مصداقهای مدیریت منابع و مصارف در نظام سلامت
سمیرا عظیمینژاد
در سالی که با نام «اقتصاد مقاومتی؛ اقدام و عمل» مزین شده، یکی از مهمترین مصداقهای بارز این مدل اقتصادی در حوزه سلامت تجلی پیدا میکند. بازار نظام سلامت در کشور ما بر اساس گفتههای متولیان نظام سلامت، رقمی حدود 120 هزار میلیارد تومان تخمین زده میشود. در این بین، بازار 5 هزار میلیارد تومانی تجهیزات پزشکی در کشور و بازار 10 هزار میلیارد تومانی دارو در ایران، فقط گوشه کوچکی از این بازار عریض و طویل را تشکیل میدهد.
بازاری به این وسعت و فراگیری میبایست نقش مهمی در تحقق اقتصاد مقاومتی داشته باشد و درواقع «اقتصاد سلامت» را باید در خط مقدم تحقق این مدل اقتصادی خودکفا و انعطافپذیر به حساب آورد.
پاسخگویی سریعتر و باکیفیتتر به نیاز بیماران و اتکای اصلی به توان و ظرفیتهای داخلی، بدیهیترین خروجی اقتصاد مقاومتی در حوزه سلامت خواهد بود که بسیاری از کارشناسان خبره حوزه سلامت نیز بر اجرای جامع آن تاکید جدی دارند.
اقتصاد مقاومتی در حوزه سلامت، مصداقهای بسیار متعددی دارد که هر کدام از آنها مکمل یکدیگرند. درحقیقت اگر فقط گوشهای از اقتصاد مقاومتی در نظام درمان یا بهداشت محقق شود، اما سایر بخشهای این اقتصاد مترقیانه را به حال خود رها کنیم، نتوانستهایم فرهنگ اقتصاد مقاومتی را در حوزه سلامت نهادینه کنیم.
نهادینهسازی فرهنگ این شیوه اقتصادی در نظام بهداشت و درمان، بیگمان به عزم جدی همه مسئولان نظام سلامت و همراهی مردم نیاز دارد و بیگمان این فرهنگسازی نیز در بازه زمانی کوتاهمدت محقق نخواهد شد.
پیشگیری و بهداشت؛ قلب اقتصاد مقاومتی
دکتر نوید ناصری، عضو شورای عالی نظام پزشکی کشور، در گفتوگو با آتیه نو عقیده دارد که مهمترین بخش تحقق اقتصاد مقاومتی در حوزه سلامت، توجه و تمرکز بر نظام بهداشت و پیشگیری است.
به گفته این مقام مسئول، توجه به بهداشت غذایی، بهداشت محیط و بهداشت فردی در نوک پیکان تحقق اقتصاد مقاومتی است: «برای تحقق اقتصاد مقاومتی در حوزه سلامت میبایست در وهله اول، فرهنگ بهداشت و پیشگیری در جامعه نهادینه شود. اگر این امر مهم تحقق یابد، شک نکنید که راه اصلی تحقق این اقتصاد متعالی هموار خواهد شد.»
ناصری تاکید دارد که احیای فرهنگ پیشگیری میتواند بار هزینههای درمانی را بسیار کاهش دهد، صرفهجویی در نظام سلامت را نهادینه کند و سلامت عمومی جامعه را ارتقا بخشد. به گفته این کارشناس نظام سلامت، اینها همان نتایجی است که از یک اقتصاد سلامت خودکفا و پویا انتظار میرود.
طب سنتی و نظام ارجاع، زوج پیشبرنده اقتصاد مقاومتی
علاوه بر بهداشت و پیشگیری، ناصری بر این باور است که اجرای واقعی نظام ارجاع و توجه به طب سنتی هم از دیگر مصداقهای بارز اقتصاد مقاومتی است. همین که بیمار بلافاصله بعد از بیماری به پزشک متخصص مراجعه نکند و از طریق نظام ارجاع و سطحبندی درمان شود، به گفته این عضو شورای عالی نظام پزشکی کشور، صرفهجویی هنگفتی در حوزه سلامت ایجاد خواهد شد که خود مصداق جدی اقتصاد مقاومتی در حوزه سلامت است. همچنین بهرهگیری از ظرفیت بالای طب سنتی که با مبانی علمی سازگار باشد نیز از دیگر راههای تحقق اقتصاد مقاومتی در حوزه سلامت است که ناصری به آن اشاره دارد.
علاوه بر اینها، این مقام مسئول عنوان میکند که اگر فرهنگ دارویی در کشور هم عوض شود، نظام سلامت به سمت اقتصاد مقاومتی متمایل خواهد شد: «خیلی اوقات، بیمار تا چندین قلم دارو از سوی پزشک تجویز نشود، از فرآیند درمانش راضی نمیشود و یا اینکه هنوز هم بسیاری از بیماران و حتی پزشکان علاقه دارند که حتما از داروی خارجی استفاده کنند. اینها عادتهای متضاد با فرهنگ اقتصاد مقاومتی است که تا وقتی این الگوی مصرف دارو در کشور اصلاح نشود، تحقق اقتصاد مقاومتی در حوزه سلامت هم با چالش جدی مواجه خواهد بود.»
