در سوگ یار انقلاب
صدرا محقق
خبر درگذشت آیتالله هاشمی در روز 19 دیماه گذشته همانطور که انتظار میرفت برای روزهای متمادی جو غالب شبکههای اجتماعی را فرا گرفته بود. تقریبا همه کاربران شناختهشده و یا عادی توییتر، فیسبوک و اینستاگرام درباره او مطلبی نوشتند و هرکدام از منظر خود به موضوع پرداختند. جمع زیادی از افراد شناختهشده در گام اول در واکنش به این خبر عرض تسلیت کردند و بسیاری از کاربران عادی از حس و حال خود نسبت به خبر درگذشت آیتالله گفتند. بخش زیادی از این کاربران نسبت به درگذشت آیتالله هاشمی ابراز ناراحتی کرده و گفته بودند که با مرگ او بیشتر نگران آینده خود و کشور شدهاند. گروهی دیگر اما به تحلیل ویژگیها و ابعاد مختلف شخصیتی او پرداختند و برخی هم خاطرات خود را که مرتبط با این سیاستمدار کهنهکار بود نشر دادند. اخبار و حواشی مرتبط با روزهای پیش از دفن، تشییع و خبرهای روزهای پس از آن و همچنین متن برخی پیامهای تسلیتی که برای درگذشت هاشمی صادر شده بود هم بخش زیادی از محتوای واکنشهای کاربران در شبکههای اجتماعی را به خود اختصاص داده بود. در ادامه بخشی از نوشتههای کاربران آمده است.
همایون خیری، استاد ایرانی دانشگاه استرالیا، در فیسبوک خود در مطلبی شخصیت هاشمی رفسنجانی را تحلیل کرد: «شاه ۱۵ سال بعد از اعطای حق رأی به زنان و دو سال قبل از انقلاب در گفتوگو با باربارا والترز در حضور فرح میگه عقل زنها از مردها کمتره. این حرف برای آدمی که در سوئیس درس خونده و بزرگ شده پسرفت است. در عوض در خاطرات هاشمی رفسنجانی بارها از گفتوگوهای او با همسرش، عفت مرعشی، درباره مسائل سیاسی و اجتماعی، با ذکر اسمش باخبر میشیم. اون هم در حکومتی که اسمورسم زنان اهل حکومت رو همین حالا هم نمیدونیم. اون معمم حوزهدرسخونده رو که بذارید کنار شاه سوئیسدرسخونده، اونوقت معلوم میشه کی کجا ایستاده.»
حسین دهباشی هم در توییتر خود به نقل موضوعی کمتر شنیدهشده درباره هاشمی پرداخت، به این شرح: «قاضی کُرد قلمی را که با آن حکم اعدام صدام امضا شد به هاشمی رفسنجانی اهدا کرد. میدانید چرا؟ چون صدام میگفت من و عراق را فریب هاشمی (در جنگ کویت) نابود کرد!» محمود صادقی، نماینده مجلس، هم درباره او نوشت: «هاشمی رفسنجانی، سیاستمداری بیبدیل که شکوه سیاستورزی را در واکنش کریمانه به رد صلاحیت ناباورانهاش نشان داد.»
یکی از کاربران به نام شهرزاد هم پیرامون روز تشییع هاشمی اینگونه وضعیت کشور را توضیح داد: «همین امروز که جمعیت چند میلیونی مراسم تشییع هاشمی رفسنجانی را در خیابانهای امن تهران برگزار کردند، عراق و ترکیه هدف حملات انتحاری قرار گرفت.»
یاشار، هم در توییتی درباره هاشمی نوشت: «خوشا به سعادت آیتالله که ایستاده مرد.» سید عباس صالحی، معاون وزیر ارشاد، هم در توییتر موضوعی را نوشت که بحثهای زیادی را به راه انداخت، او نوشت: «تلویزیون پیاپی تصویر هاشمی رفسنجانی را نشان میدهد. دختر نهسالهام میگوید من تا حالا این آقا را در تلویزیون ندیدهام، از پاسخ میمانم.»
یکی از موضوعاتی که پیرامون درگذشت آیتالله اشک بسیاری از کاربران شبکههای اجتماعی را درآورد نامه تسلیت آیتالله امینی امامجمعه قم بود. او پیام تسلیت خود را با قلمی حزنانگیز خطاب به خود آیتالله هاشمی نوشت، پیامی که اینطور شروع میشد: «حضرت آیتالله هاشمی رفسنجانی، خبر درگذشت و فقدانت را به من دادند. خدا میداند آنچنان این مصیبت اندوهبار، جانکاه، ناگوار و دردآور بود که ساعتها گریستم؛ زیرا برادری بصیر، سنگ صبوری مدبر، همسنگری صمیمی و یار و رفیقی شصتساله را از دست دادهام. گرچه متاسفانه ظاهرا جسم شما دیگر در کنار ما نیست، اما شما را همچون همیشه زنده میدانم، چون انقلاب باید زنده بماند.» آیتالله امینی در پایان هم نامه خود را با این عبارتها به پایان رساند: «خداحافظ رفیق بیبدیل روزهای سخت و بحرانی ایران. سلام مرا به امام و رفقای شهیدمان برسان. دور نیست آن زمان که من نیز به شما ملحق شوم.»
مرجان توحیدی خبرنگار هم با انتشار متن کامل این پیام تسلیت نوشت: «پیام آیتالله امینی برای تسلیت آیتالله هاشمی خطبهخط و کلمهبهکلمهاش درد دارد، آدم بغض میکند، گریهاش میگیرد.»
پیام تسلیت دیگری که بازتاب زیادی در شبکههای اجتماعی داشت، پیام دریابان علی شمخانی بود. نامهای که متنی ادبی دارد و چشم خواننده را لبریز از اشک میکند. کاربران زیادی درباره آن اظهارنظر کردند. نامه شمخانی اینطور شروع میشود: «بالاخره نوبت تو هم رسید چریک پیر! پریدنی شدی همسنگر! عادت به استقبالت داشتیم نه بدرقه، چون همیشه بودی، آنجا که سربازهای بیادعا در کوچهپسکوچههای جهاد، کلید طلایی باغ آسمان را جستجو میکردند. رفتنت هم چون بودنت شور و حماسه و استثنا بود و قاعده همدلی برای زنده نگه داشتن نهضت.» شمخانی در بخش دیگری از پیام خود مینویسد: «میدانی که ما کهنهسربازها نسبتی با تملق و تکلف و چاپلوسی نداریم و این شرافت گوهری است که در دکان سیاستبازان خریداری ندارد.» او در ادامه نوشتهاش را با این جملات به پایان میرساند: «وقتی یار و رفیق و همسنگر دیرینت در پیام وداع میگوید «هیچکس برای ما هاشمی نمیشود»، چون منی چه میتوانم بگویم؟ برای نسل ما این رزم شبانه پایانی ندارد سردار. نوبتمان کی میرسد؟ ترسم که گاه پریدن نفسها به شماره افتاده باشد... این آخرین پرواز گوارایت مرد! خدانگهدار همسنگر، خداحافظ همرزم، بدرود فرمانده پیر.»