معاون فنی و درآمد سازمان تامیناجتماعی از نظام جدید «پرداخت متمرکز مستمریها» میگوید:
حقوق بازنشستگان در یک هفته پرداخت میشو د
مسعود شاه حسینی
محمدحسن زدا، معاون فنی و درآمد سازمان تامیناجتماعی، در گفتوگو با آتیهنو از طرح «پرداخت متمرکز مستمریها» میگوید. طرحی که وی از آن بهعنوان تحولی در نظام پرداخت مستمری ایران یاد میکند. در این طرح قرار است حقوق و مستمری بازنشستگان و مستمریبگیران به صورت متمرکز در بازه زمانی 5 روزه به حساب بازنشستگان و مستمریبگیران پرداخت شود. به اعتقاد زدا افزایش سرعت، بهبود کیفیت، دقت بالا، صرفهجوییهای ریالی و رفاه و آسایش مردم از جمله اهداف این طرح است. طرحی که به نظر او یکی از چندین طرحی است که در این سازمان پیگیری میشود و این ابتدای مسیری است که هدف آن «رضایتمندی و آسایش مردم» است.
یکی از خدمات حیاتی سازمانهای بیمهگر اجتماعی، پرداخت مستمری به بازنشستگان و مستمریبگیران است. سازمان تامیناجتماعی هم بهعنوان بزرگترین سازمان بیمهگر اجتماعی هماکنون ماهیانه بالغ بر 3 هزار میلیارد تومان را بهعنوان مستمری به بازنشستگان، ازکارافتادگان و خانوادههای آنها پرداخت میکند. در روزهای گذشته عنوان شد که این سازمان شیوه پرداخت مستمریها را تغییر میدهد. اساسا چه نیازی به اینگونه تغییرات وجود دارد و دغدغههای اصلی در این تحول چه بوده است؟
به طور کلی سازمان تامیناجتماعی در حال انتقال از سیستمی کلاسیک و سنتی به سیستمی جدید و مکانیزه است. این تغییرات مدتهاست در حوزههای مختلف آغاز شده است. آگاه هستیم که باید اقدامات زیادی را انجام دهیم و همینطور میدانیم که مشکلات فراوانی در اجرایی کردن ایدهها و طرحها وجود دارد. خوشبختانه با برنامهریزی و اولویتبندیهایی که انجام دادهایم، در حال حلوفصل تمام مشکلات هستیم. این سازمان بیش از 30 برنامه نرمافزاری مختلف برای تحول در ساختار فرآیندهای ارائه خدمات متنوع به مردم در دست اجرا دارد. یکی از مواردی که شما به آن اشاره کردید پرداخت متمرکز مستمریهاست. برای پرداختن به آنچه میخواهیم انجام دهیم، در وهله اول باید به آسیبشناسی وضعیت موجود پرداخت. سازمان تامیناجتماعی در حال حاضر بیش از 2 میلیون و 800 هزار نفر مستمریبگیر اصلی دارد. طبیعی است که این تعداد افراد باید حقوق خود را به صورت ماهیانه دریافت کنند. حجم ریالی پولی که هماکنون به این عزیزان منتقل و پرداخت میشود، در حدود 3 هزار میلیارد تومان به صورت ماهیانه است. از سوی دیگر به علت اینکه تاکنون سیستمها به طور کامل مکانیزه نبوده و کارها عمدتا به صورت دستی انجام میگرفته، مشکلاتی به وجود میآمد. تا امروز بههیچوجه فیزیک چنین پولی موجود نبوده تا بتوانیم حقوق تمام مستمریبگیران را بهصورت یکجا پرداخت کنیم. به این معنا که بانک مرکزی و بانک ملی که مسئول تهیه فیزیک پول هستند، بارها اعلام کردهاند که نمیتوانند چنین حجم پولی را در یک روز آماده کنند. بر اثر نبود چنین سازوکاری در بانکهای مرجع، بانک رفاه هم بهعنوان مسئول پرداختها قادر به انجام چنین وظیفهای نیست. اگر تمام شرایط پیشگفته را در کنار یکدیگر قرار دهیم، متوجه میشویم که چاره دیگری جز پرداخت براساس حروف الفبا باقی نمیماند. زمانی که اساس کار بر پرداخت به صورت الفبایی باشد، امکان پرداخت تمام حقوقها در یک روز وجود ندارد. در سیستم کنونی (که در دست اصلاح است) براساس تقسیمبندی، پرداخت حقوق افراد از پنجم هرماه آغاز میشود و تا 25 همان ماه ادامه مییابد.