تدوین و ابلاغ راهنماهای بالینی، به گونهای که پزشک مجاز نباشد هر نوع درمان گرانقیمتی را بدون داشتن مبنای علمی تجویز کند، و مقابله با فرهنگ تخصصمحوری، به طوری که نقش پزشک عمومی در نظام سلامت احیا شود، از دیگر راهکارهای تحقق اقتصاد مقاومتی است که ناصری بر اجرای دقیق و علمی آنها تاکید دارد.
اجرای همه این راهکارهای علمی برای تحقق این مدل اقتصادی خودکفا در حوزه سلامت، به گفته ناصری، موجب میشود که هزینههای غیرضروری در نظام سلامت کمتر شود، پاسخگویی و کیفیت نظام درمان افزایش یابد و نظام سلامت بدون اتکا به بودجههای هنگفت، بتواند روی پای خود بایستد که همه اینها نیز به باور این کارشناس حوزه سلامت، مصداق عینی و عملی اقتصاد مقاومتی در حوزه سلامت به شمار میرود.
افزایش کمی و کیفی بازار دارو
دکتر سلیمان عباسی، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس نهم، نیز در گفتوگو با آتیهنو تاکید میکند که عقب نماندن از دانش روز جهان در حوزه پزشکی، توسعه توریسمدرمانی و بالا بردن توان علمی کشور برای جلوگیری از مهاجرت بیماران ایرانی، میتواند صرفهجویی ارزی بالایی را در پی داشته باشد که همین موضوع، مصداق عینی تحقق اقتصاد مقاومتی در حوزه سلامت است.
افزایش کمی و کیفی بازار دارویی کشور، افزایش صادرات دارو و تجهیزات پزشکی، خودکفایی در تولید و صادرات بسیاری از واکسنها نیز مثالهای دیگری از تجلی اقتصاد مقاومتی در حوزه سلامت است که عباسی بر اجرای جدی آنها تاکید دارد.
کنترل تقاضاهای القایی، احیای اقتصاد مقاومتی
دکتر حسین قشلاقی، رئیس طرحها و لوایح سازمان نظام پزشکی کشور، نیز در گفتوگو با آتیه نو، تحقق اقتصاد مقاومتی در حوزه سلامت را منوط به اجرای سه برنامه مهم میداند. برنامه اولی که قشلاقی بر اجرای آن تاکید دارد، کنترل مصرف بیش از حد دارو در کشور است، زیرا به گفته این مسئول، مصرف دارو در کشور ما بیش از میانگین جهانی است. برای کنترل این موضوع او تصریح میکند: «باید فرهنگسازی بیشتری روی رفتار بیمار و پزشک انجام شود تا داروی کمتری مصرف شود، به گونهای که هم مردم از مصرف خودسرانه دارو پرهیز کنند و هم پزشکان داروی کمتری تجویز کنند.»
برنامه دومی که این کارشناس نظام سلامت آن را پیششرط تحقق اقتصاد مقاومتی در حوزه سلامت میداند، کنترل خدمات پاراکلینیکی است. قشلاقی خاطرنشان میکند که در کشور ما بیش از حد از ابزارهای کمکتشخیصی مثل انواع تصویربرداریها و آزمایشهای پزشکی استفاده میشود. این موضوع به قول قشلاقی، باعث تقاضاهای القایی دوسویه شده است، به طوری که هم پزشکان از ابزارهای کمکتشخیصی زیاد استفاده میکنند و هم مردم تمایل دارند برای سادهترین بیماریها از وسایل تشخیصی گرانقیمت بهره ببرند.
جالب است که این مقام مسئول تصریح میکند: «در کل کشور انگلستان به اندازه شهر تهران، دستگاه و خدمات امآرآی وجود ندارد، زیرا تقاضا برای خدمات پاراکلینیکی در ایران کنترل نشده است.»
برنامه سومی که قشلاقی به ضرورت اجرای آن اعتقاد جدی دارد، حمایت از بخش خصوصی برای تولید باکیفیتتر پروتزها و دستگاههای تشخیصی در حوزه سلامت است. رئیس طرحها و لوایح سازمان نظام پزشکی کشور یادآوری میکند: «هماکنون بسیاری از این تجهیزات به کشور وارد میشوند، حتی بسیاری از این دستگاههای تشخیصی که از چین وارد میشوند، کیفیت و مرغوبیت لازم را ندارند. با حمایت بیشتر دولت از شرکتهای داخلی این شرکتها میتوانند اجناس بسیار باکیفیتتری نسبت به نمونههای خارجی و با تنوع بالا تولید کنند که همین سیاست، از خروج ارز از کشور نیز جلوگیری میکند.»
اجرای این برنامههای سهگانه، از نگاه قشلاقی، موجب ارتقای توان نظام سلامت، خودکفایی در تولید داخل، کاهش وابستگی به خارج از کشور، صرفهجویی ارزی و حفظ منابع مالی نظام سلامت میشود که این دستاوردها را باید مصداق عینی اقتصاد مقاومتی در حوزه سلامت دانست.