طرحی نو دراندازید
طراحی لباس و پارچه، مهارتی هنری است که در سایه آموزشهای آکادمیک یا طی دورههای آموزشی در آموزشگاههای آزاد، میتواند به شغلی با درآمدی قابلتوجه تبدیل شود؛ اما طراح لباس کیست و با چه آموزشهایی، طی چه مدتزمانی و با صرف چه هزینههایی میتوان به یک طراح پارچه و لباس تبدیل شد تا این مهارت بتواند به منبعی برای کسب درآمد و گذران زندگی تبدیل شود؟ سوالات دیگری هم میتوان مطرح کرد؛ اینکه یک طراح لباس از چه راههایی میتواند درآمدزایی کند و چه زمینههایی برای اشتغالش وجود دارد؟ چه دستمزدهایی میتواند بگیرد و چه دانشی باید داشته باشد؟ «آتیهنو» در این گزارش، به دنبال معرفی طراحی پارچه و لباس بهعنوان مهارتی آموختنی است که فرد دارای چنین مهارتی میتواند در قالب عرف و نیاز جامعه ایرانی پیشرفتهای بسیاری داشته باشد و درآمد بالایی به دست آورد. در این ارتباط صدیقه پاکبین، دبیر انجمن طراحان پارچه و لباس ایران، پاسخگوی سوالاتمان است. پاکبین صحبتهای خود را با تعریف مشخصی از طراح لباس آغاز میکند و میگوید: «طراح لباس کسی است که بتواند اثری نو را خلق کند؛ اثری که نوآوری داشته باشد و بتواند رقابتی ایجاد کند. طراح لباس در آن واحد که به فکر طرح لباس است، باید فرم اندامی کسی را که برایش طراحی میکند یا ارگان و سازمانی که برای آن طراحی میکند، در نظر داشته باشد و طرحی قابلاجرا براساس عرف جامعهای که در آن زندگی میکند، ارائه دهد. در این کار نوآوری و خلاقیت شرط لازم است یعنی طراح باید نظارهگر اتفاقهای دنیای اطرافش باشد و از آنها الهام بگیرد.» دبیر انجمن طراحان پارچه و لباس ایران در ادامه اضافه میکند: «یکی از مسائلی که طراح لباس باید به آن توجه کند این است که تاریخ بخواند؛ تاریخ پوشاک اقوام ایران و جهان و تاریخ جهان را بداند تا بتواند پوششها را با هم مقایسه کند و علاوه برآن فرهنگشناس خیلی خوبی باشد. حتی باید با جامعهشناسی هم آشنا باشد. همچنین طراح باید بداند برای چه جامعهای کار میکند. در بعضی شهرها از پارچههای رنگارنگ استفاده میکنند و در بعض جاها از پارچههای گلدار، اما در بعضی شهرها نقشهای گلوبته در پارچههایشان دیده نمیشود و پارچهها ساده است و فقط از سوزندوزی استفاده میکنند. بنابراین طراح لباس باید توجه خاصی داشته باشد که برای کجا طراحی میکند. مثلا اگر میخواهد لباسی برای فردی طراحی کند که قرار است در یک سمینار شرکت کند باید آشنایی مختصری با فضای آن سمینار داشته باشدتا بداند از چه نوع پارچهای باید استفاده کند؟ »
طلا غلامی
به طراح ایرانی بها دهیم
وقتی پای صحبت طراحان لباس مینشینیم، به موارد جالبی اشاره میکنند. اینکه وقتی در برخی تولیدیهای بزرگ استخدام میشوند از آنها میخواهند که طرحی از پیش موجود را طراحی مجدد کنند و برای ایدههای نو و تازه آنها ارزش زیادی قائل نیستند. پاکبین هم تا حدودی با این نظرات موافق است: «تولیدکنندگانی هستند که از طراح میخواهند بر اساس ایده و فکری که خودشان دارند طراحی کند درحالیکه یک طراح باید آنچه را به ذهنش میآید طراحی کند و اگر هم اشکالاتی داشته باشد آن اشکالات در حین کار برطرف خواهد شد. اما در هر صورت واقعیت آن است که هنوز از طراحان ایرانی در خطوط تولید پوشاک استفاده چندانی نمیشود و تولید انبوه براساس طرحهای از پیش موجود صورت میگیرد و شخصیدوزها و مزوندارها استفاده بیشتری از طرحهای طراحان لباس میکنند.» وی همچنین حضور طراحان در نمایشگاههای پوشاک را راهی برای عرضه و نمایش طرحشان میداند چون رویکرد تولیدکنندگان هم رفتهرفته به این سمتوسو سوق مییابد که طرح نو و تازه بخش مهمی از تولید است که میتواند تمایز رقابتی برایشان ایجاد کند. بنابراین حضور در این فضا میتواند ویترینی برای شناسایی طراحان خوب و صاحبان ایدههای نوین باشد.
