printlogo


دریچه
اقتصاد ایران و چالشی به نام بیکاری

با وجود تمامی نشانه‌های امیدوارکننده که پس از توافق هسته‌ای و لغو تحریم‌ها در اقتصاد ایران مشاهده می‌شود، افزایش نرخ بیکاری و کاهش ارزش پول ملی دو نقطه‌ضعف بزرگ برای اقتصاد این کشور به شمار می‌روند. بسیاری در ایران امیدوار بودند برچیده شدن تحریم‌ها به جذب سرمایه‌های خارجی، آغاز پروژه‌های بزرگ اقتصادی و درنتیجه ایجاد اشتغال کمک کند، اما برخلاف انتظارها نرخ بیکاری نه‌تنها کاهش نیافته است، بلکه روند آن صعودی بوده است.
کارشناسان بر این باورند که ایجاد اشتغال و مقابله با بیکاری به برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری گسترده نیاز دارد و روندی زمان‌بر خواهد بود. حال آنکه افزایش بیکاری به طور مستقیم بر وضعیت معیشتی مردم تاثیرگذار است و به همین دلیل باید اقدامات جدی در این زمینه انجام شود. گزارش‌ها حاکی از آن است که نرخ بیکاری در سال 2016 به حدود 12 درصد افزایش یافته است در حالی که نرخ بیکاری جوانان ایرانی بیش از دوبرابر این رقم است و بسیاری از مردم ناگزیرند برای گذران زندگی به شغل دوم روی بیاورند. تاکسی آنلاین که از طریق نرم‌افزاری روی گوشی‌های هوشمند امکان برقراری ارتباط بین راننده و مسافر را فراهم می‌کند، یکی از شاهدهای عینی افزایش تقاضا برای شغل‌های دوم است. این نرم‌افزارها هم‌اکنون بیش از 20 هزار راننده دارد. یکی از مهم‌ترین عواملی که به ایجاد فرصت‌های شغلی کمک می‌کند، جذب سرمایه‌های خارجی و ترغیب شرکت‌های بین‌المللی برای احداث پروژه‌های بزرگ در ایران و استفاده از نیروی کار محلی است. این در شرایطی است که امنیت سرمایه‌گذاری و شاخص ریسک کشورها در ایجاد فضای امن برای سرمایه‌گذاران ازجمله عواملی است که در زمان تصمیم‌گیری شرکت‌های بین‌المللی برای امضای قراردادهای اقتصادی خارجی مورد بررسی قرار می‌گیرد. برخی معتقدند روی کار آمدن دولت دونالد ترامپ در آمریکا و از سوی دیگر مخالفت جدی برخی گروه‌های داخلی با ورود سرمایه‌های خارجی به کشور، چشم‌انداز جذب این سرمایه‌ها و ایجاد اشتغال را در ابهام قرار داده است. یکی دیگر از تهدیدهای پیش روی جذب سرمایه‌های خارجی معضلات سیستم بانکی است. به این معنا که با وجود لغو تحریم‌ها هنوز بانک‌های بزرگ بین‌المللی از همکاری با ایران خودداری می‌کنند.
کاهش ارزش ریال در برابر دلار پس از حدود سه سال ثبات نسبی در بازار نیز به یک نگرانی تبدیل شده است. در اواخر دسامبر، قیمت هردلار آمریکا تا 4 هزار و 160 تومان بالا رفت که رقمی بی‌سابقه بود. این در شرایطی است که گفته می‌شود به دنبال لغو تحریم‌ها حدود 30 میلیارد دلار از اموال بلوکه‌شده خارجی ایران آزاد شده است. در این بین برخی تحلیلگران معتقدند انتظار رشد سریع اقتصاد ایران پس از سال‌ها تحریم‌ چندان واقع‌بینانه نیست. مدیر یک موسسه مشورتی در وین می‌گوید: «حتی اگر تحریم‌ها به‌تدریج لغو شوند، قوانین و مقررات باید تغییر کنند و با فساد اقتصادی مبارزه شود.» به گفته او روند این تغییرات بسیار کند بوده است و تبدیل شدن ایران به یک اقتصاد نوظهور به اقدامات و اصلاحات جدی نیاز دارد.
با این حال موسسه اقتصادی «اجلیتی» که مقر آن در کویت است در گزارشی با محوریت وضعیت بازارهای اقتصادی نوظهور در سال 2017 اعلام کرد که ایران یکی از فعال‌ترین بازارهای قدرتمند اقتصادی در سال میلادی جاری به شمار می‌رود. بنا بر این گزارش، بازار ایران در ردیف فرصت‌های برخوردار از رشد چشمگیر اقتصادی در مورد کالاهای لجستیکی است. اجلیتی همچنین در گزارش خود با اشاره به نوسان قیمت نفت در بازارهای جهانی تاکید کرده است که بازارهای کشورهای عربی حوزه جنوبی خلیج‌فارس دچار تزلزل و ناپایداری شده‌اند و برای برون‌رفت از اقتصاد تک‌محصولی و ایجاد منابع جدید درآمد و حذف یارانه‌های دولتی به تلاش فوق‌العاده‌ای نیاز است.