پیادهرو
کار برای کار نه برای غایت و نهایتش
فرشاد اسماعیلی
۱) آدمهای بازنشسته تنها پیرمردها و پیرزنهایی نیستند که در پارکهای عمومی شهر گرد هم شطرنج بازی میکنند یا جدول حل میکنند. مفهوم بازنشستگی هرچند یادآور به پایان رسیدن دورهای از قدرت جسمی و فکری برای کار است، اما لزوما آدمها وقتی دیگر کاری به کار ندارند بازنشسته نمیشوند. بسیاری از افراد قهری یا اختیاری با بازنشستگی از قیدوبند سالها کار غیردلخواه آزاد میشوند و تازه میروند سراغ کاری که از روز اول برای آن ساخته شده بودند! کاری که بتوانند هویتشان را در آن پیدا کنند و محصول کارشان را بخشی از هویت خود ببینند نه محصول و موجود بیگانهای که مثل کابوس جلویشان قد علم کرده است. به اختصار اینکه بازنشستگی برای خیلی از آدمها شروع کار تازه است، کار به معنای واقعی هویتبخش آن. به قول شخصیت اول فیلم هامون: «کار واسه کار، نه برای غایت و نهایتش».
2) بازنشستگی پیش از موعد عبارتی حقوقی است که از نظر قانون تامیناجتماعی چندان مصداق قانونی ندارد. مطابق بند ۲ ماده ۷۶ قانون تامیناجتماعی، مشمولان این قانون با ۶۰ سال سن برای مردان و ۵۵ سال سن برای زنان میتوانند بازنشسته شوند. با این حال، قانونگذار در تبصرههای ماده ۷۶ مواردی را ذکر کرده که استثنایی بر این شرط است و به نظر میرسد آنچه بهعنوان بازنشستگی پیش از موعد موسوم است همین تبصرههای ماده ۷۶ باشد. بنابراین بازنشستگی پیش از موعد همان بازنشستگی بیمهشده قبل از ۶۰ سالگی تمام برای مردان و ۵۵ سالگی تمام برای زنان است. بنابراین مصادیق بازنشستگی پیش از موعد شامل این موارد است: ۱) ۳۰ سال سابقه کار با پرداخت حقبیمه به شرط داشتن ۵۰ سال سن برای مردان و ۴۵ سال سن برای زنان. ۲) بیمهشدگانی که ۳۵ سال تمام سابقه پرداخت حقبیمه دارند. ۳) بازنشستگان زن کارگر با بیست سال سابقه و ۴۲ سال سن. ۴) بازنشستگی در کارهای سخت و زیانآور.
3) بسیاری از این افراد پیش از ناتوانی جسمی و روحی بازنشسته میشوند، اما میتوانند و میخواهند سالها به کار ادامه دهند. یعنی توان جسمی و روحی ادامه کار را دارند. سوال این است که در این شرایط کارفرما میتواند آنها را بازنشسته کند؟ مطابق ماده ۷۸ کارفرما میتواند بازنشستگی بیمهشدگانی را که حداقل ۵ سال پس از رسیدن به سن بازنشستگی مقرر در این قانون به کار خود ادامه دادهاند را از سازمان تامیناجتماعی تقاضا کند.
4) از سویی دریافت مستمری بازنشستگی حقی اجتماعی تلقی میشود و از سویی دیگر بازنشستگی وسیله یا راهی است برای اشتغالزایی و رفع بیکاری. چراکه با احراز شرایط بازنشستگی یعنی کاهش توان جسمی و روحی دیگر سن کار این افراد گذشته است. اما در شرایط بازنشستگی پیش از موعد بیمهشده، یعنی زمانی که شرایط استثنایی محرز میشود یا بیمهشده آن شرایط استثنایی را به دست میآورد، افرادی هستند که قانونا میتوانند در این ماراتن، چوب را به نفر بعدی بدهند و جسما و روحا به پایان خط نرسیدهاند و هنوز میتوانند چندین دور دیگر با نفس چاق ادامه دهند. در این شرایط اگر این کارگران بیمهشده بخواهند به کار خود در آن کارگاه ادامه دهند، کارفرما نهایتا تا ۵ سال میتواند با این کار موافقت کند و پس از ۵ سال میتواند بازنشستگی آنها را از سازمان تامیناجتماعی تقاضا کند.
5) نویسندهها و خبرنگاران و هنرمندان و همه کسانی که خلاقیت عنصر ویژه کارشان است و کار را برای کار میکنند نه برای غایت و نهایتش، زود بازنشسته نمیشوند. شاید بسیاری از افراد چند سال آخر کاریشان را بیصبرانه منتظر رسیدن روز بازنشستگی باشند، اما اگر به نویسندهای اعلام کنید بازنشسته شده شاید سکته کند!