روال پرداخت کنونی به چه صورت است؟
واحدهای مستمری شعب، محاسبه ماهیانه را انجام میدهند، لیست افراد را هم به صورت دستی انجام میدهند که یک عدد مشخصی است. این لیستها و محاسبات به واحد مالی شعبه تحویل داده میشود. بعد از این مرحله، شعبه مربوطه آن رقم مالی را از ستاد مرکزی سازمان تامیناجتماعی درخواست میکند. ستاد با جمعآوری درخواستهای مالی کل شعب، مبلغی را به ادارات کل استانها تخصیص میدهد. در مرحله بعد مبالغ مورد نیاز براساس لیست را به شعب انتقال میدهند. هر شعبهای هم لیست اسامی افراد تحت پوشش خود را همراه با چک به بانک میفرستد و پرداختها براساس حروف الفبا صورت میپذیرد. همانطور که مشاهده میکنید در این نوع پرداخت، فرآیندهای کاری زیادی انجام میشود.
در این فرآیندهای طولانی و تا حدودی هم پیچیده، چقدر احتمال خطا وجود دارد؟
کنترل این فرآیندها کار بسیار سخت و پردردسری است که ضایعاتی هم دارد. یعنی زمانی که فرآیندها طولانی باشند و افراد زیادی با اعمال سلیقههای متنوع در آن دخیل باشند، قطعا نمیتوان احتمال آسیب و یا بروز خطا را انکار کرد. سازمان تامیناجتماعی با چنین دغدغهای به سمت مکانیزه کردن کامل فرآیند پرداخت رفته و در پی افزایش سرعت کار، کیفیت و دقت بالا، صرفهجوییهای ریالی و رفاه و آسایش مردم و نیز تسهیل امور کارکنان خود بوده است.
دلایلی که شما از آن نام بردید بیشتر به حوزه اجرا و برخی کاستیهای گریزناپذیر در این زمینه اشاره دارد. آیا دلایل و مشکلات دیگری هم وجود دارد؟
آنچه به شما گفتم، تنها به مشکلات عمومی اداری و بوروکراتیک مربوط بود. مشکلات دیگری هم از جمله مشکل مالی وجود دارد. سوال این است که به چه علت باید از پنجم تا بیست و پنجم هرماه پول سازمان تامیناجتماعی در بانک بماند؟ چرا نباید 18 روز از این بیست روز را پسانداز کنیم و از طریق آن به نفع منابع متعلق به بیمهشدگان و مستمریبگیران درآمد کسب کنیم و در یک روز مشخص هم پرداختها را انجام دهیم؟ به حجم 3 هزار میلیارد تومان به صورت سرانگشتی روزانه مبلغ 10-12 میلیارد تومان سود تعلق میگیرد. این رقم طی بیست روز بسیار بالاتر میرود. نکته مهم این است که این پول باید در کنترل خودمان باشد و از سرگردانی در میان بانکها به دور باشد. نکته بعدی این است که در هیچ جای دنیا حقوق هرماه را در پنجم آن ماه پرداخت نمیکنند. در همه جای دنیا و از جمله در سازمانها و نهادهای داخلی کشور هم، حقوق و مزایای هرماه را تقریبا در محدوده بیست و پنجم تا اواخر همان ماه پرداخت میکنند. این مسئله هم باز به همان سیستم دستی برمیگردد.
آن مشکلات مرتفع شدهاند؟
بله، مشکلات اصلی رفع شدهاند. در وهله اول به فیزیک پول نیازی نیست. چون همه پرداختها از طریق کارتهای اعتباری صورت میگیرد. اصلاح فرآیندهای اداری در مرتبه دوم قرار دارد. به جای دخالتهای افراد و واحدهای مختلف، پرداختها از محل ستاد مرکزی سازمان به حساب اشخاص در هر شهر و منطقهای انجام میشود. علاوه بر این، میتوانیم از پسانداز پولهایمان هم استفاده کنیم. در این صورت حقوقها در بازه زمانی 5 روزه و در اواخر هرماه پرداخت میشود. تمام این اصول و فرآیندها با عنوان «پرداخت متمرکز مستمریها» شناخته میشوند.
