کودکیهایی که قربانی کار میشود
هرساله با نزدیک شدن به روز جهانی مبارزه با کار کودکان، که دوازدهم ژوئن به این عنوان نامگذاری شده، آمار متعددی در مورد تعداد کودکانی که در سراسر جهان به کارهای سخت و دشوار مشغولاند منتشر شده و راهکارهایی برای مقابله با این پدیده منتشر میشود. اما واقعیت این است که باوجود قوانین سختگیرانه و جریمههای سنگینی که کشورهای پیشرفته علیه بهکارگیری افراد زیر 15 سال اعمال میکنند، کودکان کار حتی در این کشورها همچنان وجود دارند. به بیان دیگر نمیتوان گفت کشوری در جهان وجود دارد که به طور کامل از این پدیده در امان است و از سوی دیگر به دلیل اینکه کار کودکان غیرقانونی است نمیتوان گفت آمار منتشرشده در این زمینه کاملا دقیق است. کودک کار به کودک زیر 15 سالهای گفته میشود که از سر ناچاری و یا بهاجبار به خدمات گرفته میشود و بسیاری از آنها را از تحصیل و تجربه کودکی بازمیدارد. کار کودکان میتواند شامل کار در کارخانه، معدن، روسپیگری، کشاورزی، کمک در کسبوکار والدین، داشتن کسبوکار شخصی (مانند فروش غذا) یا کارهای نامتعارف باشد. یکی از بدترین روشهای استفاده از کودکان بهکارگیری آنها در فعالیتهای نظامی و تنفروشی است. بر اساس آمار سازمان جهانی کار، سالانه ۲۵۰ میلیون کودک ۵ تا ۱۴ ساله در جهان از کودکی محروم میشوند. طبق این آمار ۱۲۰ میلیون نفر از آنها وارد بازار کار میشوند و مشغول کار تماموقت هستند. ۶۱ درصد این کودکان در آسیا، ۳۲ درصد در آفریقا و ۷ درصد در آمریکای لاتین زندگی میکنند. تحلیلگران بر این باورند که قاچاق انسان و کودکان ازجمله راههای عمده وارد کردن این کودکان به بازار است.
حامد رسولی
آمار تکاندهنده یونیسف
یونیسف اعلام کرده است 144 میلیون کودک زیر 15 سال هماکنون در سراسر جهان مشغول به کارند. یونیسف میگوید: «با وجود اینکه کنوانسیونهای بینالمللی و قوانین ملی برای ممنوعیت کار اطفال خردسال در بسیاری کشورها تصویب شده است و سازمانهای زیادی در این راستا فعالیت میکنند، واقعیت تلخ کار کودکان همچنان پابرجاست.» اریس اشتولس، مسئول حقوق اطفال در سازمان آلمانی کمک به کودکان، در این باره میگوید: «کار کودکان در همهجا ممنوع است. با وجود آن کودکان کار میکنند. آنها دو انتخاب دارند، یا باید گرسنگی بکشند و یا کار کنند تا پول کمی به دست آورند.» اریس اشتولس بر این باور است که منع کار اطفال، چنانچه در کنوانسیون 182 سازمان بینالمللی کار آمده، بهتنهایی کفایت نمیکند. او میگوید که نمیتوان همه اشکال کار کودکان را بدون توجه به وضعیت زندگی آنها از بین برد.
آسیا
به گفته یونیسف ۲۵ میلیون کودک خیابانی در آسیا وجود دارد. در داکای بنگلادش ۱۰ هزار دختر در خیابانها زندگی میکنند. در فیلیپین «دپارتمان رفاه و رشد اجتماعی» تخمین زده است که 2/1 میلیون کودک خیابانی در این کشور وجود دارد.
وزارت رفاه اجتماعی هند در دهه گذشته تخمین زده بود که از ۱۱ میلیون کودکی که در خیابانها زندگی میکنند ۷۵ تا ۲۰۰ هزار نفر آنها در کلکته هستند. موسسات غیردولتی هند میگویند در حال حاضر این تعداد چند برابر شده و احتمالا مرگ والدین به علت ایدز باعث شده آمار آنها بهسرعت افزایش یابد. همچنین تعداد کودکان خیابانی ویتنام را 190 تا ۲۰۰ هزار نفر تخمین زدهاند. یونیسف تخمین میزند که دستکم در ویتنام ۱۶ هزار کودک خیابانی، ۲۰ هزار کودک قربانی روسپیگری و ۴ هزار و 300 کودک معتاد وجود دارد.
