از میان برداشته شدن بخش عمده‌ای از تحریم‌ها به معنای آغاز دوره‌ای جدید برای ایران است. از نظر کشاورزی، بازگشت رشد اقتصادی، سریع‌ترین و مستقیم‌ترین تاثیر خود را بر مصرف خواهد داشت. تولید و سرمایه‌گذاری در زنجیره عرضه نیز از رفع تحریم‌ها منتفع خواهد شد، اما این روند زمان‌بر خواهد بود. بنابراین، در سال‌های پیش رو، توسعه تولید کندتر از رشد مصرف خواهد بود و ایران همچنان در مورد برخی از محصولات مجبور به واردات کالاهای کلیدی خواهد بود. لغو تحریم‌ها همچنین منجر به عادی‌سازی جریان تجارت خواهد شد و افزایش واردات و تنوع‌بخشی مجدد عرضه‌کنندگان را به دنبال خواهد داشت. وب‌سایت بیزینس مانیتور در گزارشی پیش‌بینی کرد رشد تولید گندم ایران تا سال 20-2019 با 21 درصد رشد به 16 میلیون تن خواهد رسید. انتظار می‌رود تولید گندم ایران به لطف مدرنیزه شدن تکنولوژی ازجمله استفاده از بذرهای مقاوم‌تر، دسترسی بهتر به نهاده‌های مرتبط و افزایش استفاده از سیستم‌های جدید آبیاری بهبود یابد. همچنین مصرف شکر کشور تا سال 2020 با 6/27 درصد رشد به 1/3 میلیون تن خواهد رسید. تقاضا برای شکر عمدتا ناشی از رشد جمعیت و بهبود وضعیت کلان اقتصادی پس از لغو تحریم‌ها خواهد بود. از سوی دیگر تولید مرغ کشور تا سال 20-2019 با 2/15 درصد رشد به 957 هزار تن در سال خواهد رسید. این رشد ناشی از تقاضای داخلی و تاثیرات افزایش سرمایه‌گذاری خواهد بود. این در حالی است که ارزش بازار محصولات کشاورزی ایران در سال 2016 با 6/3 درصد افزایش در مقایسه با سال 2015 به 03/64 میلیارد دلار خواهد رسید و متوسط رشد سالانه بین سال‌های 2016 تا 2020، 6/3 درصد خواهد بود. طی 2 تا 3 سال آینده، افزایش رشد اقتصادی، کاهش تورم و دسترسی آسان‌تر به محصولات بین‌المللی موجب سرعت گرفتن مصرف مواد غذایی در ایران خواهد شد. این موضوع تاثیر مثبت و سریعی بر اعتماد مصرف‌کننده و قدرت خرید مردم خواهد داشت. پایه مصرف‌کننده در ایران به لطف جمعیت جوان و روبه‌رشد این کشور، گسترش شهرنشینی، جذابیت کالاهای وارداتی و دسترسی گسترده به خدمات مالی جذاب است. مصرف سرانه کالاهای کشاورزی و محصولات غذایی نیز از نظر استانداردهای منطقه‌ای پایین است و این یعنی فضا برای رشد به‌ویژه در زمینه مصرف شکر، ذرت، گوشت و روغن‌های نباتی وجود دارد. با پیوستن مجدد ایران به سیستم معاملات مالی جهانی، رشد سریع مصرف مواد غذایی همچنین موجب افزایش شدید واردات محصولات کشاورزی در سال‌های آینده خواهد شد. این وضعیت همچنین موجب متنوع‌تر شدن منابع تامین مواد غذایی می‌شود. ایران در سال‌های گذشته به دلیل تحریم‌ها، به واردات برنج هندی وابسته شده است. اکنون که ایران می‌تواند با کشورهای دیگر نیز تجارت کند، احتمالا این کشور نیازهای خود را از مجموعه متنوع‌تری از تولیدکنندگان تامین خواهد کرد. واردات گندم از روسیه با توجه به روابط دیپلماتیک دو کشور افزایش خواهد یافت. ایران احتمالا واردات برنج از تایلند و پاکستان را افزایش خواهد داد. برزیل هم می‌تواند سهم خود از بازار ذرت و دانه‌های روغنی ایران را از هند پس بگیرد.

