printlogo


گذر
پیام‌های برگزاری نشست GECF تهران
مریم پاشنگ - مشاور امور بین‌الملل وزارت نفت و کارشناس انرژی

برگزاری موفق  نشست سران کشورهای صادرکننده گاز در تهران پیام‌های مثبتی برای همه کشورهای عضو این مجمع و  همچنین کشور ما دارد. میزبانی خوب و قابل‌تقدیر کشورمان در این دوره نشان‌دهنده قدرت ایران در مدیریت چنین مجمع‌هایی است. ایران یکی از مهم‌ترین دارندگان ذخایر گازی در دنیاست. در حال حاضر در مقطعی هستیم که قرار است تحریم‌های بین‌المللی از دوش اقتصاد ما رخت بربندد. یکی از مزیت‌های ویژه اقتصادی ایران در اختیار داشتن ذخایر گازی به‌عنوان یکی از انرژی‌های پاک در مقایسه با ذغال‌سنگ و نفت است. بنابراین باید روی این ظرفیت کشورمان به‌خوبی کار شود. برای اینکه بتوانیم به سهم قابل‌توجهی از بازار گاز دنیا دست پیدا کنیم، باید در دو بخش به‌صورت ویژه کار کرد. بخش اول در اختیار گرفتن تکنولوژی‌های نو برای استخراج  و صادرات گاز است. باید بتوانیم تولید گاز را در کشور افزایش دهیم و کاری کنیم تا بهره‌وری در تولید را نیز بالا ببریم. در کنار آن، حضور فعال در این مجمع‌ها و نقش رهبری در آن‌ها می‌تواند به ما در دستیابی به اهدافمان در این بازار کمک کند. خوشبختانه  در این دوره که همزمان با لغو تحریم‌هاست برای بار دوم دبیر کل این مجمع  با وجود حریف‌هایی قدرتمند همچون روسیه و قطر از ایران انتخاب شد. این موضوع نشان‌دهنده دیپلماسی قوی دولت یازدهم  است که توانست با وجود تحرکات برخی از کشورهای مخالف، سهمی قابل‌توجه در عرصه مدیریتی داشته باشد. از طرف دیگر استقبال بی‌نظیر در این دوره از نشست سران گازی قابل‌توجه است. چراکه در سه جلسه گذشته که این کنفرانس در روسیه و قطر شکل گرفته بود این استقبال صورت نگرفت. این استقبال نشان می‌دهد بحث لغو تحریم‌ها تاثیر بسیار مثبتی داشته است، تا جایی که کشورهای صادرکننده گاز به این نتیجه رسیده‌اند که یک اجماع برای رسیدن به منافع مشترک لازم دارند. در این نشست تصمیم‌های خوبی در عرصه‌های مختلف گرفته شد؛ به‌‌ویژه در عرصه برنامه‌ریزی کلان و توسعه بازار توسط سران کشورها ازجمله رئیس‌جمهوری ایران و پوتین رئیس‌جمهوری روسیه و همچنین وزرا و رئیس‌جمهوری دیگر کشورها ازجمله قطر برای ایجاد ثبات در بازار گاز، قیمت مناسب برای آن و همچنین چگونگی مدیریت عرضه و مازاد عرضه‌های گاز. اما از نکات مهم در این نشست زمزمه‌های جداسازی قیمت‌گذاری گاز از نفت بود. در طول سال‌های گذشته تاثیرگذاری قیمت نفت بر گاز این بازار را با مشکل روبرو کرده است، تا جایی که پس از ریزش قیمت‌ها در بازار نفت قیمت گاز نیز با افت زیادی روبرو شد. لذا به نظر می‌رسد با اجماع کشورهای صادرکننده گاز درباره لزوم جداسازی قیمت نفت و گاز از هم منافع کشورهای صادرکننده در هنگام ریزش قیمت‌های نفت تا حدود زیادی تامین شود. این نشست از ابعاد مختلف دیگری نیز مهم بود. برای پی بردن به اهمیت آن کافی است مقایسه‌ای با سازمان اوپک (سازمان کشورهای صادرکننده نفت) داشته باشیم. سازمانی که اگرچه از لحاظ سیاسی تاثیرهای عمده‌تری بر قیمت‌ها و مدیریت بازار در ظاهر دارد، اما با وجود سابقه‌ای طولانی‌تر به نسبت سازمان GECF و با وجود تعدد زیاد اعضای آن انسجام لازم در بین اعضا وجود ندارد. چراکه برای اینکه یک نهاد بین‌المللی عملکردی مثبت داشته باشد باید یک قدرت مهم نقش رهبری آن را بر عهده بگیرد و اعضای دیگر آن نهاد نیز به تصمیمات آن احترام بگذارند، اما چنین شرایطی در اوپک وجود ندارد. عربستان به‌عنوان بزرگ‌ترین صادرکننده نفت عضو اوپک، به عرضه و تقاضا در چهارچوب اوپک متعهد نیست و برای خود قائل به استقلال در تصمیم‌سازی است. همین عامل از مهم‌ترین دلایلی است که سبب می‌شود اوپک انسجام نهادی نداشته باشد و نتواند در راستای منافع اعضای خود تصمیم‌سازی کند. به نظر می‌رسد برخلاف اوپک، که 10 سال طول کشید تا به انسجام برسد، سازمان کشورهای صادرکننده گاز در مدت کوتاه سه سال به‌خوبی توانسته‌اند اهداف خود را بیابند و آن‌ها را انسجام دهند. ایران، قطر و روسیه در این نشست به‌خوبی توانستند اهداف خود ازجمله قیمت‌گذاری و نحوه توزیع را تبیین کنند. چراکه هدف از تشکیل سازمان‌های این‌چنینی همین است؛ پیگیری اهداف فردی با قدرت جمعی. اما در این میان برای تاثیرگذاری و دیدن نتایج این نشست‌ها باید کمی صبر کرد. چراکه حداقل سه سال زمان برای دیدن نتایج آن لازم است. اعضای کشورهای صادرکننده گاز هم‌اکنون به نقش این سازمان در بازپس‌گیری حقوق خود کاملا واقف‌اند و دیگر کشورهای خارج از محدوده تولید گاز نیز منتظر نتایج تصمیم‌گیری این اعضا در بازار هستند.