بازنشستگان و مستمریبگیران سالهاست به روال پرداخت کنونی عادت کردهاند و هرگونه تغییری در شیوه پرداخت، موجب نگرانی این گروهها میشود. البته حساسیتها و نگرانیها طبیعی است. چراکه این حقوق چهبسا تنها محل درآمد بسیاری از بازنشستگان و مستمریبگیران است. چه صحبتی در این باره دارید؟
بر یک نکته تاکید ویژه دارم؛ در این تغییر و تحولات سیستمی اجازه نخواهیم داد «کمترین دغدغه و نگرانی ایجاد شود». اینطور نیست که مستمری فردی قطع یا کم شود و یا هر مشکل دیگری که گاهی در سیستمهای اداری وجود دارد، پیش بیاید. چون میدانیم این حقوق متعلق به مردم است و مردم هم براساس آن برنامهریزی میکنند و زندگی خود را از طریق آن میگذرانند. متعهد هستیم که اجازه بروز کوچکترین مشکل را ندهیم. بنابراین با اطمینان اعلام میکنیم مردم و بهخصوص بازنشستگان هیچگونه نگرانی به دل راه ندهند و بدانند که سازمان تامیناجتماعی یار و یاور و در کنار آنهاست. سازمان تامیناجتماعی حفظ، حراست و دفاع از منافع بازنشستگان و مستمریبگیران را از جمله وظایف اصلی خود میداند. این مسئله اصلی عقیدتی و جزو منشور سازمان تامیناجتماعی است. ما به حقوق بازنشستگان و مستمریبگیران آگاهیم و برایمان قابل درک و احترام است که اجازه ندهیم اندکی از این حقوق بازبمانند.
یکی از شعارهای اساسی سازمان تامیناجتماعی تعامل و همافزایی با شرکای اجتماعی است. جایگاه و نقش این شرکا و بهخصوص کانونهای بازنشستگی در چنین طرحی چگونه بوده؟ آیا از مشورتها و پیشنهادهای آنها هم استفاده کردید؟
از همان شروع کارهای مطالعاتی این طرح از کانون عالی کارگران بازنشسته سازمان تامیناجتماعی دعوت به عمل آوردیم که ما را در اجرای این طرح و بهرهمندی از کمکهای فکریشان یاری دهند. کمکها و راهنماییهای زیادی به ما ارائه دادند و از تمام آنها استفاده کردیم. من به نمایندگی از مجموعه سازمان تامیناجتماعی دست آنها را به گرمی میفشارم و از آنها تشکر ویژه دارم. آنها حامی بیچونوچرای ما در عملیاتی کردن این طرح بودند. در حال حاضر در موقعیتی هستیم که به کمکهای فکری کانونهای استانی هم نیازمند هستیم. در همین رابطه هفته گذشته سمیناری در بندرانزلی برگزار کردیم و به اتفاق مدیران ارشد سازمان از ویژگیها و مزایای این طرح توضیحاتی را خطاب به کانونهای بازنشستگی استانی سراسر کشور ارائه دادیم. از این کانونها هم دعوت به عمل آوردیم تا سازمان را در اجرای سریعتر و بهینهتر این طرح یاری رسانند و کمکهای فکریشان را شامل حال ما کنند. سازمان تامیناجتماعی این طرح را «پرداخت متمرکز مستمریها» نامگذاری کرده است، اما به اعتقاد من این طرح «تحول نظام مستمری ایران» است و واقعا تحولی اساسی است. از این جهت میگویم تحولی اساسی که مثلا در پرداخت عیدیها، این کار در کوتاهترین زمان ممکن انجام میشود و بعد از آن میتوانیم به کارهای دیگرمان بپردازیم. درگذشته انجام چنین کاری از مراحل چندگانهای پیروی میکرد که شامل تامین اعتبار، ادارات کل استان، شعب، حسابداری، واحد مستمری، بانک، چک و پرداخت بود و عموما هم زمانبر بودند. هرکدام از این فرآیندها هزینههای زیادی تحمیل میکردند که با از بین رفتن آنها، صرفهجوییهای زیادی در هزینههای اداری صورت خواهد گرفت. سازمان تامیناجتماعی هماکنون 520 شعبه دارد. هرکدام از این شعب دارای واحدهای مستمری و مالی هستند که با احتساب حداقل یک نفر در هر واحد، سرجمع 1040 نفر در این دو واحد در سراسر کشور به فعالیت مشغولاند. یعنی 1040 نفر باید در این خصوص تصمیمگیری کنند. احتمال خطا هم که همواره در میان این افراد وجود دارد. اما در پرداخت متمرکز خطاها به صفر کاهش پیدا میکند. بالا بردن سرعت و کیفیت مرا قانع میکند که از این طرح با عنوان تحول اساسی یاد کنم. تحولی که بعد از 60 سال صورت میگیرد. الان زمان اجرایی شدن این طرح است. پیش از آنکه دیر شود ما به این احساس نیاز پاسخ دادیم. افراد زیادی در اجرایی شدن این طرح همت گماردهاند. ما اعتمادبهنفس را به زیرمجموعههای سازمان تامیناجتماعی منتقل کردیم و آنها هم بهخوبی از پس کار برآمدهاند.
