بلاتر یا سایه بلاتر؟
مهدی شادمانی
کمیته اخلاق فیفا جنجالساز شده. کمتر از 20 روز قبل کمیته اخلاق فیفا با صدور چهار حکم متوالی چهار نفر از اعضای اصلی خود را مادامالعمر یا برای 90 روز تعلیق کرد. این یکی از عجیبترین اتفاقات تاریخ فدراسیون جهانی فوتبال است. اینکه کمیته مبارزه با فساد این نهاد اینقدر مستقل عمل میکند که توانسته رئیس، دبیرکل و دو نفر از نایبرئیسان را تعلیق یا محروم مادامالعمر کند بیشتر شبیه یک کودتاست تا پاکسازی. اما این اتفاق افتاده و همه انتظار دارند که فیفا در مسیر روزهای آینده و پس از انتخاباتش پاک شود. اما این اتفاق واقعا در مسیر پاکی فیفاست؟
انتخابات فیفا
همهچیز از انتخابات آخر فیفا شروع شد. جایی که بلاتر بار دیگر در انتخابات حاضر شد و میخواست رئیس شود. اما دادستانی آمریکا وارد عمل شد، 19 نفر از اعضای فیفا را دستگیر کرد و دبیرکل فیفا را تحت تعقیب قرار داد. پیشروی دادستانی آمریکا در پرونده فیفا هرچند ماجرا را سیاسی کرد و پوتین هم به رفتار آمریکا معترض شد، اما کسانی که داخل فیفا بودند میدانستند بازداشت نفرات زیادی از اعضای فیفا به معنای پایان امپراتوری بلاتر است. امپراتوریای که با همکاری رئیس فدراسیون فوتبال آمریکا با افبیای در حال فروریختن بود. دراصل رئیس فدراسیون فوتبال آمریکا، که رشوه گرفته بود، توسط افبیای بازداشت شد و همانجا قرارداد همکاری را برای بخشش امضا کرد. قراردادی که طی آن او با میکروفون در جلسات اصلی فیفا شرکت میکرد و پلیس آمریکا را به صورت آنلاین در جریان اتفاقات میگذاشت. حجم بالای دستگیری ارکان فیفا نشان میداد که رئیس در خطر است. اما انتخابات فیفا با وجود این رسوایی برگزار شد و بلاتر دوباره رای آورد.
استعفای رئیس
هرچند فساد فیفا علنی شده بود، بلاتر در سخنرانی پس از انتخابش قول داد که رویه فیفا به سمتی برود که همه چیز از فساد پاک شود. او این قول را داد و دو روز بعد دبیرکلش تحت تعقیب قرار گرفت. ماجرا کمکم به یک رسوایی کامل تبدیل میشد. ژروم والکوم در پروندههایی متهم شده بود که بلاتر هم در آنها دست داشت و همین سبب شد که بلاتر اعلام کند استعفا میکند و انتخابات جدیدی برگزار میشود. این وعده رئیس هرچند آبی بود روی آتش، اما درحقیقت بلاتر تا همین امروز استعفا نداده و دراصل آن روزها وقت میخرید. تا قبل از آن سخنرانی هیچوقت جبههگیریها علیه بلاتر شفاف نبود، اما پس از آن پلاتینی و یوفا انتقاداتشان را آغاز کردند و از چند دشمن دیگر رئیس فدراسیون جهانی رونمایی شد. آنها اعتقاد داشتند در انتخابات جدید فیفا باید کسی انتخاب شود که فساد را از این مجموعه بیرون بریزد. فسادی که به نظر میرسید تمام ارکان فیفا را درگیر کرده است. پلاتینی و نایبرئیس سابق و کرهای فیفا جزو منتقدان اصلی بودند. آنها با این انتقادها عملا خودشان را بهعنوان گزینه ریاست فیفا معرفی میکردند. گزینههایی که در انتخابات قبلی به دلیل حضور بلاتر حاضر نشده بودند، چون میدانستند شانسی ندارند، اما حالا این فرصت را پیدا کرده بودند که شانس خود را امتحان کنند.
