بحث داغ شبکههای اجتماعی
غم پاریس در تهران
صدرا محقق
حملات تروریستی اعضای داعش به پاریس که به کشته و زخمی شدن حدود 600 نفر منجر شد همانطور که انتظار میرفت بحثی فراگیر و پردامنه را در میان کاربران ایرانی شبکههای اجتماعی در پی داشت. از همان اولین لحظات شروع حملات در پاریس، توییتر به محلی برای خبررسانی لحظهبهلحظه در این باره تبدیل شد و در ادامه هم کاربران فیسبوک و اینستاگرام با انتشار عکسها و مطالبی به ابراز همدردی با قربانیان حادثه، تحلیل ماجرا و واکنش به آن پرداختند. حملات تروریستی داعش به پاریس دقیقا دو روز بعد از اقدام تروریستی این گروه در بیروت، پایتخت لبنان، انجام شد. با این حال میزان واکنشها به انفجارها در بیروت بههیچوجه به اندازه حجم واکنشها به حملات در پاریس نبود و همین ماجرا انتقاد کاربران زیادی را به دنبال داشت که چرا باید میان قربانیان حملات تروریستی تفاوت قائل شد.
گروهی دیگر از کاربران هم به نقش فرانسه در حملات به سوریه، حمایت از معارضان دولت این کشور و بیثبات کردن سوریه اشاره کردند و نوشتند که این رویداد ثمرات بذری است که در سرزمین سوخته سوریه کاشته شد. در هر حال با وجود گذشت بیش از یک هفته از ماجرا هنوز بحثها و تحلیلها پیرامون حملات پاریس در شبکههای اجتماعی در جریان است. در ادامه بخشی از این نوشتهها گردآوری شده است.
بخش زیادی از واکنشها به حملات در پاریس به انتقاد از عدم واکنش به حوادث مشابه در دیگر کشورها بود. کاربری به نام اردوان در فیسبوکش نوشت: «داعش به فاصله چند ساعت هم بیروت، عروس خاورمیانه رو به خاک و خون کشید و هم پاریس، عروس شهرهای جهان را، تا تعریف و ارزش انسان با همه ادعاها و تبلیغات رسانهای غرب و به دنبال آن، مقلدین وطنی آنها برایمان شفافتر شود. انسان در دنیای اینها با دو نوع حقوق و ارزش متفاوت است؛ در یک سمت شهروندان اروپایی بهخصوص از نوع پاریسی و در سوی دیگر موجودات مفلوک خاورمیانهای.»
کاربری دیگر با نام حامد راد هم در همین باره نوشت: «جنایت همهجا بد، منفور و محکوم است، چه در پاریس باشد چه در رقه، کوبانی، عراق و یا آفریقا. هرروز (دقیقا هرروز) سر چند نفر را در سوریه و عراق، با چاقوی قصابی گوشتاگوش میبرند، زندهزنده در قفس آتش میزنند و زنان ایزدی را خریدوفروش میکنند و کک هیچکس نمیگزد. کاش فیسبوک برای همدردی با آن آدمها! (اگر همه را فارغ از نژاد و دین و ملیت برابر بدانیم!) هم پیشنهاد تغییر عکس پروفایل میداد. آدم الان فرق آدم با آدم! را میفهمد.»