دورههای آموزشی و هزینهها
اگر کسی نخواهد در دانشگاه به یادگیری طراحی پارچه و لباس بپردازد، میتواند با حضور در کلاسهای آموزشی آزاد، اصول این کار را بیاموزد؟ پاکبین در پاسخ به این پرسش میگوید: «در کلاسهای معتبر بیرون از دانشگاه تنها با صرف حدودا دو سال تا دو سال و نیم، فرد میتواند همه مراحل طراحی لباس را به طور کامل آموزش ببیند. یعنی مراحلی چون طراحی، مولاژ، الگوسازی و دوخت که مجموعهای از چند مهارت است که در کنار یکدیگر قرار میگیرند و یک نفر مبتدی را به طراح لباس تبدیل میکنند. البته دانش تئوری و ذوق و استعداد هم در این زمینه بسیار دخیل است.» وی همچنین اضافه میکند: «حتی افرادی هستند که با مدرک دیپلم در کلاسها شرکت کردهاند و با آموزش همه مراحل طراحی لباس، خود به اساتید کلاسهای آموزشی تبدیل شدهاند و شاگردانشان از فارغالتحصیلان دانشگاهی هستند.» این طراح لباس همچنین اشارهای دارد به هزینههایی که باید بابت این کلاسها پرداخت شود و میگوید: «این دورهها بین 3 تا 4 میلیون تومان برای افراد هزینه دربردارد.» وقتی از پاکبین میپرسم که طراح لباس در چه بخشهایی میتواند به کار بپردازد، میگوید: «علاوهبر واحدهای تولیدی و کارخانجات تولید پوشاک، مزونها هم به این فکر افتادهاند که طراح استخدام کنند. همچنین خود طراح میتواند دفتر طراحی شخصی راهاندازی کند.»
حتما نباید دانشگاه برویم
این طراح لباس در ادامه در مورد اینکه طراحی لباس را چگونه میتوان آموخت، میگوید: «طراحی لباس و پارچه در مقطع کارشناسی و ارشد در چند دانشگاه ایران ازجمله دانشگاه الزهرا (س)، دانشگاه علم و فرهنگ، دانشگاه هنر، دانشگاه قائمشهر، دانشگاه اردکان یزد، دانشگاه آزاد و... آموزش داده میشود. به این محیطهای دانشگاهی باید آموزشگاههای آزاد و کلاسهای فنیوحرفهای را هم اضافه کرد. افرادی که مدرک دیپلم دارند هم میتوانند با حضور در کلاسهای آموزشی بیرون از دانشگاه، به طراحان خوبی تبدیل شوند. حتی مزوندارها و طراحان مبتدی هم میتوانند با حضور در دورههای معتبر، به دانش روز در این زمینه دست یابند.» البته وی تاکید میکند که افراد برای انتخاب آموزشگاهها و مراکز باید نهایت دقت را داشته باشند و بهترین راه حضور در آموزشگاه های معتبر و ثبتشده و دارای سابقه کار است.
وظیفه طراح و دستمزدش
پاکبین که پیش از این مدیرگروه طراحی دانشکده هنر دانشگاه الزهرا (س) بوده، در مورد درامد طراحان لباس میگوید: «بنا به صحبتی که با دانشجویان در این زمینه داشتهام، تولیدکنندههای بزرگ برای طراح لباس ماهانه 3 میلیون تومان حقوق در نظر میگیرند و تولیدکنندههای کوچک بین یک میلیون و 800 تا 2 میلیون تومان حقوق پرداخت میکنند. البته گاهی پاداشهایی هم در نظر میگیرند و زمانی که طرح به تولید انبوه برسد، درصدی را هم بهعنوان تشویقی برای طراح در نظر میگیرند.» پاکبین ادامه میدهد: «طراحان در خطوط تولیدی به چند روش استخدام میشوند و با آنها همکاری میکنند. بعضی به صورت نیمهوقت و بعضی تماموقت. بعضی از طراحان هم در خانه، کار طراحی را انجام میدهند و مثلا هفتهای دو روز برای ارائه کار به محل تولید میروند تا از میان طرحهایشان نمونههایی انتخاب شود.» پاکبین با بیان این جملات ادامه میدهد: «آنهایی که تماموقت هستند کار طراحی را با نرمافزار و در محل تولید انجام میدهند. همچنین به کار الگوسازی میپردازند و چیدمان الگو را روی پارچه پیاده میکنند. البته وقتی کسی این مسئولیت را در کارخانهای قبول