و تصمیمسازی باید به سوایق و تجربیات قبلی توجه کنند. فراموش نکردهایم که در دورهای بخش درمان سازمان تأمیناجتماعی به وزارت بهداری وقت واگذار شد که ما کارگران سابقه خوبی از آن دوران در ذهن نداریم. حرف ما این است که اولاً منطقی و پذیرفته نیست که یک تجربه شکستخورده و ناکارآمد را دوباره تکرار کرد و در درجه بعد، اساساً چه از نظر عرفی و قانونی و چه از نظر شرعی، نهاد دولت و نهادهای قانونگذار چون مجلس، نمیتوانند در مورد منابع و داراییهایی که متعلق به قشری خاص است، تصمیمگیری کنند.
افزایش خدمات الکترونیک و غیرحضوری سازمان تأمیناجتماعی به نظر شما تا چه حد در تسهیل و تسریع در ارائه خدمات بیمهای و درمانی این سازمان تأثیر داشته است؟ به نظر شما در چه بخشهایی باید در زمینه استفاده از خدمات الکترونیک تلاش بیشتری صورت گیرد؟
امانی: در حال حاضر سامانه اینترنتی سوابق تأمیناجتماعی راهاندازی شده و بیمهشدگان میتوانند هرزمان که بخواهند از سابقه بیمه و میزان حقوق خود مطلع شوند. اما متأسفانه هنوز هم برخی افراد به هیأتهای حل اختلاف مراجعه میکنند و شاهدیم مبلغ واقعی حقوق آنها توسط برخی کارفرمایان اعلام نشده و حق بیمه بر اساس آن پرداخت نشده است. سازمان باید در این زمینه اقدام مقتضی صورت دهد و با همکاری کانونهای کارفرمایی و کارگری، هر ماه میزان حقوق کارگران را در سامانه منتشر کند تا جلوی سوءاستفاده احتمالی گرفته شود. در زمینه خدمات درمانی هم تأمیناجتماعی استان میتواند نام پزشکان را در سامانه قرار دهد تا کارگران بتوانند از خدمات درمانی بهتر استفاده کنند. نوبتدهی نیز یکی از مشکلات کارگران است که با استفاده از سامانه الکترونیکی میتوان این مشکل را نیز ساماندهی کرد.
اسدی: در تمام کشورهای توسعهیافته سعی شده خدمات مورد نیاز شهروندان تا حد امکان بهصورت غیرحضوری ارائه شود. در حال حاضر اکثر شکایتهایی که از سازمان تأمیناجتماعی وجود دارد، به دلیل اطلاعات سامانهای است که به موقع به بیمهشدگان داده نشده است. مثلاً فردی شکایت میکند 5 ماه حق بیمهاش واریز نشده یا حقوقش کم پرداخت شده است. اگر سامانه دقیقی وجود داشت و این سامانه بهروز میشد، این مشکلات بهوجود نمیآمد. با توجه به سرمایهگذاریها و وعدههای دکتر نوربخش در سازمان تأمیناجتماعی، انتظار میرود این مشکلات حل شود. البته تلاشهای خوبی در این زمینه صورت گرفته است که جای قدردانی است.
همانطور که میدانید، سازمان تأمیناجتماعی مطالبات انباشته زیادی از نهاد دولت دارد. به نظر شما دریافت مطالبات از نهاد دولت و کارفرمایان بدهکار، چه تأثیراتی میتواند در خدمترسانی سازمان به بیمهشدگان و مستمریبگیران داشته باشد؟
امانی: منابع تأمیناجتماعی از محل حق بیمه کارگران و کارفرمایان تأمین میشود. در استان قزوین با توجه به اینکه بسیاری از بنگاههای اقتصادی دچار بحران اقتصادی هستند، سازمان با مشکلات زیادی در تأمین منابع روبهرو است و باعث میشود در خدمترسانی هم مشکلاتی داشته باشد. سازمان تأمیناجتماعی باید اقداماتی صورت دهد تا امکانات خود را بیشتر کند و کارفرمایان هم باید واقف باشند که سازمان تأمیناجتماعی یک سازمان بیننسلی است و اگر حق بیمه کارگران را بهموقع پرداخت نکنند، هم مشکلاتی برای کارگران و بازنشستگان و هم برای خودشان ایجاد میشود. هماکنون بنا به گفته مدیرکل تأمیناجتماعی استان، حدود 10 میلیارد تومان کسری بودجه برای پرداخت مستمری بازنشستگان وجود دارد که چنانچه کارفرمایان و دولت به تعهدات خود عمل نکنند، مشکلات جدیای ایجاد میشود.
