سیمرغهای سیوپنجم
آیدا آزاد
ابتدای هفته گذشته نام فیلمهای راهیافته به بخش مسابقه سیوپنجمین جشنواره فیلم فجر در دو نوبت مشخص شد. در نوبت اول، نام 28 فیلم از زبان محمد حیدری، دبیر این دوره از جشنواره، شنیده شد و در همان روز عنوان کردند که چند فیلم باقیمانده تا یکی دو روز بعد مشخص میشوند. اما یکی دو روز بعد، به دلیل درگذشت آیتالله هاشمی رفسنجانی تبدیل به 3-4 روز شد و درنهایت نام پنج فیلم نهایی به دست اهالی رسانه رسید. با این حال، اسمها آنطور که انتظار میرفت نبود. نه خبری از تازهترین فیلم سینمایی تهمینه میلانی در میان بود، «ملی و راههای نرفتهاش»، و نه نامی از فیلم بهمن فرمانآرا که پایان فیلمبرداریاش نزدیک است. اما هرچه هست، اعلام نام فیلمها آنقدر اهمیت دارد که بتوانیم با جدیت از به صدا درآمدن زنگ جشنواره فیلم صحبت کنیم و بگوییم به ماه جشنواره خوش آمدید.
مهمترین اسامی
کمی پیش از رسیدن به جشنواره فیلم فجر و در اساسنامه این دوره از جشنواره، مشخص بود که بخش نگاه نو از جشنواره امسال حذف شده است و کارگردانهای فیلماولی مجبورند در کنار کارگردانهای صاحبنام به رقابت بپردازند. اتفاقی که سروصدای زیادی به پا کرد اما اعتراضها بیحاصل ماندند. تا آنکه مشخص شد از میان فیلمهای نخستین کارگردانها، 5 فیلم به بخش مسابقه راه یافتهاند و باید بختشان را در کنار بزرگترها بسنجند. هرچند در سال جاری، مسعود کیمیایی و علیرضا داوودنژاد کهنهکارترین فیلمسازان هستند و تنها کارگردانهای نسل اولی. سایر کارگردانها را میتوان به نسل دوم و حتی نسل سوم فیلمسازان مرتبط دانست و از فریدون جیرانی، مسعود جعفری جوزانی، پوران درخشنده، همایون اسعدیان، سعید سهیلی و... نام برد. در این میان مازیار میری، مهدی کرمپور، حمید نعمتالله و رامبد جوان نیز حضور دارند، همانطور که محمدحسین مهدویان و وحید جلیلوند و آیدا پناهنده.
اما اگر این اسامی برایتان آشنا نیست و نمیدانید که اهمیت این اسامی را چطور میتوان تخمین زد، اجازه بدهید از هرکدام یک جمله بنویسیم. مسعود کیمیایی امسال با «قاتل اهلی» به جشنواره میآید تا فیلمی را به نمایش بگذارد که از ابتدای سال درگیر ساخت آن بود و حاشیههای فراوانی را در تمام مراحل ساخت آن پشت سر گذاشت. علیرضا داوودنژاد، طبق روال تمام فیلمهایش در سکوت خبری ساخت «فراری» را آغاز کرد و حتی پس از آنکه نمایش فیلم پیشینش را به گروه هنر و تجربه سپردند، سروصدایی به راه نینداخت. سعید سهیلی دستبهکار ساخت دومین قسمت «گشت ارشاد» شد، بدون آنکه تیم بازیگرانش تغییر کند. فریدون جیرانی «خفگی» را با الناز شاکردوست و نوید محمدزاده جلوی دوربین برد. اما اگر بخواهیم هیجانانگیزترین فیلم امسال را انتخاب کنیم، احتمالا باید روی «ماجرای نیمروز» به کارگردانی محمدحسین مهدویان انگشت بگذاریم. کارگردانی که سال گذشته با نخستین فیلم بلند سینماییاش، «ایستاده در غبار»، خود را بهعنوان کارگردانی متفاوت معرفی کرد.