میکند باید بر همه مراحل خط تولید نظارت داشته باشد و درنهایت خروجی نهایی را ببیند که آیا طرح دوخت کاملی دارد یا نه، یا وقتی نمونهدوزی انجام میشود باید با دقت خیلی بالایی باشد چون بعضی از صاحبان تولیدی دقت آنچنانی ندارند. اگر برشی یک سانتیمتر پایین کشیده شده باشد و صاحب تولید توجه نداشته باشد این وظیفه طراح است که متوجه کاستیها شود. حتی انطباق پارچه با طرح باید با نظر طراح انجام شود و طراح باید این دانش را داشته باشد. به نظر من مهمترین مسئلهای که طراح لباس باید بر آن نظارت کافی داشته باشد، انتخاب پارچه براساس مدل طراحی است. باید دانش آن را فراگرفته باشد که چه پارچههایی را از بین پارچههایی که در تولیدی وجود دارد، برای طرحش انتخاب کند.» وی همچنین اشاره میکند که دستمزدهای شخصیدوزی در دفاتر شخصی و در مزونها ارقام متنوعی دارد. حتی طراحیهای 30 میلیون تومانی در بازار ایران وجود دارد. طراحی 3 تا 5 میلیونی هم زیاد دیده میشود و دستمزدهای بین 10 تا 20 میلیون تومان برای طراحی یک کار هم داریم اما تجربه، شهرت و مهارت طراح بیشترین نقش را در دستمزدش دارد و این دریافتی را معمولا استادکارهای این حوزه دارند.»
درآمدهای حرفه طراحی پارچه و لباس در سطح جهانی
در سطح جهان درآمد سالانه یک طراح چیزی حدود 60 هزار دلار به طور متوسط است، البته در این میان میزان تجربه طراح نیز تاثیر قابلتوجهی بر میزان درآمدش دارد و طبیعتا هرچقدر تجربه کاری طراح بیشتر باشد، درآمد بیشتری خواهد داشت. بهطور نمونه افرادی که 20 سال در این حرفه فعالیت داشته باشند، موقعیت جدیدی را به لحاظ درآمدی به دست میآورند، به این معنا که هرچقدر مهارت طراح در ارتباط با خصوصیات فنی این حرفه بیشتر باشد، دستمزد بالاتری را از آن خود میکند. با در نظر گرفتن سطح درآمد سالانه، نرخ ساعتی این حرفه برای هر ساعت بین 12 تا 44 دلار در نوسان است و انعام ساعتی که برای این شغل در طول یک سال تخمین زده شده حدود 161 دلار است، بهای اضافهکاری برای طراح مد تا 58 دلار در نظر گرفته شده، و مبلغ جایزه یا پروموشن برای این شغل نیز تا حدود 10265 دلار تخمین زده شده است، میزان نرخ حق کمیسیون طراح مد ارزشی برابر با 9826 دلار دارد و سهیم شدن در میزان سود نیز بین 986 تا 12140 دلار در نظر گرفته شده است. درنهایت مجموع پرداخت در این حرفه بین 34 هزار تا 99 هزار دلار در طول سال در نوسان است. لازم به ذکر است که منظور از مجموع پرداختی طراح مد، ترکیبی از پایه حقوق، دستمزد سالانه یا ساعتی، پاداش، سهیم شدن در سود، حق راهنمایی، کمیسیون، اضافهکاری و دیگر اشکال درآمد نقدی است و مزایای غیرنقدی مانند حق بازنشستگی و یا خدمات بهداشتی و درمانی را شامل نمیشود.
وظایف کلی طراح مد
موقعیتهای شغلی طراح مد تاحدی متنوع است. سمتهایی مانند مدیر توسعه محصولات، مدیر بخش توسعه و بازاریابی، مدیر ارشد تولید، مدیر طراحی مهندسی، الگوساز پارچه و طراح فنی ازجمله موقعیتهایی هستند که طراح مد در آنها میتواند ایفای نقش کند. بهطور کلی وظایفی که در سطح جهانی از طراح مد انتظار میرود، موارد زیر را در برمیگیرد:
توسعه ایدههای طراحی براساس جمیعت مخاطبان
نظارت بر الگوهای طراحیشده و نوشتن مقالاتی در زمینه طراحی پوشاک
دنبال کردن روند مد با تاکید بر علایق و سلایق مشتریان
شرکت در نمایشگاههای مد و مطالعه نشریات مد
ترویج، نمایش و فروش نمونه الگوهای طراحیشده در جلسات و نمایشگاههای مد
منبع: www.payscale.com