تعلیق رئیس
کمیته اخلاق چهارشنبه دو هفته پیش بهیکباره سپ بلاتر را از ریاست فیفا و حضور در این نهاد تعلیق کرد. یک تعلیق 90 روزه که رسوایی کاملی به حساب میآمد. تحلیل این اتفاق برای کارشناسان چندان ساده نبود. اما به نظر میرسید که بلاتر با استعفا نکردن شرایط آبروریزی را برای خود فراهم کرده است. 24 ساعت همه اتفاق نظر داشتند که بلاتر میبایست سنجیدهتر عمل میکرد اما روز پنجشنبه کمیته اخلاق فیفا حکمهای جدیدی صادر کرد. میشل پلاتینی، نایبرئیس فیفا و رئیس یوفا، چونگ کرهای، نایبرئیس سابق فیفا، و ژروم والکوم به صورت قطعی یا غیرقطعی تعلیق شدند. این حکم آب سردی بود بر سر پلاتینی و چونگ. هرچند والکوم قبل از این توسط دادستانی آمریکا متهم شده بود، اما او جزو تیمی به حساب میآمد که در کنار بلاتر کار کردهاند. دو گزینه دیگر، پلاتینی و چونگ، هردو میخواهند تا چند ماه دیگر برای انتخابات فیفا نامزد شوند ولی با این حکم تعلیق نمیتوانند. این به معنای رو کردن برگ برنده برای حامیان بلاتر است. اما اگر بلاتر کنار برود دیگر ضربه زدن به منتقدانش آن هم به قیمت رسوایی خندهدار به نظر میرسد. یعنی بعید است بلاتر حاضر شود کمیته اخلاق او را بیآبرو کند، فقط به خاطر اینکه منتقدان را در فیفا راه ندهند. پس ماجرا چیست؟
تیم سایه
شاید برای اینکه بتوانیم اتفاقات این روزها را تحلیل کنیم باید به روزهای انتخابات بازگردیم. جایی که بلاتر یارانش را برای رایگیری دستهبندی میکرد. پیش از این در همین نشریه برای تحلیل رایهای فیفا گزارشی منتشر شد. در آن شماره نوشته شد که بلاتر رای اصلیاش را از آسیا و آفریقا به دست میآورد. دو قارهای که در آن پروژههای فیفا اجرا شده و روسای فدراسیونها همه در روابطی تنگاتنگ با رئیس بودهاند. هرچند سادهانگارانهترین تصور این است که بلاتر خودش این تیم را هماهنگ کرده است. اما اتفاقات رخداده در کمیته اخلاق نشان میدهد که فرد یا افرادی بلاتر و تیمش را هدایت کردهاند. دراصل کسانی که بلاتر را ملزم به ماندن در فیفا و رسوا شدن کردهاند، افرادی هستند که قبل از این رایهایش را جمع و شرایط حضور مداومش را بر روی صندلی فراهم کردهاند. کسانی که با چهار حکم کمیته اخلاق فیفا دو نامزد پرشانس برای ریاست را سوزاندهاند. آنها چه کسانی هستند؟
امپراتوری دلار
برای اینکه حضور یک تیم در سایه باورپذیر باشد باید فقط به درآمدهای سوپر میلیارد دلاری فیفا از حامیان، حق پخش و... اشاره کرد. درآمدهایی که هرکسی را وسوسه میکند اعضای فیفا را ثابت نگه دارد و اگر رئیس طی ماجرایی بیآبرو شد بقیه سیستم را حفظ کند. فدراسیون جهانی فوتبال در حال حاضر و در غیبت بلاتر توسط سرپرست اداره میشود. سرپرستی که حتما عامدانه از طرف همان تیم در سایه انتخاب شده است. عیسی حیاتو، نایبرئیس آفریقایی فیفا، در روزهایی که سایر نایبرئیسان تعلیق شدهاند به این پست رسیده و شرایط انتخابات را فراهم میکند. کسی که جزو حامیان بلاتر بوده است. حال باید باری دیگر پرسید: «آیا با این تعلیقها فیفا پاک میشود؟» پاسخ این سوال قطعا منفی است. شاید مدارکی برای فاسد بودن پلاتینی و مرد کرهای وجود داشته باشد، اما این دو نامزدهایی هستند که میخواهند سیستم جدید داشته باشند و به سیستم قدیمی احترام نمیگذارند. شاید هرکدام پس از پذیرش شرایط رفع تعلیق شوند، شاید هم گزینه دیگری که مورد وثوق آفریقا و آسیا باشد رئیس شود. اینجا امپراتوری دلار تصمیم میگیرد، پاک شدن از فساد معنا ندارد.