علت افزایش مطالبات سازمان تأمیناجتماعی از نهاد دولت را چه میدانید؟ برای مثال در مقاطع مختلف زمانی، بخشی از وظایف حاکمیتی درخصوص حمایت از اقشار خاص بر عهده سازمان تأمیناجتماعی گذاشته شده که بعضاً منابع مورد نیاز آن تأمین نگردیده است.
اسدی: تشکلهای کارگری مخالف انجام وظایف حاکمیتی توسط سازمان تأمیناجتماعی هستند. ما البته با اینکه به اقشار ضعیف و کمدرآمد کمک شود مخالفتی نداریم، اما مخالف این هستیم که منابع تأمیناجتماعی به عنوان حقالناس کسانی که سالها حق بیمه پرداخت کردهاند، برای رفاه کل جامعه خرج شود. دولت دارای سازمانهای بیمهگر دیگری هم هست که میتوانند در قالب بیمه سلامت به شهروندان کمک کنند. صندوق تأمیناجتماعی یک صندوق تعاونی است و طرف سوم نمیتواند شرعاً، قانوناً و عرفاً از این منابع به نفع دیگران استفاده کند. وزارت بهداشت و برخی افراد اعتقاد دارند سرمایه کارگران در جای خود هزینه نشده است، اما کارگران چون به مدیران سازمان تأمیناجتماعی اعتقاد و اعتماد دارند، مطمئن هستند که اینگونه نیست. بنابراین سازمان باید از این سرمایه اجتماعی به سود خود استفاده کند و آگاه باشد در صورت ارائه خدمات ناکارآمد، پشتیبانی آنها را از دست میدهد.
امانی: با توجه به اینکه سازمان تأمیناجتماعی یک سازمان بیننسلی و همانند ارثی است که از سوی کارگران به فرزندان آنها رسیده، آیا این منطقی است که فرد ثالثی در ارث دخالت و از آن به نفع خود بهرهبرداری کند؟ ورود دیگران و استفاده از منابع این سازمان برای مقاصد دیگر، کاملاً نادرست است و نمیتوان این سرمایه را به سازمان یا نهاد دیگری واگذار کرد.
همانطور که گفتید، وضعیت کارگاههای استان به دلیل مشکلات اقتصادی که بسیاری از آنها از تحریمهای ظالمانه نشأت گرفته است، مناسب نیست. سازمان تأمیناجتماعی چگونه میتواند به بهبود فضای کسب و کار در عین حمایت مؤثر از نیروهای مولد کمک کند؟
امانی: سازمان تأمیناجتماعی در تولید و صنعت نقش مهمی دارد. کارگران اگر دغدغه بازنشستگی و خدمات اجتماعی نداشته باشند، بالطبع با انگیزهتر و با بهرهوری بیشتری کار میکنند. از سازمان تأمیناجتماعی انتظار میرود مطالبات قانونی خود را از نهاد دولت دریافت کرده و با بخشش یا قسطبندی جرایم بیمهای، کارفرمایان را تشویق به ادامه فعالیت کند تا آنها بتوانند حیات اقتصادی خود را ادامه دهند. در حال حاضر بسیاری از کارگاههای مخفی و زیرزمینی حق بیمه کارگران را به سازمان پرداخت نمیکنند، سازمان باید با بازرسیهای محسوس و غیرمحسوس این کارگاهها را شناسایی و حق بیمه کارگران را از آنها مطالبه کند.
اسدی: سازمان تأمیناجتماعی در بحث کسب و کار باید به آمار و اطلاعات صحیح و واقعی از افراد و شرکتها دسترسی داشته باشد و براساس آمار، برنامهریزی کند. سازمان باید خود را مدام مورد ارزیابی قرار دهد و با ایجاد سامانههای الکترونیکی، فرمهای نظرسنجی در اختیار بیمهشدگان قرار دهد تا بتواند عملکرد خود را بسنجد. متأسفانه دیده شده در بحث مشاغل سخت و زیانآور تا زمانی که کارفرما سهم بیمه 4 درصدی خود را پرداخت نکند، کارگر نمیتواند کار را ترک کند و بازنشسته نمیشود. این مسئله نوعی تخلف قانونی است و کسی که به مرحله بازنشستگی رسیده، اگر اتفاقی برایش بیفتد، هم برای کارفرما و هم برای سازمان مشکلساز است. نارضایتیها در این مورد موجب شد دکتر نوربخش قول دهد که این مسئله حل میشود.