چالشهای احیای یک موسسه پژوهشی در گفتوگو با دکتر شهرام غفاری
میخواهیم به پرسشهای اساسی سازمان پاسخ دهیم
مهدی محمدی
پژوهش جزئی تفکیکناپذیر از برنامهریزی و مدیریت در سازمانهاست. سازمانهایی که به مدیریت به صورت علمی و دانشگاهی نگاه میکنند، پژوهش را نیز بخشی از ضروریات مدیریت میدانند، چراکه به وسیله پژوهش میتوانند وضعیت فعلی و گذشته خود را بررسی و برای آینده خود راهکارهای علمی و عملی پیشنهاد کنند. سازمان تامیناجتماعی با پوشش بیش از 50 درصد جمعیت کشور، از این مهم مستثنا نیست. وضعیت پژوهش در سازمان فراز و نشیبهای زیادی داشته است. موسسه عالی پژوهش تامیناجتماعی بهعنوان تنها مرکز پژوهشی سازمان تامیناجتماعی در سال 1371 فعالیت خود را آغاز کرد و توانست در مدت 15 سال به جایگاهی مناسب در عرصه تحقیق و پژوهش در حوزههای رفاه و تامیناجتماعی در کشور دست یابد. انتشار منظم فصلنامه تامیناجتماعی، مشارکت فعال در مستندسازی اسناد و مدارک 50ساله سازمان، و پیشبرد پروژه تهیه پیشنویس لایحه ساختار نظام رفاه و تامیناجتماعی کشور، با صدها صفحه مستندات پژوهشی و انتشار کتابهای متعدد در این عرصهها از مهمترین فعالیتهای این موسسه محسوب میشود. با تعطیلی ناگهانی این موسسه خدوم در سال 1388 از سوی مدیرعامل وقت سازمان در دولت دهم، روند تلاشهای علمی و تحقیقی آن متوقف ماند، اما با استقرار دولت تدبیر و امید در سال 92 و تیم مدیریتی جدید در سازمان تامیناجتماعی، فعالیتهای این موسسه نیز در اسفندماه 1393 از سر گرفته شد. به بهانه هفته و روز پژوهش، گفتوگویی با دکتر شهرام غفاری، رئیس موسسه عالی پژوهش، انجام دادیم که در ادامه میخوانید. دکتر غفاری در این گفتوگو از سختیهای شروع دوباره کار موسسه و اولویتهای پژوهشی آن سخن میگوید.
بازگشایی موسسه عالی پژوهش، چه مشکلات و سختیهایی داشت و دارد؟
وقتی در سال 1388، موسسه عالی پژوهش تامیناجتماعی از هم پاشید، همه سرمایههای انسانی آن از هم دور شدند. جمع کردن دوباره این افراد کار سختی است، زیرا اعتماد این افراد به ما و به مجموعه سازمان تامیناجتماعی تاحدی از بین رفته و در جاهای دیگری مشغول به کار شدهاند. مشکل اصلی ما در راهاندازی مجدد موسسه همین مسئله است.
تقریبا 9 ماه از آغاز به کار موسسه عالی پژوهش در دوره جدید میگذرد. سابقه حضور شما در موسسه کمتر از این زمان است، اما به نظر میرسد در این مدت کوتاه، تلاشهای زیادی برای آغاز فعالیت و نشان دادن خروجی موسسه شده است. برای مثال در آبانماه سمینار «بیمهها، نظام سلامت و رفاه اجتماعی» را برگزار کردید که تجربه گرانبهایی بود. چه موارد دیگری را در دستور کار دارید؟
علاوه بر همایش «بیمهها، نظام سلامت و رفاه اجتماعی»، این هفته هم همایش «آموزش عالی و سیاستگذاری رفاه و تامیناجتماعی» برگزار میشود. سلسله سخنرانیهایی را نیز در سازمان تامیناجتماعی و سازمان مدیریت و برنامهریزی برگزار کرده و ادامه دادهایم که اقدامات مفیدی هستند. علاوه بر اینها، نشستی در خصوص تنقیح قوانین داشتیم. بازنگری در قانون تامیناجتماعی نیز در دستور کار است. جلساتی هم در خصوص ماده 18 آییننامه کارگران ساختمانی تشکیل شده است. مورد دیگر، پروژه مدیریت داروهای گرانقیمت است که تاکنون جلسات زیادی در مورد آن برگزار شده است.
رویکرد موسسه به این موضوعات صرفا رویکردی پژوهشی است؟
خیر. یکی از اقداماتی که در موسسه انجام دادیم، این بود که موضوعات را از حالت پژوهشی محض خارج کردیم و نگذاشتیم همه موضوعات به آن سمت بروند. بخشی از موضوعات را به سمت یادداشتهای سیاستگذاری سوق میدهیم. برای این منظور شیوهنامهای تنظیم کردیم تا در کنار پژوهشها، به سوالات سازمان در قالب یادداشتهای سیاستگذاری جواب فوری بدهیم. برای این منظور افراد خبره را شناسایی میکنیم، مسئله را برای آنها مطرح میکنیم و از آنها درخواست میکنیم با استفاده از تجارب غنی خود به سوالات ما پاسخ دهند و بگویند که سازمان در برخورد با مسئله و مشکلی مشخص چه رویکردی داشته باشد. اسم این کار را policy note گذاشتهایم و شیوهنامه این کار را هم آماده کردهایم.