به استقبال داستانهای اجتماعی
هیئت انتخاب این دوره از جشنواره فیلم فجر – متشکل از سیدضیا هاشمی، محمدعلی حسیننژاد، نرگس آبیار، عماد افروغ، جمال امید، حسین کرمی و دکتر طاها مرقاتی- به صورت مشخص تلاش کردهاند تا فضای بیشتری در اختیار فیلمهای اجتماعی قرار دهند. چهبسا به همین خاطر بود که در نوبت دوم نام فیلم سینمایی تازه پیمان قاسمخانی را برای حضور در بخش مسابقه به زبان آوردند. اما انتخابهایشان کمی عجیب به نظر میرسید، نمونهاش وقتی است که تهمینه میلانی در صفحه اینستاگرام خود توضیح داد: «واقعیت این است که فیلم به دلیل موضوع آن (خشونت خانگی) که از نظر من و همسرم اولویت فرهنگی دارد و میتواند راهگشای زوجهای جوان به زندگی بهتر شود، مورد پذیرش هیئت انتخاب قرار نگرفته است و فقط همین. امیدوارم در اکران عمومی تاثیر خود را در کاهش خشونت خانگی بگذارد. به نظر ما عوامل فیلم شایستگی تشویق داشتند که ممکن نشد.» با این حال، تعداد فیلمهایی که بر داستانهای اجتماعی دست گذاشتهاند و سعی در آسیبشناسی موقعیت امروز ما دارند، همچنان بیشتر از فیلمهای دیگر است. تجربهای که در سالهای گذشته نیز شاهدش بودیم، اما هیچ سالی به پررنگی امسال نبود. برخی معتقدند از آنجایی که این جشنواره نخستین جشنواره فیلم در دوران تازه وزارتخانه است و آخرین جشنواره فیلم در دولت یازدهم، چنین موقعیتی را به دست آورده و قرار نیست صرف داستانهای غیراجتماعی شود.
از عجایب جشنواره
همیشه به هنگام مواجهه با جشنواره فیلم فجر، دستودلمان برای تازهترین هنرنماییها میسوزد و به نام کارگردانها خیره میشویم. دنبال بازیگرانی میگردیم که بیشترین حضور را در جشنواره دارند و گاهی یادمان میرود که برخی از بازیگران را هیچوقت در جشنواره ندیدهایم. بازیگرانی که زیاد میشناسیم، پابهپای آنها داستانها را تجربه کردهایم و همیشه نیز با احترام از آنها یاد میکنیم. چهبسا اگر شبکههای اجتماعی در کار نبودند و عکس و متن مجید صالحی در اینستاگرام را نمیدیدیم، بازهم به یادمان نمیآمد که او را در جشنواره ندیدهایم. با این حال، او خودش این بار را از روی دوش ما برداشت و نوشت: «منم نمردم و بالاخره یه فیلمم برای اولین بار به جشنواره فجر رفت، زندگیه دیگه، دیروزود داره ولی سوختوسوز نداره.» او با فیلم «چراغهای خاموش» در این دوره از جشنواره حاضر است.
***
تا هیاهوی بهمنماه
فکر نکنید حاشیههای جشنواره فیلم فجر تا همینجا به پایان میرسد. روزهای منتهی به جشنواره، روزهای هیجانانگیز متصدیان و اهالی رسانه است. خبرهای داغداغ و لحظهای از راه میرسند. گاهی برخی آدمها پشت سر همدیگر صحبت میکنند، دعواها بالا میگیرد. نسخههای اصلاحنشده فیلمها در دفتر جشنواره دیده میشوند و فاجعه وقتی اتفاق میافتد که صداگذاری درست انجام نشده است. برخی بازیگران در جشنواره و پس از تدوین برای نخستین بار فیلم را میبینند و جا میخورند. خواستیم بگوییم که حاشیههای این جشنواره، شبیه به جشنوارههای دیگر تا روزهای ابتدایی اسفندماه ادامه خواهد داشت، پس مراقب باشید از خبرها جا نمانید.