بهزاد وفاخواه از اهالی فیسبوک اما در نوشتهای به اغلب این انتقادها پاسخ داد. نوشته او یکی از پرخوانندهترین مطالب این روزهای فیسبوک است و حدود 700 بار توسط کاربران به اشتراک گذاشته شده و نزدیک به 3 هزار نفر هم آن را لایک زدهاند. او در این باره نوشته: «یک چیزی وجود دارد به نام ارزش خبری. آدمها ارزش یکسانی دارند، اما حوادث یکسان نیستند. این ارزش خبری را شاید درگذشته رسانه تعیین میکرد، اما امروز چشم رسانه به دهان شبکههای اجتماعی است و میزان توجه به تیترها. یک رابطه دوسویه وجود دارد که در آن رسانه و مخاطب هردو بر هم تاثیر میگذارند. دوری و نزدیکی جغرافیایی، اهمیت ژئوپلیتیک، نزدیکی فرهنگی، تاثیر بینالمللی، همه بر این ارزش خبری تاثیر دارند. مثلا شما وقتی میشنوی در بغداد بمبگذاری شده کمتر جا میخوری تا بمبگذاری در توکیو. چون در مکان اول این اتفاق آنقدر دور از ذهن نیست تا مکان دوم. به همین شکل عملیات تروریستی در پاریس امن که شهری بینالمللی است ارزش خبری بالاتری دارد تا بیروت. خودِ خودِ شما از کدام خبر بیشتر جا میخورید؟ از طرفی انگار بعضی میخواهند فراموش کنند که حمله اخیر داعش به شهری بوده که به نوعی مهد همه حرفهای حقوق بشر و آزادی و برابری است که از آن دم میزنند. خود داعش چیزی را فهمیده که بعضی روشنفکرهای ما که اصولا مواضعشان بر پایه ضدیت با غرب بنا شده وانمود میکنند قبول ندارند. داعش از ارزش خبری پاریس باخبر بوده که به پاریس حمله کرده، نه به ریودوژانیرو یا بخارست یا استراسبورگ. خیلی بد است که داعش چیزی را بفهمد و روشنفکر نفهمد!»
برخی از شهروندان تهرانی به خیابان نوفللوشاتو رفتند و مقابل سفارت فرانسه با گذاشتن پیام تسلیت و دستههای گل ابراز همدردی کردند. این اقدام این شهروندان هم با استقبال مواجه شد و هم با انتقاد برخی از کاربران در فضای مجازی. کاربری به نام ساما در توییتر در همین زمینه نوشت: «مرگ هر انسانی دردناکه. اما من ترجیح میدم واسه اون بسیجی ایرانی که داره با داعش میجنگه شمع روشن کنم تا واسه کشتگان پاریس. البته اینکاره نیستم.»
برخی دیگر از کاربران هم در انتقاد از این حرکت نوشتند که چرا کسانی که مقابل سفارت فرانسه شمع روشن کردند، جلوی سفارت لبنان و سوریه و عراق شمعی نگذاشتند. سهیل جاننثاری در فیسبوکش با انتشار عکسی از اهالی فلسطین که با روشن کردن شمع یاد کشتگان انفجارهای بیروت و پاریس را گرامی داشتند، در انتقاد از این منتقدان مطلبی نوشت با این شرح: «از شمع روشن کردن جلوی سفارت فرانسه و مثلا روشن نکردن شمع جلوی سفارت لبنان ناراحتید؟ زحمتی ندارد. تشریف ببرید جلوی سفارت لبنان و به یاد کشتههای بیروت شمع روشن کنید. از همدردی آدمهایی که میشناسید با فرانسویها ناراحتید؟ اشکال ندارد. شما با لبنانیها و عراقیها و یمنیها و سوریها و مصریها و لیبیاییها و روسیها و ترکیهایها و افغانستانیها و... همدردی کنید. فکر میکنید اشتباه میکنند که با قربانیان غیرنظامی پاریس همدردی میکنند؟ حداقل از اهالی بیت لحم فلسطین تحت اشغال یاد بگیرید که برایشان قومیت و مذهب و ملیت کشتهشدهها و سیاست دولت متبوعشان مهم نیست، و به یاد قربانیان داعش در بیروت و پاریس هستند. کشتهشدههای انفجار مسئول سیاست خارجی و داخلی دولت فرانسه نبودهاند. انزجارتان را از نظریات و اقدامات سیاستمداران فرانسوی به کشتهشدهها پیوند نزنید.»
کاربری به نام بابک هم در توییتر یادی کرد از حامیان داعش و نوشت: «امیدوارم یکی از مهمترین تبعات کشتار پاریس، تاوان دادن قطر و عربستان به خاطر حمایت و پرورش داعش باشه. اتفاقی که چندوقته شروع شده.»