با توجه به اهمیت سرمایههای انسانی موسسه، چارت کنونی موسسه چگونه است و شیوه شما برای اداره موسسه چیست؟
مدل اداره موسسه به شیوهای است که چابکی آن حفظ شود. برای مثال امور مالی موسسه در حال حاضر فقط با 2 نفر انجام میشود. قصد داریم نوع اداره موسسه به یک مدل تبدیل شود. سیستم خدمات را تقریبا حذف کردهایم و پذیرایی را به سمت سلفسرویس بردهایم. در حال حاضر موسسه را با حدود 20 نفر اداره میکنیم که 4 نفر از این افراد به صورت پارهوقت مشغول بهکارند. یعنی ساختار موسسه کوچک و چابک است.
موسسه با چه چالشهایی روبرو است؟
به قول حافظ، «تو خود حجاب خودی حافظ از میان برخیز!» امروز بهجز مشکل جذب نیروهای انسانی کارآمدی که قبلا در موسسه حضور داشتند، مشکل دیگری نداریم. در حال حاضر همه چیز آماده است. مشکلات فرایندی که در کارهای اداری در کلان کشور وجود دارد، کموبیش ما را هم تحت تاثیر قرار میدهد، اما به نظر من همه چیز آماده است. از این به بعد مشکل محدودیت ما فقط مشکل زمانی برای پاسخگویی به نیازهای سازمان است. اگر بتوانیم ظرف ماههای آینده تمرکز نیرو را ایجاد کنیم، قول میدهم که به همه سوالهای سازمان به فراخور امکانات موسسه پاسخ بدهیم.
پس باید منتظر اتفاقات خوب از سوی موسسه باشیم.
حتما تا پایان سال خروجیهای خوبی خواهیم داشت. مثلا از معاونت اقتصادی، از مدیریت شستا و چند تن از اساتید دانشگاه دعوت کردیم تا فرصتها و چالشهای سرمایهگذاری در دوران پس از تحریم را شناسایی کنند تا ظرف ماههای آینده در این موضوعات نیز خروجی داشته باشیم.
چند گروه پژوهشی در موسسه تشکیل شده است؟
موسسه در حال حاضر 5 گروه پژوهشی دارد که عبارتاند از گروه مطالعات سازمانی، مدیریت و حقوقی، گروه اقتصاد و سرمایهگذاری، گروه مطالعات اجتماعی و فرهنگی، گروه سلامت و گروه بیمههای اجتماعی و محاسبات بیمهای.
اولویتهای پژوهشی موسسه چیست؟
برای هرکدام از این گروهها اولویتهای پژوهشی خاصی مشخص شده است. برای مثال اولویتهای گروه مطالعات سازمانی، مدیریت و حقوقی از این قرار است: بایدها و نبایدهای قانونگذاری در حوزه تامیناجتماعی، مطالعه نحوه یکپارچهسازی صندوقهای بازنشستگی یا ادغام صندوقهای بازنشستگی، مطالعه تطبیقی نحوه جبران خسارت بیمهپردازی در صورت عدم دسترسی به کارفرما و بررسی رضایتمندی بیماران بستری در مراکز درمانی ملکی سازمان تامیناجتماعی برای پژوهش خود. عناوین پژوهشی گروه اقتصاد و سرمایهگذاری هم عبارتاند از بررسی اثرات الحاق ایران به سازمان تجارت جهانی در موسسات و شرکتهای تابعه سازمان، ارائه مدل پرتفوی بهینه سرمایهگذاری و داراییهای سازمان بر مبنای تعهدات و استراتژی آنی، طراحی و پیادهسازی نظام حاکمیت شرکتی در شرکتها و موسسات تابعه، طراحی مدل داینامیک تجزیهوتحلیل عوامل موثر بر منابع و مصارف سازمان تامیناجتماعی، و امکانسنجی اجرای دادههای مکان پایه (GIS) در سازمان تامیناجتماعی. گروه مطالعات اجتماعی و فرهنگی نیز مواردی مانند گفتمانسازی مفاهیم بیمه و تامیناجتماعی در آموزشوپرورش و بررسی پروندههای مطروحه در هیئتهای رسیدگی به تخلفات اداری را در اولویت پژوهشی خود دارد. عناوین پژوهشی گروه سلامت نیز مواردی است مانند تهیه راهنماهای بالینی، تدوین الگوی دستهبندی خدمات سلامت به دو گروه پایه و مکمل و شبیهسازی آن در ایران، طراحی الگوی محاسبه و اعلام تعرفههای خدمات درمانی (دولتی و غیردولتی) در کشورهای منتخب و ارائه الگو برای ایران، سنجش پرداخت از جیب بیمهشدگان در بخش خصوصی، دولتی و ملکی، و بررسی هزینههای درمانی بیمهشدگان براساس ویژگیهای دموگرافیک و نوع بیمه (اجباری، اختیاری و...). برای آخرین گروه پژوهشی، یعنی گروه بیمههای اجتماعی و محاسبات بیمهای، نیز اولویتهایی مشخص شده است مانند مطالعه وضعیت موجود مجموعه عملکرد سازمان تامیناجتماعی و پیشبینی ظرفیتها و چالشهای آن در حوزه مطالعات اکچوئری مزایای بلندمدت (بازنشستگی، ازکارافتادگی و بازماندگی)، بررسی اصول اکچوئری ادغام صندوقهای بازنشستگی در صندوق سازمان تامیناجتماعی، ساخت جدول تغییر وضعیت بیمهشدگان سازمان تامیناجتماعی و بررسی و تبیین اصلاحات در نظامهای مستمری مانند اصلاحات پارامتریک و سیستمی و جایگاه پساندازهای انفرادی.