 

  تحول صنعت مواد غذایی آماده

موسسه بین‌المللی یورومانیتور در گزارش خود اعلام کرده است که با برداشته شدن تحریم‌ها، صنعت مواد غذایی بسته‌بندی‌شده در ایران دچار تحولی بنیادین می‌شود. براساس گزارش این موسسه بین‌المللی، که در زمینه مطالعات بازارهای جهانی فعال است، صنعت مواد غذایی بسته‌بندی‌شده در ایران به‌تدریج رو به بهبودی خواهد گذاشت. در سال 2015، اقتصاد ایران در مقایسه با سال 2014، از ثبات بیشتری برخوردار بوده و دلیل این امر کاهش نرخ تورم و بهبود قدرت خرید مردم است که به نحو موثری بر میزان تقاضا برای مواد غذایی بسته‌بندی‌شده تاثیر می‌گذارد. در حالی که مواد غذایی بسته‌بندی‌شده عمدتا به علل جامعه‌شناختی جایگاه ضعیفی در میان مصرف‌کنندگان ایرانی دارند، به نظر می‌رسد این روند دچار تغییر شده و مشتریان پول بیشتری در حوزه مواد غذایی بسته‌بندی‌شده هزینه می‌کنند. این امر سبب شده این صنعت در سال 2015 در مقایسه با سال‌های 2013 و 2014 از نرخ رشد بهتری برخوردار باشد.

 

 چشم‌انداز آینده

یورو مانیتور در گزارش خود پیش‌بینی می‌کند ورود شرکت‌های جدید چندملیتی و بازگشت مجدد کشورهایی که بازار ایران را ترک کرده بودند، بسیار محتمل است و می‌تواند به‌کلی فضای رقابتی بازار ایران را در بسیاری از حوزه‌ها متحول کند. از سوی دیگر، این شرایط موجب تسهیل شرایط واردات مواد اولیه و نیز کالاهای کامل از سوی شرکت‌های تامین‌کننده ایرانی خواهد شد و به بهبود این عملیات خواهد انجامید. ورود شرکت‌های چندملیتی و بهبود عملکرد شرکت‌های داخلی سبب خواهد شد بازار ایران که اکنون در برخی از حوزه‌ها زیرساخت‌های ضعیفی دارد، به میدان اصلی نبرد بر سر سهم بازار تبدیل شود ومصرف‌کنندگانش داخلی فرصت بیشتری برای انتخاب محصولات متنوع‌تر داشته باشند.

 

 هدررفت مواد غذایی در ایران

در این حال برخی آمارهای منتشرشده از سوی سازمان جهانی خواربار و کشاورزی (فائو) حاکی از آن است که ایران نیز ازجمله کشورهایی است که هرساله درصد بالایی از مواد غذایی تولیدی را به هدر می‌دهد. برآوردهای فائو نشان می‌دهد هرروز به‌ازای هر نفر 134 کیلوکالری غذا در ایران به هدر می‌رود، یعنی سرانه هدررفت روزانه غذا در ایران 134 کیلوکالری است. برآوردهای فائو نشان می‌دهد هرسال 3/1 میلیارد تن غذا در جهان هدر می‌رود که ۳۵ میلیون تن از این رقم معادل 7/2 درصد در ایران دور ریخته می‌شود. همچنین گزارش‌های غیررسمی نشان می‌دهد 35 درصد محصولات کشاورزی تولیدی در ایران هدر می‌رود. بر این اساس از 100 میلیون تن محصول کشاورزی تولیدی در کشور 35 میلیون تن در سال دور ریخته می‌شود. در این زمینه می‌توان به 30 درصد ضایعات در نان، 25 تا 30 (و حتی 50) درصد ضایعات در میوه‌ها و سبزیجات، 10 درصد ضایعات در برنج، 25 درصد ضایعات در خرما و... اشاره کرد. همچنین بر اساس تحقیقی که در اولین کنگره بین‌المللی کشاورزی سالم، تغذیه و جامعه در تیرماه  1394 ارائه شد، گزارش مراجع رسمی کشور در سال 1388 نشان‌دهنده متوسط 85/18 درصد ضایعات در محصولات کشاورزی بوده است. بر اساس این گزارش، ارزش ضایعات محصولات کشاورزی برابر با حدود 25 درصد درآمد ملی از صادرات نفت در آن سال بوده است. در سطح ملی بیشترین ضایعات متوجه میوه‌ها و محصولات باغی و کم‌ترین ضایعات متوجه شیلات و غذاهای دریایی است. 

منبع: بیزینس مانیتور، یورو مانیتور