سود هنگفت کودکان کار برای دلالان
سازمان جهانی کار میگوید ایجاد یک ائتلاف جهانی برای پایان دادن به کار اجباری کودکان تا سال ۲۰۲۵ میلادی از اهداف توسعه پایدار محسوب میشود. به گزارش این سازمان، با وجود اینکه پیشرفتهای قابلتوجهی در دهههای اخیر برای از بین بردن کار کودکان بهدست آمده، سود غیرقانونی در کارهای اجباری دستکم ۱۵۰ میلیارد دلار در سال تخمین زده میشود. هنوز ۱۶۸ میلیون کودک کار اجباری وجود دارد که ۸۵ میلیون نفر از آنها در کارهای خطرناک و بدترین اشکال کار کودکان شاغل هستند.
شاید یکی از قابلتوجهترین نکتهها در موضوع کودکان کار این باشد که برخلاف تصور رایج کشورهایی مانند برزیل، مکزیک، غنا، ساحلعاج، هند و اندونزی، پیشرفتهای بسیار خوبی در مبارزه با کار کودکان و یا کار اجباری به دست آوردهاند. این دستاوردها از طریق ترکیبی از اقدامات حفاظت حقوقی، اجتماعی و حمایت ملی انجام شده است.
بسیاری دیگر از کشورها نیز با پذیرش قطعنامه سال ۲۰۱۲ درباره مبارزه با کار کودکان و کار اجباری، پیوستن به پروتکل سال ۲۰۱۴ در منع کار اجباری و تمهیدات سال ۲۰۱۳ در برازیلیا، زمینههایی را برای ریشهکن کردن کار کودکان فراهم کردهاند. اما نقطه عطف دستاوردها در زمینه مقابله جهانی با کار کودکان باید در سال ۲۰۱۷ در اجلاس کشور آرژانتین به دست آید.
در حال حاضر سازمان جهانی کار در حال بررسی و تحقیق به منظور انتشار برآوردهای جهانی از وضعیت کودکان کار و کار اجباری در سال ۲۰۱۷ میلادی است. مهم این است که بتوان تلاش فراگیری برای جلوگیری و مبارزه با کار اجباری و کار کودکان و همچنین نقض حقوق کارگران در سراسر جهان شکل داد.
آمریکای لاتین
آمریکای لاتین شامل کشورهایی چون آرژانتین، بولیوی، شیلی، پرو، اروگوئه، برزیل، کاستاریکا، جاماییکا، جمهوری دومینیکن، گواتمالا، اکوادور، مکزیک و السالوادور است. در سال ۱۹۹۶ «بانک توسعه بین آمریکایی» و «یونیسف» تخمین زدند که از کل جمعیت ۵۰۰ میلیون نفری آمریکای لاتین، ۴۰ میلیون کودک در خیابانها کار و زندگی میکنند. این بدان معناست که حدود ۴۵ درصد از کودکان آمریکای لاتین کودک خیابانی هستند. در آمریکای مرکزی اکثر کودکان خیابانی در سنین بین ۱۰ تا ۱۷ سال هستند و تقریبا ۲۵ درصد آنها دخترند. دولت مکزیک تخمین زده است که در این کشور ۲ میلیون کودک خیابانی وجود دارد. در برزیل ۷ میلیون کودک از خانه طرد شدهاند یا بیخانمان هستند.
آفریقا
تخمین زده میشود که دستکم ۱۰ میلیون کودک خیابانی در آفریقا وجود دارد. اتیوپی از فقیرترین کشورهای جهان است. جمعیت آن حدود ۵۵ میلیون نفر است و نصف این جمعیت زیر ۱۵ سال سن دارند. ۸۵ درصد از جمعیت این کشور در مناطق روستایی زندگی میکنند. یک مطالعه در سال ۱۹۹۴ تخمین زد که فقط در آدیسآبابا، پایتخت اتیوپی، تعداد کودکان خیابانی ۴۰ هزار نفر است که ۱۰ هزار نفر آنها بدون هیچ مراقبت و حمایتی در خیابانها زندگی و کار میکنند. در مصر تعداد کودکان خیابانی فراوان و در حال افزایش است.
اروپا و آمریکای شمالی
برخی گزارشها حاکی از آن است که در هلند 7 هزار کودک کار و در فرانسه 10 هزار کودک کار وجود دارد. این آمار در مورد ایرلند و رومانی حدود هزار نفر است. به طور کلی اروپا یکی از پایینترین تعداد کودکان کار در جهان را در اختیار دارد. در آمریکا نیز حدود 500 هزار کودک در بخشهایی مانند مزارع مشغول به کارند. این گروه را کودکانی تشکیل میدهند که غالبا از گروه مهاجرانی بودهاند که به طور غیرقانونی از آمریکای لاتین به آمریکا مهاجرت کردهاند.