از ابتدای دوره جدید مدیریت سازمان تامیناجتماعی، اهمیت نهضت «آیتی» به نحو چشمگیری در عملکرد مجموعه سازمان تامیناجتماعی دیده میشود. بسترسازی برای اجرای خدمات الکترونیک از اهداف اساسی این سازمان اعلام شده است. سوال این است که چرا بهیکباره سازمان تامیناجتماعی به این مهم پرداخت و چرا در دورههای گذشته این سیاست دنبال نشد؟
در این رابطه دو نکته قابل توجه است. باید از دورههای گذشته هم یاد کرد که پایههای اجرایی این طرحها را تا حدود زیادی مهیا کردند. ما درواقع گل را به ثمر رساندهایم و اینطور نیست که این طرح را بهتنهایی انجام داده باشیم. مشکلی که در چند سال گذشته وجود داشت تغییر و تحولات گستردهای بود که در این سازمان رخ میداد. وقتی طی هشت سال هشت مدیرعامل عوض کردهایم، چگونه میتوان انتظار برنامه منسجم را داشت؟ حال اگر کسی که سکاندار میشود غریبه باشد و از بیرون وارد شود، فقط یک سال زمان نیاز دارد تا با سازوکار این سازمان و ارکان و سیاستهای آن آشنا شود. تصور نکنید چنین کاری ساده است. هشت مدیر عوض کردن یعنی در حاشیه بودن. مدیران فرصت نداشتند با اصول سازمان و ارکان آن آشنا شوند. نعمتی که در دوره جدید نصیب سازمان تامیناجتماعی شده انتخاب مدیری است که از درون مجموعه برآمده است. بنابراین دیگر نیازی نبود زمان صرف کنیم تا زمینه آشنایی وی را با درآمد و حقبیمه و مستمری و... فراهم کنیم. دکتر نوربخش از بدنه سازمان به راس رسیده و این به معنای آشنایی وی با اصول و ارکان سازمان است. وی از همان ابتدا از معاونتهای مختلف برنامه خواست. در چنین وضعیتی ما یکراست سراغ اجرایی کردن برنامهها رفتیم. در کنار این مسئله، از حاشیهها هم دوری کردیم. با فراهم کردن این پیشنیازها، تمرکز بر وظایف و درک موقعیتی که سازمان در آن قرار داشت، طرحها را یکی پس از دیگری عملیاتی کردهایم که شاید گل سرسبد آنها هم پرداخت متمرکز مستمریها باشد. نتایج این اقدامات و سیاستها کمکم مشخص خواهد شد، اما نتیجه نهایی مورد نظر سازمان جلب رضایتمندی مردم است. به این معنا که مردم بدون کوچکترین نگرانی در کوتاهترین زمان و با بهترین کیفیت سرویسهای خود را دریافت کنند. ما از اینکه کارفرمایان یا مردم چکبهدست درون صفها میایستادند شرمنده بودیم. بنابراین ابتدا به سمت الکترونیکی کردن برخی از خدمات مانند دریافت لیست حقبیمه رفتیم و بهتدریج این نهضت را به رشد و بالندگی رساندیم تا به امروز رسیدیم و پرداختها را متمرکز کردیم. مطمئنا این تحولات ادامه پیدا میکند و در آینده خبرهای بیشتری از اینگونه اقدامات خواهید شنید.